NÂNG CAO Ý THỨC CHẤP HÀNH PHÁP LUẬT VỀ SỞ HỮU TRÍ TUỆ, CHỦ ĐỘNG PHÒNG NGỪA VÀ ĐẤU TRANH VỚI HÀNG GIẢ, HÀNG XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU TRÍ TUỆ

Trong nền kinh tế thị trường và quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, quyền sở hữu trí tuệ ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với hoạt động sáng tạo, sản xuất, kinh doanh và phát triển kinh tế - xã hội. Một nhãn hiệu được bảo hộ, một sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, tác phẩm hay một sản phẩm mang giá trị trí tuệ đều là kết quả của quá trình đầu tư về thời gian, công sức, nguồn lực và chất xám.

Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ vì vậy không chỉ là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể quyền mà còn góp phần bảo vệ người tiêu dùng, thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh, nâng cao chất lượng hàng hóa, bảo đảm môi trường đầu tư, kinh doanh và củng cố niềm tin đối với thị trường.

Trong thực tế, các hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, sao chép trái phép hoặc thực hiện các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn biến phức tạp với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử và các nền tảng mạng xã hội.

Trước yêu cầu đó, việc tiếp tục tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật về sở hữu trí tuệ; đồng thời đẩy mạnh kiểm tra, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm là nhiệm vụ cần được thực hiện thường xuyên, đồng bộ và thực chất.

Sở hữu trí tuệ – nền tảng thúc đẩy sáng tạo và phát triển

Trong nền kinh tế tri thức, năng lực sáng tạo ngày càng trở thành một trong những yếu tố quan trọng quyết định sức cạnh tranh của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Một thương hiệu có uy tín, một sản phẩm có thiết kế riêng, một giải pháp kỹ thuật mới hay một quy trình sản xuất được cải tiến đều có thể tạo ra giá trị kinh tế lớn. Quyền sở hữu trí tuệ là công cụ pháp lý để bảo vệ những thành quả đó, khuyến khích cá nhân, tổ chức tiếp tục đầu tư cho nghiên cứu, sáng tạo và phát triển sản phẩm.

Khi quyền sở hữu trí tuệ được bảo vệ hiệu quả, doanh nghiệp có thêm niềm tin để đầu tư, đổi mới công nghệ, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Ngược lại, nếu tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ diễn ra phổ biến, doanh nghiệp chân chính sẽ bị ảnh hưởng, người tiêu dùng bị thiệt hại và môi trường cạnh tranh bị méo mó.

Vì vậy, chấp hành pháp luật về sở hữu trí tuệ cần được xác định không chỉ là trách nhiệm của doanh nghiệp hay cơ quan quản lý nhà nước mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội.

Hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ gây nhiều hệ lụy

Một sản phẩm giả mạo nhãn hiệu hoặc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có thể được bán với giá thấp hơn hàng chính hãng, tạo cảm giác người mua được hưởng lợi trước mắt. Tuy nhiên, những lợi ích tưởng như tiết kiệm đó có thể đi kèm nhiều rủi ro đối với người tiêu dùng.

Đối với các nhóm hàng như thực phẩm, mỹ phẩm, thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thiết bị điện, điện tử, vật tư sản xuất, phụ tùng phương tiện và nhiều loại hàng hóa khác, hàng giả hoặc hàng kém chất lượng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng và an toàn của người sử dụng.

Đối với doanh nghiệp, hàng giả làm suy giảm doanh thu, ảnh hưởng uy tín, thương hiệu và khả năng cạnh tranh. Doanh nghiệp phải bỏ ra nhiều nguồn lực để bảo vệ thương hiệu, xác minh hàng giả và xử lý các hành vi xâm phạm.

Đối với thị trường, hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ làm suy giảm tính minh bạch, tạo ra cạnh tranh không lành mạnh, gây khó khăn cho những doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào chất lượng sản phẩm.

Đối với môi trường đầu tư, tình trạng quyền sở hữu trí tuệ không được bảo vệ đầy đủ có thể làm giảm niềm tin của nhà đầu tư, đặc biệt đối với các doanh nghiệp hoạt động trong những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ, thương hiệu và tài sản trí tuệ cao.

Những tác động đó cho thấy đấu tranh với hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không chỉ nhằm bảo vệ một nhãn hiệu hay một sản phẩm cụ thể mà còn góp phần bảo vệ môi trường kinh doanh lành mạnh và động lực phát triển của nền kinh tế.

Nâng cao nhận thức từ mỗi cán bộ, công chức, viên chức

Công tác tuyên truyền pháp luật về sở hữu trí tuệ cần được triển khai thường xuyên bằng nhiều hình thức phù hợp, hướng tới toàn thể cán bộ, công chức, viên chức và người lao động.

Nội dung tuyên truyền cần tránh cách tiếp cận khô cứng, nặng về lý thuyết mà cần gắn với những tình huống thực tế, những vụ việc điển hình và những dấu hiệu thường gặp của hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Thông qua các hội nghị, sinh hoạt cơ quan, sinh hoạt chi bộ, hoạt động đoàn thể, chuyên mục tuyên truyền pháp luật, hệ thống thông tin nội bộ và các nền tảng số, cán bộ, công chức, viên chức cần được trang bị những kiến thức cơ bản để nhận biết, phòng tránh và có trách nhiệm thông tin cho cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Mỗi cán bộ, công chức, viên chức cần hình thành thói quen không tiếp tay cho hàng giả, hàng nhái và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Việc không mua, không sử dụng, không quảng bá, không kinh doanh và không tiếp tay tiêu thụ các sản phẩm vi phạm chính là một hình thức thiết thực góp phần hạn chế thị trường tiêu thụ của hàng giả.

Nhận biết những dấu hiệu bất thường của hàng hóa

Trong thực tế, không phải người tiêu dùng nào cũng có đủ chuyên môn để xác định một sản phẩm có phải hàng giả hay xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hay không. Tuy nhiên, người tiêu dùng có thể chủ động nhận diện một số dấu hiệu bất thường để thận trọng trước khi mua và sử dụng.

Đó có thể là sản phẩm có bao bì, nhãn hàng hóa in ấn cẩu thả; thông tin về nhà sản xuất, đơn vị chịu trách nhiệm không rõ ràng; lỗi chính tả, thông tin không thống nhất; tem, nhãn hoặc mã nhận diện có dấu hiệu bất thường; chất lượng sản phẩm khác biệt đáng kể so với hàng chính hãng; giá bán thấp bất thường so với mặt bằng chung; người bán không cung cấp được hóa đơn, chứng từ hoặc thông tin chứng minh nguồn gốc hàng hóa.

Đối với các sản phẩm mang thương hiệu nổi tiếng, người tiêu dùng cũng cần cảnh giác với những sản phẩm có tên gọi, logo, bao bì hoặc dấu hiệu nhận diện gần giống hàng chính hãng nhưng có sự khác biệt bất thường.

Đặc biệt, trong môi trường thương mại điện tử, cần thận trọng với những tài khoản bán hàng không rõ danh tính, không cung cấp thông tin liên hệ đầy đủ, quảng cáo sản phẩm chính hãng với mức giá thấp bất thường hoặc sử dụng hình ảnh, nội dung quảng cáo của thương hiệu khác để tạo niềm tin cho khách hàng.

Tuy nhiên, những dấu hiệu trên chỉ mang tính cảnh báo. Khi có nghi vấn, người tiêu dùng không nên tự kết luận hoặc đăng tải thông tin chưa được kiểm chứng mà cần lưu giữ thông tin, hình ảnh, hóa đơn, chứng từ và phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền để được kiểm tra, xác minh, xử lý theo quy định.

Không tiêu thụ hàng giả – không tiếp tay cho vi phạm

Một trong những giải pháp quan trọng để đấu tranh với hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ là làm giảm nhu cầu tiêu thụ.

Nếu người tiêu dùng tiếp tục lựa chọn hàng giả chỉ vì giá rẻ, thị trường hàng giả vẫn còn đất sống. Ngược lại, khi người tiêu dùng nâng cao ý thức, ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, lựa chọn các nhà cung cấp uy tín và nói không với hàng giả, hàng nhái, thị trường tiêu thụ của các sản phẩm vi phạm sẽ từng bước bị thu hẹp.

Cán bộ, công chức, viên chức cần đi đầu trong việc thực hiện trách nhiệm của người tiêu dùng có ý thức. Không mua hàng không rõ nguồn gốc; không sử dụng sản phẩm có dấu hiệu giả mạo; không chia sẻ, quảng cáo hoặc giới thiệu sản phẩm nghi vấn; không tiếp tay cho các hoạt động kinh doanh hàng giả là những hành động cụ thể, thiết thực.

Quan trọng hơn, khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, cần chủ động cung cấp thông tin cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền để kiểm tra, xác minh và xử lý. Việc phản ánh đúng địa chỉ, đúng cơ quan có thẩm quyền sẽ giúp công tác đấu tranh chống hàng giả đạt hiệu quả cao hơn, đồng thời tránh việc lan truyền thông tin thiếu chính xác gây ảnh hưởng đến tổ chức, cá nhân kinh doanh chân chính.

Tăng cường kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm

Song song với tuyên truyền, công tác kiểm tra, kiểm soát và xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ cần tiếp tục được đẩy mạnh.

Các cơ quan chức năng cần chủ động nắm tình hình thị trường, tập trung vào những nhóm hàng hóa, địa bàn, cơ sở kinh doanh và phương thức kinh doanh có nguy cơ cao. Cùng với kiểm tra tại các cơ sở kinh doanh truyền thống, cần tăng cường chú ý đến hoạt động kinh doanh trên môi trường mạng, thương mại điện tử và các nền tảng số.

Công tác kiểm tra cần được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm, bảo đảm đúng quy định pháp luật, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi vi phạm đã được xác định. Đối với những vụ việc có dấu hiệu phức tạp, cần tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng để xác minh nguồn gốc hàng hóa, làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan và áp dụng biện pháp xử lý phù hợp.

Mục tiêu đặt ra là kết quả xử lý các vụ việc vi phạm trong năm 2026 tăng ít nhất 20% so với năm 2025, qua đó tạo chuyển biến rõ nét trong công tác phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên địa bàn.

Tuy nhiên, tăng số vụ xử lý không phải là mục tiêu duy nhất. Điều quan trọng hơn là thông qua công tác kiểm tra và xử lý phải góp phần răn đe, phòng ngừa, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và tạo môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.

Chung tay xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh

Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là nhiệm vụ cần sự tham gia của nhiều chủ thể: cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng thực thi pháp luật, doanh nghiệp, người tiêu dùng và toàn xã hội.

Cơ quan quản lý nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp, tăng cường tuyên truyền, kiểm tra và xử lý vi phạm. Doanh nghiệp cần chủ động đăng ký, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, kiểm soát hàng hóa và phối hợp với cơ quan chức năng khi phát hiện hành vi xâm phạm. Người tiêu dùng cần nâng cao trách nhiệm trong lựa chọn và sử dụng hàng hóa.

Đặc biệt, mỗi cán bộ, công chức, viên chức cần trở thành một tuyên truyền viên tích cực trong gia đình và cộng đồng: hiểu đúng pháp luật về sở hữu trí tuệ, không tiêu thụ hàng giả, nhận diện dấu hiệu vi phạm và kịp thời thông tin cho cơ quan có thẩm quyền.

Từ một hành động lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng đến một thông tin phản ánh đúng lúc, mỗi người đều có thể góp phần ngăn chặn hàng giả và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Năm 2026, cùng với việc tiếp tục tăng cường tuyên truyền bằng nhiều hình thức phù hợp, đẩy mạnh kiểm tra, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm, cần tạo chuyển biến thực chất trong nhận thức và hành động của cán bộ, công chức, viên chức cũng như người dân, doanh nghiệp.

Tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ – nói không với hàng giả, hàng nhái – lựa chọn hàng hóa có nguồn gốc rõ ràng – kịp thời thông tin vi phạm chính là những hành động thiết thực để bảo vệ người tiêu dùng, bảo vệ doanh nghiệp chân chính, xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh lành mạnh và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.