Hưởng ứng các Cuộc thi tìm hiểu chính sách pháp luật dân số trong tình hình mới – Chung tay hành động vì một Việt Nam phồn vinh

Công tác dân số luôn có vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển đất nước, bởi dân số vừa là chủ thể, vừa là nguồn lực và mục tiêu của quá trình phát triển. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, những thay đổi về mức sinh, cơ cấu dân số, chất lượng dân số, phân bố dân cư và quá trình già hóa dân số đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới nhận thức, chính sách và phương thức tổ chức thực hiện công tác dân số.

Thực hiện chủ trương chuyển trọng tâm từ “Dân số - Kế hoạch hóa gia đình” sang “Dân số và Phát triển”, Cục Dân số, Bộ Y tế tổ chức Các cuộc thi tìm hiểu chính sách pháp luật dân số trong tình hình mới (online trên mạng xã hội) trên phạm vi toàn quốc, với thông điệp “Dân số và Phát triển: Hành động vì một Việt Nam phồn vinh”. Cuộc thi dành cho công dân Việt Nam trong và ngoài nước, hướng tới nâng cao nhận thức, trách nhiệm và sự đồng thuận của xã hội trong thực hiện chính sách, pháp luật về dân số.

Đây không chỉ là một hoạt động tìm hiểu chính sách, pháp luật mà còn là dịp để mỗi người nhìn nhận sâu sắc hơn mối quan hệ giữa dân số với chất lượng cuộc sống, hạnh phúc gia đình, chất lượng nguồn nhân lực và sự phát triển bền vững của quốc gia.

Từ “Dân số - Kế hoạch hóa gia đình” đến “Dân số và Phát triển”

Trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã từng bước đổi mới quan điểm, chính sách về dân số, phù hợp với những yêu cầu mới của quá trình phát triển. Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về công tác dân số trong tình hình mới đã đặt ra yêu cầu chuyển trọng tâm chính sách dân số từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển.

Tinh thần này tiếp tục được cụ thể hóa trong Kết luận số 149-KL/TW ngày 10/4/2025 của Bộ Chính trị và được thể chế hóa bằng Luật Dân số số 113/2025/QH15 ngày 10/12/2025. Luật Dân số có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để triển khai chính sách dân số trong tình hình mới.

Sự chuyển đổi trong cách tiếp cận cho thấy công tác dân số ngày nay không chỉ tập trung vào quy mô dân số hay kế hoạch hóa gia đình mà được đặt trong mối quan hệ tổng thể với phát triển kinh tế - xã hội, chất lượng nguồn nhân lực, chăm sóc sức khỏe, an sinh xã hội, bình đẳng giới, cơ cấu dân số và phân bố dân cư.

Nói cách khác, dân số không chỉ là vấn đề của ngành y tế mà liên quan trực tiếp đến từng gia đình, từng cộng đồng và nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Mỗi thay đổi về dân số đều có tác động nhất định đến giáo dục, việc làm, chăm sóc sức khỏe, nhà ở, an sinh xã hội, thị trường lao động và định hướng phát triển của đất nước.

Vì vậy, nâng cao nhận thức về dân số cũng chính là nâng cao nhận thức về trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với gia đình, cộng đồng và tương lai quốc gia.

Chính sách dân số toàn diện, hướng tới chất lượng cuộc sống

Một trong những nội dung trọng tâm của các cuộc thi là giúp người dân hiểu đầy đủ hơn về những vấn đề lớn đang đặt ra trong công tác dân số hiện nay.

Trước hết là yêu cầu duy trì mức sinh thay thế phù hợp với điều kiện phát triển của đất nước. Chính sách dân số mới hướng tới tạo điều kiện để mỗi cá nhân, mỗi cặp vợ chồng chủ động thực hiện quyền và trách nhiệm của mình đối với việc kết hôn, sinh con, nuôi dạy con và xây dựng gia đình hạnh phúc.

Điều quan trọng là công tác truyền thông cần giúp xã hội có cách nhìn đầy đủ, phù hợp về việc sinh con, nuôi dạy con và xây dựng gia đình. Hạnh phúc gia đình và phát triển bền vững của đất nước không phải là những mục tiêu tách rời mà có mối quan hệ gắn bó với nhau.

Cùng với duy trì mức sinh, chính sách dân số cũng hướng tới giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh. Đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến bình đẳng giới, quyền của trẻ em gái và sự phát triển lành mạnh của xã hội. Thay đổi nhận thức, xóa bỏ định kiến giới, trân trọng giá trị của trẻ em gái và bảo đảm cơ hội phát triển bình đẳng là những nội dung cần được kiên trì tuyên truyền trong cộng đồng.

Một vấn đề quan trọng khác là thích ứng với già hóa dân số. Già hóa dân số đặt ra yêu cầu tăng cường chăm sóc sức khỏe, bảo đảm an sinh và phát huy vai trò của người cao tuổi trong gia đình và xã hội. Người cao tuổi không chỉ là đối tượng cần được chăm sóc mà còn là nguồn lực về kinh nghiệm, tri thức, văn hóa và những giá trị tốt đẹp có thể tiếp tục đóng góp cho cộng đồng.

Bên cạnh đó, việc phân bố dân cư hợp lý và tận dụng hiệu quả cơ cấu dân số vàng cũng là những nội dung cần được nhận thức đầy đủ trong tổng thể chính sách dân số và phát triển.

Nâng cao chất lượng dân số từ mỗi gia đình

Nếu quy mô và cơ cấu dân số tạo nên nền tảng cho phát triển thì chất lượng dân số quyết định một phần quan trọng đến chất lượng nguồn nhân lực và chất lượng cuộc sống.

Vì vậy, các cuộc thi cũng tập trung tuyên truyền những nội dung liên quan đến nâng cao chất lượng dân số, chăm sóc sức khỏe sinh sản và chủ động phòng ngừa các nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của thế hệ tương lai.

Nam, nữ cần được khuyến khích chủ động tiếp cận dịch vụ tư vấn và khám sức khỏe trước khi kết hôn. Đây là một cách thiết thực để mỗi người hiểu rõ hơn về tình trạng sức khỏe của bản thân, có thêm kiến thức cần thiết trước khi bước vào đời sống hôn nhân và chuẩn bị tốt hơn cho việc xây dựng gia đình.

Đối với phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh, việc tiếp cận các dịch vụ sàng lọc, chẩn đoán và chăm sóc phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm một số nguy cơ, góp phần bảo vệ sức khỏe bà mẹ, trẻ em và nâng cao chất lượng dân số.

Chính sách dân số cũng đặt con người ở vị trí trung tâm, bảo đảm quyền tiếp cận đầy đủ, bình đẳng, không bị phân biệt đối xử đối với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản theo quy định của pháp luật. Mỗi cá nhân cần được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác để có thể đưa ra quyết định liên quan đến sức khỏe sinh sản trên cơ sở hiểu biết, tự nguyện và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Đây là cách tiếp cận nhân văn, lấy quyền và lợi ích của con người làm nền tảng, đồng thời gắn chăm sóc sức khỏe sinh sản với mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống và chất lượng dân số.

Đưa chính sách dân số đến gần hơn với người dân

Một chính sách dù đúng đắn đến đâu cũng cần được người dân hiểu, đồng thuận và thực hiện thì mới phát huy hiệu quả trong thực tế.

Bởi vậy, đổi mới truyền thông dân số là yêu cầu quan trọng trong tình hình mới. Việc tổ chức các cuộc thi trực tuyến trên nền tảng số và mạng xã hội là một cách tiếp cận phù hợp với sự phát triển của công nghệ và thói quen tiếp nhận thông tin hiện nay. Cục Dân số xác định việc đổi mới phương thức truyền thông, đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số và đưa chính sách pháp luật về dân số đến gần hơn với các tầng lớp nhân dân là một trong những mục tiêu của hoạt động này.

Theo Thể lệ, các cuộc thi được triển khai theo từng chủ đề, tập trung vào những vấn đề quan trọng của công tác dân số như duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số và nâng cao chất lượng dân số.

Hình thức trực tuyến giúp người dân có thể tiếp cận thông tin, tìm hiểu chính sách và tham gia cuộc thi thuận tiện hơn. Việc kết hợp giữa phần thi với hoạt động tự luận, chia sẻ và lan tỏa trên mạng xã hội cũng góp phần biến quá trình tìm hiểu chính sách thành hoạt động truyền thông rộng rãi trong cộng đồng.

Quan trọng hơn, thông qua cuộc thi, những vấn đề về dân số có thể được chuyển tải bằng ngôn ngữ gần gũi, dễ tiếp cận, tạo điều kiện để người dân không chỉ “biết” chính sách mà còn hiểu ý nghĩa của chính sách đối với cuộc sống của chính mình.

Mỗi gia đình, mỗi người dân là một chủ thể của công tác dân số

Công tác dân số trong tình hình mới không thể chỉ được thực hiện bởi cơ quan quản lý nhà nước hay ngành y tế. Đây là nhiệm vụ có sự tham gia của cả hệ thống chính trị, gia đình, cộng đồng và từng cá nhân.

Mỗi người dân cần chủ động tìm hiểu chính sách, pháp luật về dân số; nâng cao kiến thức chăm sóc sức khỏe; xây dựng lối sống lành mạnh; thực hiện quyền và trách nhiệm trong hôn nhân, gia đình và chăm sóc trẻ em; đồng thời tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của các thành viên trong gia đình.

Gia đình là nơi đầu tiên hình thành nhận thức về dân số, sức khỏe, giới, hôn nhân và trách nhiệm với cộng đồng. Vì vậy, xây dựng gia đình hạnh phúc, bình đẳng, tiến bộ cũng chính là góp phần thực hiện hiệu quả chính sách dân số.

Đối với cộng đồng, cần tiếp tục tạo môi trường không định kiến, không phân biệt đối xử; tôn trọng quyền của phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi; khuyến khích những hành vi tích cực và chủ động phòng ngừa các vấn đề xã hội liên quan đến dân số.

Đối với các cơ quan, đơn vị, địa phương, cần tăng cường tuyên truyền chính sách dân số bằng những hình thức phù hợp, đồng thời vận động cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và Nhân dân tích cực hưởng ứng các cuộc thi. Việc phát động, tuyên truyền các cuộc thi cũng đã được một số địa phương triển khai thông qua cổng thông tin điện tử, nền tảng mạng xã hội và các hình thức truyền thông phù hợp.

Hành động vì một Việt Nam phồn vinh

Thông điệp “Dân số và Phát triển: Hành động vì một Việt Nam phồn vinh” thể hiện rõ tinh thần của công tác dân số trong giai đoạn mới: dân số không chỉ là vấn đề cần quản lý mà còn là nguồn lực cần được phát huy và là yếu tố gắn bó chặt chẽ với tương lai phát triển của đất nước.

Một quốc gia muốn phát triển bền vững cần có nguồn nhân lực chất lượng, cơ cấu dân số phù hợp, hệ thống chăm sóc sức khỏe hiệu quả, chính sách an sinh phù hợp và những gia đình có điều kiện xây dựng cuộc sống ổn định, hạnh phúc.

Vì vậy, hành động vì dân số cũng chính là hành động vì tương lai của mỗi gia đình và tương lai đất nước.

Mỗi người tham gia cuộc thi không chỉ đơn thuần trả lời những câu hỏi về chính sách, pháp luật. Quan trọng hơn, đó là cơ hội để tự trang bị thêm kiến thức, nhìn nhận đầy đủ hơn về những vấn đề dân số đang đặt ra và chia sẻ những hiểu biết đó với gia đình, đồng nghiệp, bạn bè và cộng đồng.

Một thông tin chính xác được chia sẻ đúng lúc có thể giúp thay đổi nhận thức. Một hành động chủ động chăm sóc sức khỏe có thể góp phần bảo vệ tương lai của một gia đình. Một cách ứng xử bình đẳng có thể góp phần xây dựng môi trường xã hội văn minh hơn.

Từ những hành động cụ thể đó, chính sách dân số sẽ từng bước đi vào đời sống.

Chung tay lan tỏa chính sách dân số trong tình hình mới

Các cuộc thi tìm hiểu chính sách pháp luật dân số trong tình hình mới là hoạt động thiết thực nhằm đưa những chủ trương, chính sách và quy định pháp luật về dân số đến gần hơn với người dân. Thông qua hình thức trực tuyến, cuộc thi tạo thêm một kênh tương tác hiện đại, thuận tiện, góp phần nâng cao nhận thức và tạo sự đồng thuận xã hội.

Đây cũng là dịp để mỗi cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, người lao động và Nhân dân cùng tìm hiểu sâu hơn về Luật Dân số số 113/2025/QH15, Nghị quyết số 21-NQ/TW, Kết luận số 149-KL/TW và những chính sách liên quan; từ đó hiểu rõ hơn sự chuyển đổi trong tư duy quản lý dân số từ “Kế hoạch hóa gia đình” sang “Dân số và Phát triển”.

Hưởng ứng cuộc thi cũng là một cách thể hiện trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với cộng đồng. Cùng tìm hiểu, cùng chia sẻ và cùng lan tỏa những kiến thức đúng đắn về dân số sẽ góp phần hình thành nhận thức xã hội tích cực, thúc đẩy mỗi gia đình chủ động chăm sóc sức khỏe, xây dựng cuộc sống hạnh phúc và chuẩn bị tốt hơn cho tương lai.

Với sự tham gia của các cấp, các ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị, gia đình và từng người dân, công tác tuyên truyền chính sách pháp luật về dân số sẽ ngày càng đi vào chiều sâu, thiết thực và gần gũi với đời sống.

Dân số và Phát triển không phải là câu chuyện của riêng một ngành hay một thế hệ. Đó là câu chuyện của mỗi gia đình, mỗi cộng đồng và của tương lai đất nước. Chung tay tìm hiểu, thực hiện và lan tỏa chính sách dân số chính là cùng hành động vì một Việt Nam phồn vinh, phát triển bền vững và vì cuộc sống ngày càng hạnh phúc của Nhân dân.