TÁI HÒA NHẬP CỘNG ĐỒNG – CHUNG TAY MỞ LỐI HOÀN LƯƠNG, XÂY DỰNG XÃ HỘI AN TOÀN, NHÂN VĂN

Trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta luôn xác định chính sách hình sự không chỉ nhằm xử lý nghiêm minh người có hành vi vi phạm pháp luật mà còn hướng tới giáo dục, cải tạo, tạo điều kiện để người phạm tội sửa chữa sai lầm, trở thành người có ích cho gia đình và xã hội. Sau khi chấp hành xong án phạt tù, việc giúp họ trở về với cộng đồng, có việc làm, ổn định cuộc sống, hạn chế mặc cảm, tự ti và phòng ngừa tái phạm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác bảo đảm an ninh, trật tự và xây dựng xã hội an toàn, nhân văn.

Ngày 29/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 247/2026/NĐ-CP quy định về công tác tái hòa nhập cộng đồng, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Nghị định là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm cụ thể hóa quy định của Luật Thi hành án hình sự về công tác chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng đối với phạm nhân trước khi chấp hành xong án phạt tù, được đặc xá, được tha tù trước thời hạn có điều kiện; đồng thời quy định các biện pháp bảo đảm tái hòa nhập đối với người chấp hành xong hình phạt tù và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc tiếp nhận, quản lý, giáo dục, giúp đỡ họ trở về cuộc sống bình thường.

Tái hòa nhập cộng đồng – một chính sách nhân văn, vì con người

Một bản án có thể xác định trách nhiệm pháp lý của một người đối với hành vi vi phạm pháp luật, nhưng không có nghĩa là cánh cửa trở về với gia đình và xã hội khép lại. Khi một người đã chấp hành xong hình phạt theo quy định của pháp luật, họ cần được tạo điều kiện để bắt đầu lại cuộc sống bằng chính sức lao động, ý chí và sự tiến bộ của mình.

Tái hòa nhập cộng đồng vì thế không đơn thuần là việc quản lý người chấp hành xong án phạt tù. Đây là một quá trình tổng thể, trong đó Nhà nước, chính quyền địa phương, lực lượng chức năng, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, gia đình, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư cùng tham gia hỗ trợ người đã chấp hành xong hình phạt tù ổn định cuộc sống, từng bước xóa bỏ mặc cảm, tự ti, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và phòng ngừa nguy cơ tái phạm.

Theo Nghị định số 247/2026/NĐ-CP, công tác tái hòa nhập được thực hiện từ giai đoạn chuẩn bị cho phạm nhân trước khi chấp hành xong án phạt tù và tiếp tục được triển khai sau khi họ trở về địa phương. Cách tiếp cận này cho thấy tái hòa nhập cộng đồng không phải là công việc chỉ bắt đầu khi một người bước ra khỏi cơ sở giam giữ, mà cần được chuẩn bị từ sớm, có sự phối hợp liên tục và phù hợp với hoàn cảnh của từng người.

Mục tiêu cuối cùng là giúp người chấp hành xong án phạt tù có điều kiện ổn định cuộc sống, tìm kiếm việc làm, nâng cao thu nhập, duy trì quan hệ tích cực với gia đình và cộng đồng; đồng thời nâng cao ý thức trách nhiệm, tự giác tuân thủ pháp luật, từ đó hạn chế tái phạm và góp phần giữ gìn an ninh, trật tự ngay từ cơ sở.

Không kỳ thị, không xa lánh – hãy tạo cơ hội để người hoàn lương làm lại cuộc đời

Một trong những khó khăn lớn nhất đối với người chấp hành xong án phạt tù khi trở về địa phương không chỉ là vấn đề việc làm, thu nhập mà còn là tâm lý mặc cảm và ánh nhìn định kiến của một bộ phận xã hội.

Có người từng bước ra khỏi cánh cửa trại giam với quyết tâm làm lại cuộc đời nhưng lại gặp khó khăn khi xin việc. Có người muốn trở về với gia đình nhưng vẫn bị hàng xóm nghi ngại. Có người có khả năng lao động, có nghề nghiệp nhưng không tìm được môi trường phù hợp để bắt đầu lại.

Nếu cộng đồng tiếp tục nhìn họ chỉ bằng những lỗi lầm trong quá khứ, cơ hội để họ thay đổi sẽ bị thu hẹp. Ngược lại, nếu được gia đình động viên, chính quyền hướng dẫn, doanh nghiệp tạo việc làm và cộng đồng đón nhận, họ sẽ có thêm động lực để sống tốt, làm việc và đóng góp cho xã hội.

Bởi vậy, thực hiện chính sách tái hòa nhập cộng đồng trước hết cần thay đổi nhận thức. Giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù không đồng nghĩa với dung túng cho hành vi vi phạm pháp luật; tạo cơ hội không có nghĩa là bỏ qua quá khứ. Đó là tạo điều kiện để một người đã chấp hành trách nhiệm pháp lý có cơ hội chứng minh sự tiến bộ của mình bằng hành động trong cuộc sống hiện tại.

Mỗi gia đình cần là điểm tựa đầu tiên. Mỗi người dân cần có thái độ đúng mực, không kỳ thị, xa lánh, xúc phạm hoặc gây khó khăn trái pháp luật đối với người đã chấp hành xong án phạt tù. Các đoàn thể, tổ chức xã hội cần chủ động tuyên truyền, vận động, cảm hóa, giáo dục và hỗ trợ những trường hợp có hoàn cảnh khó khăn.

Doanh nghiệp – cầu nối quan trọng đưa người hoàn lương trở lại thị trường lao động

Việc làm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình tái hòa nhập cộng đồng. Một công việc ổn định không chỉ giúp người chấp hành xong án phạt tù có thu nhập nuôi sống bản thân và gia đình mà còn tạo môi trường để họ rèn luyện, xây dựng lại niềm tin và khẳng định giá trị của bản thân.

Do đó, các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất, kinh doanh cần nâng cao trách nhiệm xã hội, quan tâm tạo cơ hội việc làm phù hợp cho người chấp hành xong án phạt tù theo quy định của pháp luật.

Đối với doanh nghiệp, việc tiếp nhận người hoàn lương vào làm việc cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ hỗ trợ một cá nhân mà còn là một hoạt động thiết thực góp phần bảo đảm an sinh xã hội và phòng ngừa tội phạm. Khi có việc làm, có thu nhập chính đáng và môi trường lao động lành mạnh, người hoàn lương sẽ có thêm động lực để tránh xa những hành vi vi phạm pháp luật.

Các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương cần tăng cường kết nối giữa người có nhu cầu việc làm với doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, cơ sở đào tạo nghề; hướng dẫn họ tiếp cận các chính sách hỗ trợ phù hợp; khuyến khích học nghề, tự tạo việc làm, phát triển sản xuất, kinh doanh hợp pháp và tiếp cận các nguồn vốn theo quy định.

Đáng chú ý, ngày 16/9/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 44/2026/QĐ-TTg sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 22/2023/QĐ-TTg về tín dụng đối với người chấp hành xong án phạt tù, cho thấy chính sách hỗ trợ người hoàn lương tiếp cận nguồn lực để ổn định cuộc sống, tạo việc làm và phát triển kinh tế tiếp tục được quan tâm hoàn thiện. Đây là một trong những điều kiện quan trọng để chính sách tái hòa nhập đi vào thực chất, giúp người hoàn lương có thêm công cụ để tự vươn lên bằng lao động chính đáng.

Gia đình, chính quyền và cộng đồng cùng đồng hành

Tái hòa nhập cộng đồng chỉ có thể đạt hiệu quả bền vững khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chủ thể.

Gia đình là nơi người chấp hành xong án phạt tù trở về đầu tiên và cũng là nơi có ảnh hưởng trực tiếp nhất đến quá trình thay đổi của họ. Sự động viên, chia sẻ và giám sát phù hợp của người thân có thể giúp họ vượt qua mặc cảm, xây dựng lại niềm tin và duy trì lối sống tích cực.

Chính quyền địa phương cần thực hiện tốt công tác tiếp nhận, quản lý, giáo dục và giúp đỡ theo quy định; nắm tình hình, hoàn cảnh, nhu cầu của từng trường hợp để có biện pháp hỗ trợ phù hợp. Không nên chỉ dừng lại ở việc quản lý hành chính mà cần hướng tới hỗ trợ thực chất, giải quyết những khó khăn cụ thể về việc làm, sinh kế, quan hệ gia đình và tiếp cận các chính sách xã hội.

Lực lượng Công an có vai trò quan trọng trong tham mưu, hướng dẫn, phối hợp thực hiện công tác tái hòa nhập cộng đồng; đồng thời góp phần phòng ngừa, phát hiện và xử lý những nguy cơ phát sinh vi phạm pháp luật. Công tác quản lý phải gắn với giáo dục, cảm hóa và hỗ trợ, bảo đảm vừa đúng quy định pháp luật vừa phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội có thể phát huy vai trò tuyên truyền, vận động đoàn viên, hội viên và Nhân dân tham gia giúp đỡ người hoàn lương; xây dựng những mô hình phù hợp tại khu dân cư; giới thiệu việc làm, hỗ trợ sinh kế và động viên những trường hợp có ý chí vươn lên.

Các tổ chức, cá nhân, người có uy tín trong cộng đồng cũng có thể trở thành những “cầu nối” giúp người hoàn lương từng bước hòa nhập với đời sống xã hội.

Tái hòa nhập hiệu quả là góp phần phòng ngừa tội phạm từ cơ sở

Một người chấp hành xong án phạt tù có cuộc sống ổn định, có việc làm, có thu nhập hợp pháp, có quan hệ gia đình và xã hội tích cực sẽ có nhiều điều kiện để tránh xa những nguyên nhân, điều kiện dẫn đến hành vi vi phạm pháp luật.

Vì vậy, tái hòa nhập cộng đồng cũng chính là một giải pháp phòng ngừa tội phạm. Khi cộng đồng cùng tham gia hỗ trợ người hoàn lương, những nguy cơ phát sinh tội phạm được nhận diện và giải quyết sớm hơn; đồng thời góp phần xây dựng môi trường xã hội lành mạnh, đoàn kết và an toàn.

Cần khẳng định rằng, hỗ trợ tái hòa nhập không phải là trách nhiệm riêng của ngành Công an. Đây là nhiệm vụ có tính liên ngành, liên quan trực tiếp đến chính quyền địa phương, các cơ quan tư pháp, lao động - xã hội, giáo dục nghề nghiệp, các tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp, gia đình và toàn thể Nhân dân.

Nghị định số 247/2026/NĐ-CP đã xác định trách nhiệm của các bộ, chính quyền địa phương các cấp và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong công tác tái hòa nhập cộng đồng. Điều đó đặt ra yêu cầu phải tăng cường phối hợp, phân công rõ trách nhiệm, bảo đảm nguồn lực và tổ chức thực hiện đồng bộ, tránh tình trạng chính sách có nhưng người cần hỗ trợ lại không tiếp cận được.

Mỗi người một hành động, cùng mở rộng cánh cửa hoàn lương

Để Nghị định số 247/2026/NĐ-CP thực sự đi vào cuộc sống, công tác tuyên truyền cần được triển khai thường xuyên, đa dạng về hình thức và gần gũi với người dân.

Các địa phương cần tăng cường phổ biến chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về tái hòa nhập cộng đồng; tuyên truyền những trường hợp hoàn lương tiêu biểu, những mô hình hỗ trợ hiệu quả; đồng thời nâng cao nhận thức của người sử dụng lao động và cộng đồng dân cư về trách nhiệm tiếp nhận, giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù.

Mỗi người dân cần hiểu rằng một sai lầm trong quá khứ không nhất thiết phải quyết định toàn bộ tương lai của một con người. Điều quan trọng là họ đã chấp hành hình phạt, có thực sự muốn thay đổi và có đang nỗ lực sống, làm việc theo pháp luật hay không.

Mỗi doanh nghiệp có thể đóng góp bằng một cơ hội việc làm.

Mỗi gia đình có thể đóng góp bằng sự bao dung và động viên.

Mỗi tổ chức đoàn thể có thể đóng góp bằng một hoạt động hỗ trợ thiết thực.

Mỗi người dân có thể đóng góp bằng việc không kỳ thị, không xa lánh và sẵn sàng ghi nhận những thay đổi tích cực.

Mỗi cơ quan nhà nước có thể đóng góp bằng việc tổ chức thực hiện chính sách đúng, đủ, kịp thời và gần dân.

Khi những hành động đó được kết nối, người chấp hành xong án phạt tù sẽ có thêm cơ hội đứng vững trên đôi chân của mình, sống bằng lao động chính đáng và trở thành thành viên có ích của cộng đồng.

Tái hòa nhập cộng đồng, suy cho cùng, không chỉ là câu chuyện của những người từng lầm lỗi. Đó còn là câu chuyện về trách nhiệm, lòng nhân ái và văn hóa ứng xử của cả xã hội. Một xã hội văn minh không chỉ nghiêm minh với hành vi vi phạm pháp luật mà còn biết mở ra con đường để những người đã trả giá cho sai lầm có cơ hội sửa chữa và tiến bộ.

Thực hiện tốt công tác tái hòa nhập cộng đồng chính là góp phần phòng ngừa tái phạm, giữ vững an ninh, trật tự, bảo đảm an sinh xã hội và xây dựng cộng đồng an toàn, đoàn kết, nhân văn.

Hãy cùng chung tay để mỗi người chấp hành xong án phạt tù có thêm một cơ hội làm lại cuộc đời; để mỗi cơ hội hoàn lương trở thành một bước tiến trong xây dựng xã hội an toàn, kỷ cương và giàu tính nhân văn.