VẬN HÀNH HIỆU QUẢ CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG 2 CẤP, NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÁN BỘ CƠ SỞ, ĐƯA CHỦ TRƯƠNG VÀO CUỘC SỐNG

Việc tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong quá trình đổi mới phương thức tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước. Sau thời gian triển khai, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo đảm bộ máy vận hành thông suốt mà quan trọng hơn là phải nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đưa chính quyền thực sự gần dân, sát dân, phục vụ Nhân dân tốt hơn.

Thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là quá trình có phạm vi tác động rộng, liên quan trực tiếp đến tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, phân cấp, phân quyền, thủ tục hành chính, cung ứng dịch vụ công và phương thức quản trị ở cơ sở. Vì vậy, cùng với việc tiếp tục hoàn thiện các quy định, quy chế, cần thường xuyên rà soát thực tiễn, nhận diện những điểm còn bất cập để kịp thời tháo gỡ, bảo đảm bộ máy hoạt động liên tục, không để công việc bị gián đoạn, không để quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp bị ảnh hưởng.

Vận hành bộ máy phải hướng tới hiệu quả thực chất

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý, điều hành. Khi tổ chức bộ máy được tinh gọn, thẩm quyền được phân định lại và nhiều nhiệm vụ được chuyển mạnh về cơ sở, yêu cầu đối với năng lực tổ chức thực hiện của cấp xã càng cao.

Bởi vậy, việc vận hành mô hình mới cần được nhìn nhận không chỉ ở khía cạnh tổ chức bộ máy mà phải được đánh giá bằng hiệu quả hoạt động thực tế. Một mô hình tổ chức chỉ phát huy hiệu quả khi các quy trình được vận hành thông suốt, trách nhiệm được phân định rõ ràng, công việc được giải quyết đúng thẩm quyền và người dân, doanh nghiệp được phục vụ thuận lợi.

Các cấp, các ngành cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy chế làm việc, quy trình nội bộ, quy trình phối hợp giữa các cơ quan; xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, từng vị trí công tác. Những nội dung còn chồng chéo, chưa rõ thẩm quyền hoặc phát sinh khoảng trống trách nhiệm cần được kịp thời xử lý.

Cùng với đó, cần tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực và tăng cường kiểm tra, giám sát. Phân quyền không có nghĩa là buông lỏng quản lý; ngược lại, phải đi liền với trách nhiệm giải trình, kiểm soát quyền lực và cơ chế đánh giá kết quả thực hiện.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một bộ máy chính quyền hoạt động chủ động, linh hoạt, rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm và rõ kết quả.

Lấy chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo

Một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá hiệu quả vận hành chính quyền địa phương 2 cấp là chất lượng cung ứng dịch vụ công.

Đối với người dân, chính quyền cấp cơ sở là nơi trực tiếp giải quyết nhiều thủ tục hành chính và những vấn đề thiết yếu của đời sống. Vì vậy, mỗi sự thay đổi trong tổ chức bộ máy phải được chuyển hóa thành những thuận lợi cụ thể trong tiếp cận dịch vụ công.

Cần tiếp tục đơn giản hóa quy trình, đẩy mạnh giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường điện tử, khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu và các nền tảng số dùng chung. Những thủ tục có thể thực hiện trực tuyến cần được hướng dẫn rõ ràng, dễ tiếp cận; những khó khăn của người dân trong quá trình thực hiện cần được cán bộ cơ sở hỗ trợ, giải quyết kịp thời.

Đối với doanh nghiệp, yêu cầu càng rõ hơn: thủ tục phải minh bạch, thời gian xử lý phải được kiểm soát, trách nhiệm của cơ quan giải quyết phải cụ thể và hạn chế tối đa tình trạng yêu cầu bổ sung hồ sơ nhiều lần hoặc chuyển trách nhiệm giữa các cơ quan.

Hiệu quả của cải cách hành chính không nên chỉ được đo bằng số lượng thủ tục được cắt giảm mà còn phải được phản ánh qua thời gian giải quyết, chi phí tuân thủ, chất lượng phục vụ và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Đây cũng là một trong những biểu hiện cụ thể của việc xây dựng chính quyền phục vụ, hướng về cơ sở.

Kịp thời tháo gỡ những “điểm nghẽn” từ cơ sở

Quá trình vận hành mô hình mới khó tránh khỏi những vấn đề phát sinh. Điều quan trọng là phải nhận diện sớm, xử lý kịp thời, không để những vướng mắc nhỏ tích tụ thành điểm nghẽn lớn.

Trong quản lý nhà nước, những vấn đề cần đặc biệt quan tâm gồm thủ tục hành chính, đầu tư công, sản xuất, kinh doanh, an sinh xã hội, bồi thường và giải phóng mặt bằng, quản lý tài sản công cũng như triển khai các dự án trọng điểm.

Đối với đầu tư công, cần tiếp tục rà soát tiến độ từng dự án, xác định rõ nguyên nhân chậm giải ngân, nhất là những vấn đề liên quan đến thủ tục đầu tư, đất đai, giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu, năng lực tổ chức thực hiện và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị.

Trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, cần tăng cường đối thoại, công khai thông tin, giải thích chính sách và giải quyết kịp thời những kiến nghị chính đáng của người dân. Khi người dân hiểu rõ chủ trương, chính sách và được bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, quá trình triển khai dự án sẽ có thêm cơ sở để tạo đồng thuận.

Đối với quản lý tài sản công, yêu cầu đặt ra là phải sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm, hiệu quả; đồng thời chủ động rà soát, sắp xếp, xử lý tài sản dôi dư sau quá trình tổ chức lại bộ máy. Nghị quyết của Chính phủ về nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 cũng đặt yêu cầu khai thác hiệu quả tài sản công bị lãng phí và xử lý trụ sở công dôi dư sau sắp xếp.

Những vấn đề này cần được xử lý trên tinh thần chủ động, không né tránh, không đùn đẩy; việc gì thuộc thẩm quyền phải giải quyết, việc vượt thẩm quyền phải kịp thời báo cáo, đề xuất cấp có thẩm quyền tháo gỡ.

“Năm nâng cao chất lượng cán bộ cơ sở” – khâu then chốt của quá trình vận hành

Bộ máy dù được tổ chức khoa học đến đâu cũng cần đội ngũ cán bộ đủ năng lực để vận hành. Vì vậy, nâng cao chất lượng cán bộ cơ sở là yêu cầu có tính quyết định đối với hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp.

Năm 2026 được xác định là “Năm nâng cao chất lượng cán bộ cơ sở”, đặc biệt chú trọng đội ngũ cán bộ, công chức ở cấp xã, đặc khu.

Điều này đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng và đánh giá cán bộ. Nội dung đào tạo phải sát với vị trí việc làm và những nhiệm vụ cán bộ cơ sở đang trực tiếp giải quyết; chú trọng kiến thức pháp luật, quản lý nhà nước, chuyển đổi số, kỹ năng xử lý tình huống, tiếp công dân, giải quyết thủ tục hành chính và kỹ năng phối hợp liên ngành.

Cùng với nâng cao chuyên môn, cần quan tâm xây dựng tác phong công vụ. Cán bộ cơ sở phải gần dân, hiểu dân, lắng nghe dân, giải quyết công việc với tinh thần trách nhiệm và thái độ đúng mực.

Đặc biệt, cần thực hiện đầy đủ, kịp thời các chính sách đối với cán bộ cơ sở; quan tâm điều kiện làm việc, chế độ, chính sách, đào tạo và cơ hội phát triển nghề nghiệp. Đây là yếu tố cần thiết để đội ngũ cán bộ yên tâm công tác, phát huy năng lực và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ.

Đánh giá cán bộ phải gắn với kết quả công việc

Một yêu cầu quan trọng trong nâng cao chất lượng cán bộ là đổi mới công tác đánh giá.

Đánh giá cán bộ không thể chỉ dựa trên nhận xét chung chung hoặc kết quả báo cáo, mà phải dựa trên nhiệm vụ được giao, tiến độ, chất lượng sản phẩm, tinh thần trách nhiệm và khả năng xử lý những vấn đề phát sinh.

Việc đánh giá, xếp loại chất lượng cán bộ lãnh đạo, quản lý hằng quý cần được thực hiện thực chất, khách quan, tránh hình thức, nể nang hoặc bình quân. Kết quả đánh giá phải phản ánh được mức độ hoàn thành nhiệm vụ và là cơ sở để tiếp tục bố trí, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, khen thưởng hoặc chấn chỉnh đối với cán bộ.

Trong đó, trách nhiệm của người đứng đầu cần được đặt ở vị trí trung tâm.

Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động của cơ quan, đơn vị thuộc phạm vi phụ trách; phải trực tiếp theo dõi những nhiệm vụ trọng tâm, những vấn đề phức tạp và những nội dung có nguy cơ chậm tiến độ.

Một địa phương giải quyết nhanh thủ tục cho người dân, tháo gỡ được điểm nghẽn đầu tư, bảo đảm tiến độ dự án, xử lý tốt kiến nghị của Nhân dân hay nâng cao chất lượng dịch vụ công đều cần có vai trò trực tiếp của người đứng đầu.

Ngược lại, nếu công việc trì trệ kéo dài, trách nhiệm phải được xác định rõ, không để tình trạng “việc chung không ai chịu trách nhiệm”.

Thúc đẩy Nghị quyết số 57-NQ/TW từ cơ sở

Vận hành hiệu quả chính quyền địa phương 2 cấp cũng cần gắn với việc thúc đẩy thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, đồng thời nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong dẫn dắt, thúc đẩy và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình này.

Đối với cơ sở, thực hiện Nghị quyết 57 không nhất thiết phải bắt đầu từ những dự án lớn. Chuyển đổi số có thể bắt đầu từ việc số hóa hồ sơ, khai thác hiệu quả dữ liệu, giảm giấy tờ, sử dụng các nền tảng dùng chung, nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến và ứng dụng công nghệ để quản lý công việc.

Cán bộ cơ sở cần được trang bị năng lực số phù hợp với vị trí công tác; đồng thời khuyến khích những sáng kiến cải tiến quy trình, rút ngắn thời gian xử lý công việc và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Kết quả sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW cho thấy chuyển đổi số đã có những kết quả tích cực; Cổng Dịch vụ công quốc gia, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và VNeID tiếp tục được hoàn thiện, kết nối, khai thác, góp phần cắt giảm thủ tục và giảm chi phí cho người dân, doanh nghiệp.

Điều quan trọng trong giai đoạn tiếp theo là những kết quả đó phải tiếp tục được chuyển hóa thành hiệu quả cụ thể tại từng địa phương, từng cơ quan và từng vị trí công tác.

Xây dựng tổ chức cơ sở đảng thực sự là hạt nhân chính trị

Cùng với kiện toàn chính quyền, việc củng cố tổ chức cơ sở đảng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Ngày 28/7/2026, Bộ Chính trị, Ban Bí thư ban hành Kết luận số 78-KL/TW về tình hình hoạt động của tổ chức cơ sở đảng trong quý II/2026. Kết luận yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện hiệu quả những nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chức cơ sở đảng.

Một trong những yêu cầu được nhấn mạnh là tiếp tục hoàn thành việc sắp xếp, thành lập tổ chức đảng ở thôn, tổ dân phố và kiện toàn chi ủy, bảo đảm đồng bộ, thống nhất với quá trình sắp xếp, thành lập thôn, tổ dân phố.

Kết luận số 78-KL/TW đồng thời đặt yêu cầu tiếp tục đưa chủ trương, nghị quyết của Đảng vào cuộc sống; tăng cường tuyên truyền, phổ biến, quán triệt các chủ trương, nghị quyết và pháp luật; chủ động nắm bắt tình hình tư tưởng của cán bộ, đảng viên và dư luận xã hội, kịp thời xử lý những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn.

Điều đó cho thấy tổ chức cơ sở đảng phải thực sự trở thành nơi trực tiếp tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng; là trung tâm đoàn kết, quy tụ cán bộ, đảng viên và Nhân dân.

Muốn vậy, sinh hoạt cấp ủy, chi bộ phải tiếp tục đổi mới theo hướng thiết thực, bám sát nhiệm vụ chính trị và những vấn đề thực tiễn ở cơ sở. Không chỉ bàn về công tác xây dựng Đảng mà phải bàn và giải quyết những vấn đề người dân quan tâm, những nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và những vấn đề phát sinh trong đời sống.

Gắn xây dựng Đảng với xây dựng chính quyền

Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, sự phối hợp giữa tổ chức đảng và chính quyền càng có ý nghĩa quan trọng.

Tổ chức đảng phải làm tốt vai trò lãnh đạo, định hướng; chính quyền phải tổ chức thực hiện đúng pháp luật, hiệu quả; Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội phát huy vai trò vận động, tập hợp Nhân dân, giám sát và phản biện xã hội.

Sự phối hợp phải bảo đảm rõ chức năng, nhiệm vụ, tránh chồng chéo nhưng đồng thời phải tạo được sự thống nhất trong hành động.

Mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý phải thực sự gương mẫu trong thực hiện nhiệm vụ. Khi cán bộ gần dân, sát dân, nói đi đôi với làm, giải quyết công việc có trách nhiệm thì tổ chức đảng sẽ củng cố được uy tín và khả năng quy tụ quần chúng.

Ngược lại, nếu những vấn đề chính đáng của người dân không được quan tâm giải quyết, những vướng mắc kéo dài không được tháo gỡ, khoảng cách giữa tổ chức và Nhân dân sẽ gia tăng.

Bởi vậy, xây dựng tổ chức cơ sở đảng trong sạch, vững mạnh phải gắn chặt với việc xây dựng chính quyền hoạt động hiệu lực, hiệu quả và phục vụ Nhân dân.

Từ cơ sở tạo nền tảng cho phát triển

Vận hành hiệu quả chính quyền địa phương 2 cấp, nâng cao chất lượng cán bộ cơ sở và củng cố tổ chức cơ sở đảng là những nhiệm vụ có quan hệ chặt chẽ với nhau.

Một bộ máy tinh gọn cần đội ngũ cán bộ có năng lực. Một đội ngũ cán bộ tốt cần cơ chế phân cấp, phân quyền rõ ràng để phát huy trách nhiệm. Một chính quyền hiệu quả cần tổ chức đảng đủ năng lực lãnh đạo, định hướng và quy tụ sức mạnh của Nhân dân.

Vì vậy, trong thời gian tới, các cấp, các ngành cần tiếp tục tập trung hoàn thiện quy chế, quy trình, phân định rõ thẩm quyền; nâng cao chất lượng dịch vụ công; tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính; chủ động tháo gỡ các khó khăn trong đầu tư công, sản xuất, kinh doanh, an sinh xã hội, giải phóng mặt bằng và quản lý tài sản công.

Đồng thời, cần coi trọng con người, nhất là cán bộ trực tiếp làm việc ở cơ sở. Đánh giá cán bộ phải thực chất; chính sách đối với cán bộ phải đầy đủ; đào tạo phải sát nhu cầu; người đứng đầu phải chịu trách nhiệm rõ ràng về kết quả thực hiện nhiệm vụ.

Đối với tổ chức cơ sở đảng, cần tiếp tục thực hiện nghiêm Kết luận số 78-KL/TW, phát huy vai trò hạt nhân chính trị, trung tâm đoàn kết, quy tụ và phát huy sức mạnh của cán bộ, đảng viên và Nhân dân.

Hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cuối cùng phải được thể hiện ở những thay đổi cụ thể trong đời sống: người dân được giải quyết công việc thuận lợi hơn, doanh nghiệp được phục vụ tốt hơn, nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn, bộ máy hoạt động rõ trách nhiệm hơn và cán bộ cơ sở ngày càng chuyên nghiệp hơn.

Từ những việc cụ thể ấy, niềm tin của Nhân dân được củng cố, sức mạnh của hệ thống chính trị được phát huy và những chủ trương lớn của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước có điều kiện nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Đó cũng chính là yêu cầu xuyên suốt của quá trình xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp trong giai đoạn mới: tổ chức phải tinh gọn, thẩm quyền phải rõ, cán bộ phải đủ năng lực, kỷ luật phải nghiêm, phục vụ phải tốt và kết quả thực tế phải là thước đo cao nhất của hiệu quả hoạt động ở cơ sở.