Nâng cao nhận thức về Công ước ICCPR và những kết quả nổi bật của Việt Nam trong thực thi quyền dân sự, chính trị

Trong tiến trình hội nhập quốc tế sâu rộng, việc tôn trọng, bảo đảm và thúc đẩy quyền con người nói chung, quyền dân sự và chính trị nói riêng luôn được Đảng và Nhà nước Việt Nam xác định là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt. Một trong những cơ sở pháp lý quốc tế quan trọng mà Việt Nam tham gia và thực hiện nghiêm túc là Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR). Việc tiếp tục tuyên truyền, phổ biến sâu rộng nội dung của Công ước, các khuyến nghị của Ủy ban Nhân quyền Liên hợp quốc cũng như thành tựu mà Việt Nam đạt được trong quá trình thực thi là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao nhận thức xã hội, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam ngày càng vững mạnh.

1. Quá trình ra đời, vai trò và ý nghĩa của Công ước ICCPR

Công ước ICCPR được Liên hợp quốc thông qua năm 1966 và có hiệu lực từ năm 1976, là một trong những văn kiện quốc tế quan trọng nhất về quyền con người. Cùng với Công ước về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa, ICCPR tạo thành nền tảng pháp lý quốc tế toàn diện, xác lập các chuẩn mực chung về bảo đảm quyền con người trên phạm vi toàn cầu.

ICCPR quy định các quốc gia thành viên có trách nhiệm tôn trọng và bảo đảm các quyền dân sự, chính trị cơ bản của mọi cá nhân. Trong đó bao gồm 17 quyền dân sự và 2 quyền chính trị cốt lõi như: quyền sống, quyền không bị tra tấn, quyền tự do và an toàn cá nhân, quyền được xét xử công bằng, quyền tự do ngôn luận, quyền tự do tín ngưỡng, quyền hội họp hòa bình, quyền tham gia quản lý nhà nước và bầu cử...

Việc tham gia ICCPR thể hiện cam kết mạnh mẽ của các quốc gia trong việc bảo vệ quyền con người theo chuẩn mực quốc tế, đồng thời tạo cơ chế giám sát thông qua Ủy ban Nhân quyền Liên hợp quốc – cơ quan có chức năng xem xét báo cáo định kỳ và đưa ra khuyến nghị đối với các quốc gia thành viên.

2. Việt Nam gia nhập ICCPR và nội luật hóa các quy định của Công ước

Việt Nam chính thức gia nhập ICCPR vào năm 1982, thể hiện quyết tâm hội nhập quốc tế và cam kết tôn trọng các giá trị phổ quát về quyền con người. Kể từ đó đến nay, Việt Nam đã không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm nội luật hóa các quy định của Công ước, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn của đất nước.

Dấu mốc quan trọng trong quá trình này là sự ra đời của Hiến pháp năm 2013. Hiến pháp đã dành một chương riêng quy định về quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, khẳng định rõ nguyên tắc: quyền con người, quyền công dân được công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật.

Trên cơ sở Hiến pháp, nhiều đạo luật quan trọng đã được ban hành hoặc sửa đổi, bổ sung nhằm cụ thể hóa các quyền dân sự, chính trị, tiêu biểu như:

• Bộ luật Dân sự: bảo đảm quyền nhân thân, quyền sở hữu, quyền tự do giao kết hợp đồng.
• Bộ luật Hình sự: quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm, bảo vệ quyền sống, danh dự, nhân phẩm của con người.
• Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo: tạo cơ chế để công dân bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
• Luật Tiếp cận thông tin: bảo đảm quyền được biết của người dân.
• Luật Trưng cầu ý dân: thể hiện quyền tham gia quản lý nhà nước.
• Luật Trợ giúp pháp lý: hỗ trợ người yếu thế tiếp cận công lý.
• Luật Báo chí: bảo đảm quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí.
• Luật Bình đẳng giới: thúc đẩy bình đẳng giữa nam và nữ.
• Luật Tín ngưỡng, tôn giáo: bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng.
• Luật Trẻ em: bảo vệ quyền của trẻ em.
• Luật Hôn nhân và gia đình: bảo vệ quyền trong quan hệ gia đình.

Hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện đã tạo hành lang pháp lý đầy đủ, đồng bộ để bảo đảm thực thi các quyền dân sự, chính trị của người dân trên thực tế.

3. Tình hình thực hiện quyền dân sự, chính trị tại Việt Nam

Trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong việc bảo đảm quyền dân sự và chính trị trên tất cả các lĩnh vực.

Bảo đảm quyền sống và an toàn cá nhân

Nhà nước luôn coi trọng việc bảo vệ tính mạng, sức khỏe của người dân thông qua các chính sách an sinh xã hội, y tế, phòng chống tội phạm. Tỷ lệ tội phạm nghiêm trọng được kiểm soát, đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao.

Bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo

Việt Nam là quốc gia đa tôn giáo với hàng chục triệu tín đồ. Các hoạt động tôn giáo được tôn trọng và tạo điều kiện phát triển. Nhiều cơ sở tôn giáo được xây dựng, trùng tu; các lễ hội tôn giáo diễn ra bình thường, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của người dân.

Bảo đảm quyền tự do ngôn luận, tiếp cận thông tin

Sự phát triển mạnh mẽ của báo chí, internet và mạng xã hội đã tạo điều kiện thuận lợi để người dân bày tỏ ý kiến, tiếp cận thông tin đa chiều. Hàng nghìn cơ quan báo chí, trang thông tin điện tử hoạt động, góp phần nâng cao dân trí và thúc đẩy minh bạch xã hội.

Bảo đảm quyền tham gia quản lý nhà nước

Người dân được thực hiện quyền bầu cử, ứng cử vào các cơ quan quyền lực nhà nước. Các kỳ bầu cử được tổ chức dân chủ, đúng pháp luật, bảo đảm quyền chính trị cơ bản của công dân.

Bảo đảm quyền bình đẳng và không phân biệt đối xử

Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ trong thúc đẩy bình đẳng giới, bảo vệ quyền của các nhóm yếu thế như phụ nữ, trẻ em, người khuyết tật. Khoảng cách giới ngày càng thu hẹp trong nhiều lĩnh vực.

4. Thành tựu nổi bật qua Báo cáo quốc gia lần thứ IV

Việc xây dựng và trình Báo cáo quốc gia lần thứ IV thực thi Công ước ICCPR của Việt Nam là minh chứng rõ nét cho nỗ lực của Việt Nam trong thực hiện nghĩa vụ quốc tế.

Báo cáo đã phản ánh trung thực, toàn diện những kết quả đạt được, đồng thời thẳng thắn chỉ ra những khó khăn, thách thức trong quá trình thực hiện. Đáng chú ý, Việt Nam đã:

• Hoàn thiện hệ thống pháp luật phù hợp với Công ước
• Tăng cường cải cách tư pháp, bảo đảm xét xử công bằng
• Nâng cao hiệu quả phòng, chống tra tấn, bạo lực
• Mở rộng quyền tiếp cận thông tin, quyền tham gia của người dân
• Đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong lĩnh vực quyền con người

Các khuyến nghị của Ủy ban Nhân quyền Liên hợp quốc đã được Việt Nam nghiêm túc tiếp thu, nghiên cứu và triển khai phù hợp với điều kiện thực tiễn.

5. Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến

Để Công ước ICCPR thực sự đi vào đời sống, công tác tuyên truyền cần tiếp tục được đẩy mạnh với nhiều hình thức đa dạng, phù hợp với từng đối tượng:

• Tăng cường phổ biến pháp luật tại cơ sở
• Đưa nội dung quyền con người vào chương trình giáo dục
• Phát huy vai trò của báo chí, truyền thông
• Nâng cao nhận thức của cán bộ, công chức và người dân

Qua đó, góp phần xây dựng ý thức tôn trọng pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi cá nhân.

Kết luận

Việc thực hiện Công ước ICCPR không chỉ là nghĩa vụ quốc tế mà còn là yêu cầu nội tại trong quá trình phát triển của Việt Nam. Những thành tựu đạt được trong bảo đảm quyền dân sự, chính trị là minh chứng cho đường lối đúng đắn của Đảng và Nhà nước.

Trong thời gian tới, với quyết tâm chính trị cao, sự đồng thuận của toàn xã hội và việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, Việt Nam sẽ ngày càng bảo đảm tốt hơn các quyền con người, đóng góp tích cực vào nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế vì một thế giới công bằng, dân chủ và văn minh.