Thiệt hại do lừa đảo trực tuyến ước tính 18.900 tỷ đồng năm 2024

1. Những hình thức lừa đảo điển hình hiện nay

Trong năm 2024, các thủ đoạn lừa đảo chiếm đoạt tài sản tiếp tục diễn biến phức tạp với nhiều chiêu trò ngày càng tinh vi, khó lường. Qua thống kê và khảo sát, ba hình thức phổ biến nhất có thể kể đến gồm:

• Dụ dỗ đầu tư tài chính, hứa hẹn lợi nhuận cao:
  Khoảng 70,72% người dùng từng nhận được lời mời đầu tư vào các sàn giao dịch tài chính không rõ nguồn gốc, quảng bá lợi nhuận hấp dẫn, không có rủi ro. Thực chất đây là các mô hình đầu tư giả mạo nhằm chiếm đoạt tiền của người tham gia.

• Giả danh cơ quan, tổ chức nhà nước:
  62,08% người dùng cho biết họ từng nhận được các cuộc gọi mạo danh cơ quan công quyền như công an, tòa án, cơ quan thuế, ngân hàng… với nội dung đe dọa hoặc hướng dẫn cài đặt phần mềm, chuyển tiền để "chứng minh trong sạch".

• Thông báo trúng thưởng, khuyến mãi bất thường:
  60,01% người dùng phản ánh bị lừa bởi các thông báo giả danh chương trình khuyến mãi, trúng thưởng có giá trị lớn nhưng kèm theo yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân hoặc chuyển tiền phí "nhận thưởng".

2. Công nghệ – vũ khí mới trong tay kẻ xấu

Tội phạm mạng hiện nay không chỉ dừng lại ở các kịch bản truyền thống mà còn tận dụng hàng loạt công nghệ hiện đại để thực hiện hành vi lừa đảo:

• Công nghệ Deepfake: Giả mạo hình ảnh, giọng nói để tạo video giống người thật nhằm tăng mức độ tin cậy với nạn nhân.

• Chatbot tự động: Giả lập các cuộc trò chuyện với người dùng, duy trì liên lạc liên tục, khiến nạn nhân dễ tin tưởng và mất cảnh giác.

• Phần mềm gọi viễn thông chuyên dụng: Cho phép thực hiện hàng loạt cuộc gọi đồng thời, tiếp cận nhiều đối tượng trong thời gian ngắn.

Sự kết hợp giữa công nghệ cao và kịch bản lừa đảo tinh vi khiến nhiều người không thể phân biệt thật – giả, từ đó bị dẫn dắt và dễ dàng rơi vào bẫy của tội phạm.

3. Cảnh báo từ chuyên gia và khuyến nghị cho người dùng

Ông Vũ Ngọc Sơn – Trưởng ban Công nghệ, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia – nhận định: tấn công lừa đảo trực tuyến sẽ còn tiếp diễn và có xu hướng gia tăng trong năm 2025. Bên cạnh các nỗ lực từ phía cơ quan chức năng, bản thân người dùng cần chủ động nâng cao nhận thức, kỹ năng phòng vệ trên không gian mạng.

Khuyến nghị:

• Không chia sẻ thông tin cá nhân cho người lạ hoặc dịch vụ không rõ nguồn gốc.

• Luôn xác minh kỹ các cuộc gọi, tin nhắn, email yêu cầu chuyển tiền, đặc biệt khi có nội dung liên quan đến cơ quan chức năng.

• Sử dụng các ứng dụng hỗ trợ chống lừa đảo như nTrust để chặn cuộc gọi, cảnh báo website độc hại và số điện thoại lừa đảo.

Không gian ảo, thiệt hại thật

4. Dự báo xu hướng tấn công mạng năm 2025

Theo các chuyên gia an ninh mạng, năm 2025 sẽ chứng kiến sự gia tăng nhanh chóng của các công nghệ như:

• Trí tuệ nhân tạo (AI): Được tội phạm mạng khai thác để tự động hóa quá trình lừa đảo, phân tích hành vi người dùng, tạo nội dung giả mạo tinh vi.

• Blockchain và tiền ảo: Bị lợi dụng trong các giao dịch bất minh, rửa tiền, đầu tư "ma".

• Điện toán lượng tử: Dù đang trong giai đoạn thử nghiệm, nhưng có nguy cơ phá vỡ các thuật toán mã hóa truyền thống – đe dọa nghiêm trọng đến an toàn dữ liệu.

• Thiết bị IoT kết nối mạng: Với sự phát triển của 5G, số lượng thiết bị thông minh (camera, đồng hồ, thiết bị gia dụng...) tăng mạnh, kéo theo rủi ro từ các lỗ hổng bảo mật dễ bị hacker khai thác.

5. Giải pháp ứng phó

• Đối với người dùng: Cần trang bị kiến thức cơ bản về an ninh mạng, thường xuyên cập nhật phần mềm bảo mật, không công khai thông tin cá nhân lên mạng xã hội hoặc website không rõ nguồn gốc.

• Đối với cơ quan quản lý và tổ chức chuyên trách: Tăng cường phối hợp, trao đổi thông tin, cảnh báo sớm rủi ro và phát triển các công cụ, giải pháp giám sát – phát hiện – ngăn chặn lừa đảo phù hợp với xu thế công nghệ mới.

Việc chủ động bảo vệ không gian mạng không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà còn đòi hỏi ý thức cảnh giác cao từ mỗi cá nhân, tổ chức trong xã hội.