ĐẨY MẠNH TUYÊN TRUYỀN, TRIỂN KHAI THI HÀNH LUẬT SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU CỦA LUẬT TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG CỦA NHÀ NƯỚC

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân luôn là nhiệm vụ quan trọng. Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là một cơ chế pháp lý có ý nghĩa thiết thực, góp phần bảo vệ quyền con người, quyền công dân, nâng cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước, người thi hành công vụ và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với hoạt động của bộ máy công quyền.

Ngày 23/8/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật số 15/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027, với nhiều nội dung quan trọng nhằm hoàn thiện cơ chế xác định trách nhiệm bồi thường, đơn giản hóa thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường, tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị thiệt hại, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. 

Việc tổ chức tuyên truyền, phổ biến và triển khai thi hành Luật trên địa bàn tỉnh Hưng Yên có ý nghĩa thiết thực, góp phần đưa các quy định mới của pháp luật vào thực tiễn, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người thi hành công vụ; đồng thời giúp người dân, doanh nghiệp hiểu rõ hơn về quyền yêu cầu bồi thường và trình tự thực hiện khi quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm thuộc phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Hoàn thiện cơ chế pháp lý, tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân

Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước là cơ chế pháp lý nhằm khắc phục những thiệt hại do hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ gây ra trong các lĩnh vực thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Cơ chế này thể hiện nguyên tắc Nhà nước hoạt động trên cơ sở Hiến pháp và pháp luật, mọi hoạt động thực thi công vụ phải được tiến hành đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục và chịu sự kiểm soát theo quy định.

Việc sửa đổi, bổ sung Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017 xuất phát từ yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với các luật có liên quan và phù hợp với quá trình sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy nhà nước. Luật mới sửa đổi, bổ sung nhiều quy định quan trọng, tập trung vào nguyên tắc áp dụng pháp luật, phạm vi trách nhiệm bồi thường, cơ quan giải quyết bồi thường, trình tự, thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường, trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ và cơ chế bảo đảm kinh phí bồi thường. 

Điểm xuyên suốt của các quy định sửa đổi là nâng cao hiệu quả bảo vệ người bị thiệt hại, tăng cường trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong quá trình giải quyết yêu cầu bồi thường, đồng thời bảo đảm việc xem xét trách nhiệm của người thi hành công vụ được thực hiện khách quan, công bằng, đúng quy định pháp luật.

Thông qua việc hoàn thiện các quy định pháp luật, cơ chế bồi thường của Nhà nước tiếp tục được xác định là một trong những công cụ quan trọng để khắc phục hậu quả của hành vi công vụ trái pháp luật, thúc đẩy kỷ luật, kỷ cương hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với các cơ quan, đơn vị trên địa bàn tỉnh Hưng Yên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước, giải quyết thủ tục hành chính và cung cấp dịch vụ công.

Những điểm mới đáng chú ý của Luật số 15/2026/QH16

Một trong những nội dung quan trọng của Luật là hoàn thiện nguyên tắc áp dụng pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Theo quy định sửa đổi, việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, trừ trường hợp Quốc hội có quy định khác về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong các lĩnh vực thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật. Quy định này góp phần bảo đảm tính linh hoạt, thống nhất của hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu điều chỉnh những vấn đề đặc thù trong thực tiễn.

Luật cũng bổ sung, điều chỉnh một số trường hợp phát sinh trách nhiệm bồi thường trong hoạt động quản lý hành chính. Đáng chú ý, Luật bổ sung quy định về trách nhiệm bồi thường đối với thiệt hại phát sinh khi cơ quan có thẩm quyền không áp dụng, áp dụng không kịp thời hoặc áp dụng không đúng biện pháp bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của họ, trong trường hợp đáp ứng các điều kiện theo luật định. Đồng thời, một số hành vi liên quan đến việc hủy bỏ giấy phép, giấy tờ có giá trị như giấy phép hoặc không cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất trái pháp luật cũng được bổ sung, điều chỉnh trong phạm vi trách nhiệm bồi thường. 

Những sửa đổi này thể hiện yêu cầu bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, đồng thời tăng cường trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong quá trình thực thi nhiệm vụ. Tuy nhiên, việc phát sinh quyền yêu cầu bồi thường vẫn phải được xem xét trên cơ sở các điều kiện, căn cứ và trình tự do pháp luật quy định; không phải mọi quyết định hành chính bị hủy bỏ hoặc mọi thiệt hại phát sinh trong quá trình giải quyết công việc đều mặc nhiên làm phát sinh trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Một điểm mới có ý nghĩa thực tiễn đối với địa phương là việc điều chỉnh các quy định về cơ quan giải quyết bồi thường theo kết quả sắp xếp tổ chức bộ máy và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Luật thiết kế lại các quy định về cơ quan giải quyết bồi thường ở trung ương và ở tỉnh, thành phố, xác định rõ hơn thẩm quyền của các cơ quan liên quan. Điều này đặt ra yêu cầu các cơ quan, đơn vị tại Hưng Yên phải chủ động rà soát chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và cơ chế phối hợp, bảo đảm việc tiếp nhận, hướng dẫn và giải quyết yêu cầu bồi thường được thực hiện đúng quy định, không để phát sinh tình trạng lúng túng hoặc chuyển hồ sơ không đúng thẩm quyền. 

Đặc biệt, Luật có nhiều sửa đổi theo hướng đơn giản hóa trình tự, thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường. Theo quy định mới, người yêu cầu bồi thường chỉ cần nộp văn bản yêu cầu bồi thường; văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường do cơ quan giải quyết bồi thường tự cung cấp hoặc yêu cầu cơ quan nhà nước có liên quan cung cấp theo quy định. Người dân có thể lựa chọn gửi yêu cầu qua môi trường số, trực tiếp tại cơ quan hoặc Bộ phận Một cửa, hoặc thông qua dịch vụ bưu chính, phù hợp với điều kiện thực tế.

Cách tiếp cận này góp phần giảm bớt gánh nặng giấy tờ cho người dân, tăng trách nhiệm chủ động của cơ quan nhà nước và thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số. Việc quy định rõ thời hạn kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ, thụ lý và cử người giải quyết cũng hướng tới nâng cao tính kịp thời, minh bạch trong xử lý yêu cầu bồi thường.

Bên cạnh đó, Luật sửa đổi cơ chế xác minh thiệt hại, thương lượng và ban hành quyết định giải quyết bồi thường. Cơ quan giải quyết bồi thường có trách nhiệm ban hành quyết định giải quyết theo quy định, kể cả trong trường hợp thương lượng không thành hoặc người yêu cầu bồi thường không tham gia thương lượng sau khi đã được mời hợp lệ. Quy định này thể hiện trách nhiệm giải quyết vụ việc đến cùng của cơ quan nhà nước, hạn chế tình trạng quyền lợi của người bị thiệt hại bị ảnh hưởng do thủ tục không thể tiếp tục chỉ vì thương lượng không đạt kết quả.

Luật cũng điều chỉnh quy định về tạm ứng kinh phí bồi thường, thời điểm quyết định giải quyết bồi thường có hiệu lực và thời hạn khởi kiện ra Tòa án; đồng thời bổ sung quyền đề nghị giám định thiệt hại và quyền rút yêu cầu trước khi quyết định giải quyết bồi thường có hiệu lực. Những nội dung này góp phần tăng cường khả năng bảo vệ quyền lợi của người yêu cầu bồi thường, đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho quá trình giải quyết vụ việc.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc hoàn thiện cơ chế xem xét trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ. Luật tiếp tục duy trì nguyên tắc xem xét trách nhiệm hoàn trả căn cứ vào mức độ lỗi và các điều kiện theo quy định, đồng thời bổ sung cơ chế giảm mức hoàn trả hoặc miễn trách nhiệm hoàn trả đối với một số trường hợp cụ thể, trong đó có trường hợp người thi hành công vụ thực hiện đề xuất đổi mới, sáng tạo đúng chủ trương, phương án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, không vụ lợi và đáp ứng các điều kiện luật định.

Quy định này nhằm hài hòa giữa yêu cầu bảo đảm kỷ luật, kỷ cương công vụ với chủ trương khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Việc xem xét giảm hoặc miễn trách nhiệm hoàn trả phải căn cứ đầy đủ điều kiện, trình tự, thẩm quyền do pháp luật quy định, không đồng nghĩa với việc miễn trừ trách nhiệm một cách tự động đối với mọi trường hợp có sai sót trong thực thi công vụ.

Ngoài ra, Luật sửa đổi quy định về lập dự toán, quyết toán và chi trả kinh phí bồi thường theo hướng rõ ràng, phù hợp hơn với pháp luật về ngân sách nhà nước; đồng thời hoàn thiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về công tác bồi thường, trong đó có việc hỗ trợ, hướng dẫn người bị thiệt hại thực hiện thủ tục yêu cầu bồi thường và đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực này.

Chủ động triển khai thi hành Luật đồng bộ, hiệu quả trên địa bàn tỉnh Hưng Yên

Để Luật số 15/2026/QH16 được triển khai kịp thời, thống nhất và hiệu quả kể từ ngày 01/3/2027, công tác chuẩn bị cần được thực hiện chủ động, có trọng tâm, trọng điểm, gắn với chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị và tình hình thực tế tại địa phương.

Trước hết, các cơ quan, đơn vị, địa phương trên địa bàn tỉnh cần tổ chức quán triệt, tuyên truyền, phổ biến những nội dung cơ bản và điểm mới của Luật đến đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người thi hành công vụ, nhất là những người trực tiếp tham mưu, giải quyết thủ tục hành chính, xử lý hồ sơ, ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện nhiệm vụ có liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức.

Nội dung tuyên truyền cần được lựa chọn phù hợp với từng nhóm đối tượng. Đối với cán bộ, công chức, viên chức, cần tập trung làm rõ trách nhiệm thực thi công vụ đúng pháp luật, các trường hợp phát sinh trách nhiệm bồi thường, thẩm quyền giải quyết, trình tự thủ tục và trách nhiệm hoàn trả theo quy định. Đối với người dân và doanh nghiệp, cần chú trọng cung cấp thông tin về quyền yêu cầu bồi thường, điều kiện thực hiện quyền, phương thức gửi yêu cầu và cơ chế hỗ trợ, hướng dẫn của cơ quan nhà nước.

Hình thức tuyên truyền cần được đa dạng hóa, kết hợp giữa hội nghị phổ biến pháp luật, tập huấn nghiệp vụ, sinh hoạt chuyên đề, tài liệu hỏi – đáp, hệ thống truyền thanh cơ sở, bảng tin, pa-nô, áp-phích và các nền tảng truyền thông số. Việc đăng tải nội dung tuyên truyền trên cổng thông tin điện tử của tỉnh, trang thông tin điện tử của các sở, ban, ngành và địa phương sẽ giúp cán bộ, người dân, doanh nghiệp thuận tiện tra cứu, tìm hiểu, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật.

Cùng với tuyên truyền, các cơ quan có liên quan cần rà soát các văn bản quy phạm pháp luật, quy chế phối hợp, quy trình nghiệp vụ và thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý để kịp thời đề xuất sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế những nội dung không còn phù hợp. Việc rà soát phải gắn với việc xác định rõ đầu mối tiếp nhận, hướng dẫn, chuyển giao và giải quyết yêu cầu bồi thường, bảo đảm thống nhất với quy định mới và mô hình tổ chức bộ máy hiện hành.

Công tác bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ thực hiện nhiệm vụ tham mưu, theo dõi và giải quyết công tác bồi thường nhà nước cần được chú trọng. Thông qua tập huấn, trao đổi tình huống thực tiễn và hướng dẫn chuyên môn, cán bộ, công chức có điều kiện nâng cao khả năng nhận diện vụ việc, xác định thẩm quyền, thực hiện đúng trình tự, thủ tục và phối hợp hiệu quả với các cơ quan liên quan. Qua đó, hạn chế sai sót trong quá trình thực thi công vụ, giảm nguy cơ phát sinh tranh chấp và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Đồng thời, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước về công tác bồi thường, cơ quan trực tiếp quản lý người thi hành công vụ, cơ quan tài chính và các cơ quan có liên quan trong việc lập dự toán, bố trí, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí bồi thường theo quy định. Việc phối hợp chặt chẽ sẽ góp phần bảo đảm nguồn lực thực hiện nhiệm vụ, hạn chế tình trạng bị động khi phát sinh vụ việc và nâng cao hiệu quả giải quyết bồi thường.

Gắn thực hiện Luật với cải cách hành chính, nâng cao đạo đức công vụ

Triển khai thi hành Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước không chỉ là nhiệm vụ phổ biến một văn bản pháp luật mới mà còn là dịp để các cơ quan, đơn vị nhìn nhận, đánh giá và nâng cao chất lượng thực thi công vụ. Phòng ngừa vi phạm, hạn chế phát sinh trách nhiệm bồi thường phải được coi là nhiệm vụ quan trọng, thực hiện thường xuyên trong hoạt động quản lý nhà nước.

Mỗi cơ quan, đơn vị cần tăng cường kiểm tra nội bộ, rà soát quy trình xử lý công việc, đề cao trách nhiệm của người đứng đầu và trách nhiệm cá nhân trong thực hiện nhiệm vụ. Các quyết định hành chính, hoạt động chuyên môn và việc giải quyết hồ sơ phải bảo đảm đúng thẩm quyền, căn cứ pháp luật, trình tự, thủ tục và thời hạn quy định. Những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn cần được tổng hợp, báo cáo và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn, xử lý kịp thời.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh cải cách hành chính, đơn giản hóa quy trình nội bộ, nâng cao chất lượng giải quyết thủ tục hành chính và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin. Việc công khai quy trình, thời hạn, đầu mối tiếp nhận và phương thức phản ánh, kiến nghị giúp người dân, doanh nghiệp thuận tiện theo dõi, giám sát; đồng thời hỗ trợ cơ quan nhà nước nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình trong hoạt động công vụ.

Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn, tinh thần trách nhiệm và thái độ phục vụ đúng mực là yếu tố quan trọng để hạn chế sai phạm. Mỗi người thi hành công vụ cần nhận thức rõ rằng việc tuân thủ pháp luật không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn là trách nhiệm đối với Nhân dân. Chủ động nghiên cứu quy định mới, thường xuyên cập nhật kiến thức, nâng cao kỹ năng nghiệp vụ và thực hiện công việc khách quan, công tâm sẽ góp phần phòng ngừa sai sót, củng cố niềm tin của người dân và doanh nghiệp.

Đối với người dân, việc tăng cường phổ biến Luật giúp nâng cao hiểu biết pháp luật, tạo điều kiện để chủ động bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Khi có căn cứ cho rằng thiệt hại thuộc phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, người bị thiệt hại có thể tìm hiểu quy định, liên hệ cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn thực hiện quyền yêu cầu bồi thường theo trình tự pháp luật. Việc nâng cao nhận thức của người dân cũng góp phần thúc đẩy cơ chế giám sát hoạt động công vụ, xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch và phục vụ.

Bảo đảm thực hiện đúng quy định chuyển tiếp, sẵn sàng áp dụng Luật từ ngày 01/3/2027

Một nội dung cần được quan tâm trong quá trình triển khai là quy định chuyển tiếp đối với các yêu cầu bồi thường đã được thụ lý trước ngày Luật có hiệu lực nhưng chưa giải quyết xong hoặc đang được giải quyết.

Theo khoản 2 Điều 3 Luật số 15/2026/QH16, các trường hợp này về nguyên tắc tiếp tục áp dụng Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017 đã được sửa đổi, bổ sung theo Luật số 81/2025/QH15 để giải quyết. Tuy nhiên, kể từ ngày 01/3/2027, đối với những công việc, thủ tục chưa có kết quả giải quyết, cơ quan giải quyết bồi thường áp dụng quy định có lợi hơn theo Luật mới cho người yêu cầu bồi thường hoặc người thi hành công vụ có trách nhiệm hoàn trả, trừ trường hợp những người này đề nghị không áp dụng quy định đó.

Do đó, các cơ quan có liên quan cần chủ động rà soát, phân loại các vụ việc đang giải quyết, xác định những công việc, thủ tục chưa có kết quả và nghiên cứu kỹ quy định chuyển tiếp để áp dụng đúng pháp luật. Việc thực hiện đúng quy định không chỉ bảo đảm tính liên tục trong giải quyết vụ việc mà còn góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên, tránh phát sinh khiếu nại, tranh chấp do áp dụng không thống nhất.

Các cơ quan, đơn vị cũng cần chuẩn bị đầy đủ điều kiện về nhân lực, quy trình nghiệp vụ, cơ chế phối hợp, tài liệu hướng dẫn và hạ tầng công nghệ thông tin để sẵn sàng triển khai Luật khi có hiệu lực. Việc theo dõi, tổng hợp những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện cần được tiến hành thường xuyên nhằm kịp thời đề xuất giải pháp tháo gỡ, bảo đảm các quy định mới được thực thi thống nhất, hiệu quả.

Chung tay xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, trách nhiệm và phục vụ Nhân dân

Triển khai thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trên địa bàn tỉnh Hưng Yên là nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng trong hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Hiệu quả thực hiện Luật không chỉ được thể hiện qua việc phổ biến đầy đủ các quy định mới mà còn thông qua sự chuyển biến trong nhận thức, trách nhiệm và hành động của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và các cơ quan thực thi công vụ.

Với tinh thần chủ động, nghiêm túc và trách nhiệm, các cơ quan, đơn vị, địa phương trên địa bàn tỉnh cần đẩy mạnh tuyên truyền, tổ chức triển khai đồng bộ, rà soát quy trình, nâng cao năng lực chuyên môn và tăng cường phối hợp trong thực hiện nhiệm vụ. Mỗi cán bộ, công chức, viên chức cần nêu cao ý thức chấp hành pháp luật, thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ, quyền hạn được giao, lấy sự hài lòng và quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp làm một trong những thước đo chất lượng phục vụ.

Khi pháp luật được thực thi nghiêm minh, quyền của người dân được bảo vệ hiệu quả và trách nhiệm của cơ quan nhà nước được đề cao, niềm tin của Nhân dân đối với chính quyền sẽ tiếp tục được củng cố. Đây là nền tảng quan trọng để tỉnh Hưng Yên xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại, công khai, minh bạch, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Chủ động tìm hiểu, nghiêm túc triển khai Luật số 15/2026/QH16 – nâng cao trách nhiệm công vụ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.