TĂNG CƯỜNG TUYÊN TRUYỀN, PHỔ BIẾN KIẾN THỨC, PHÁP LUẬT VỀ PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY VÀ CỨU NẠN, CỨU HỘ; NÂNG CAO KỸ NĂNG THOÁT NẠN KHI XẢY RA CHÁY, NỔ CHO CÁN BỘ, CÔNG CHỨC, VIÊN CHỨC VÀ NGƯỜI LAO ĐỘNG

Trong bối cảnh quá trình đô thị hóa, phát triển kinh tế - xã hội và ứng dụng công nghệ ngày càng được đẩy mạnh, công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC và CNCH) có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ tính mạng, sức khỏe con người, tài sản của Nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp và Nhân dân. Cháy, nổ có thể xảy ra ở bất cứ đâu, từ cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp, nhà ở, cơ sở sản xuất, kinh doanh đến các công trình công cộng. Khi sự cố xảy ra, nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, hậu quả có thể rất nghiêm trọng, gây thiệt hại lớn về người và tài sản, ảnh hưởng đến hoạt động của cơ quan, đơn vị cũng như trật tự, an toàn xã hội.

Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ cháy xuất phát từ những nguyên nhân tưởng chừng đơn giản như chập điện, quá tải thiết bị điện, bất cẩn khi sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt, bảo quản vật liệu dễ cháy không đúng quy định hoặc thiếu kiến thức xử lý tình huống ban đầu. Đáng chú ý, bên cạnh nguyên nhân dẫn đến cháy, việc thiếu kỹ năng thoát nạn, tâm lý hoảng loạn, không nắm rõ lối thoát hiểm và sử dụng phương tiện chữa cháy không đúng cách cũng có thể khiến hậu quả của sự cố trở nên nghiêm trọng hơn. Vì vậy, tăng cường tuyên truyền, phổ biến kiến thức, pháp luật về PCCC và CNCH, đồng thời hướng dẫn kỹ năng thoát nạn khi xảy ra cháy, nổ cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động là nhiệm vụ thiết thực, cần được thực hiện thường xuyên, liên tục và gắn với điều kiện thực tế tại từng cơ quan, đơn vị.

Nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong chấp hành pháp luật về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ

Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách mà còn là trách nhiệm của mỗi cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân. Mỗi cán bộ, công chức, viên chức và người lao động cần nhận thức rõ rằng việc chủ động phòng ngừa nguy cơ cháy, nổ, chấp hành nghiêm các quy định pháp luật và trang bị kỹ năng xử lý tình huống là những biện pháp quan trọng nhằm bảo vệ bản thân, đồng nghiệp và cộng đồng.

Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cần tập trung làm rõ các quy định của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025, cùng các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và những quy định pháp luật có liên quan. Nội dung tuyên truyền cần được lựa chọn phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, đặc điểm hoạt động và điều kiện cơ sở vật chất của từng cơ quan, đơn vị; giúp cán bộ, công chức, viên chức và người lao động hiểu rõ quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của mình trong công tác PCCC và CNCH.

Theo đó, người đứng đầu cơ quan, tổ chức có trách nhiệm quan tâm chỉ đạo, tổ chức thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy theo quy định; phân công trách nhiệm cụ thể; kiểm tra, giám sát việc chấp hành nội quy, quy định về an toàn PCCC; tổ chức tuyên truyền, huấn luyện nghiệp vụ và thực tập phương án chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ theo yêu cầu pháp luật. Các cơ quan, đơn vị cần chủ động rà soát điều kiện an toàn tại trụ sở làm việc, kho lưu trữ hồ sơ, phòng máy tính, phòng kỹ thuật, khu vực để xe, nhà ăn và các khu vực có nguy cơ phát sinh cháy, nổ.

Mỗi cán bộ, công chức, viên chức và người lao động cần nghiêm túc chấp hành nội quy PCCC của cơ quan, đơn vị; sử dụng điện, thiết bị điện và các nguồn nhiệt an toàn; không tự ý đấu nối điện, sử dụng thiết bị không bảo đảm chất lượng hoặc để các vật dụng dễ cháy gần nguồn nhiệt. Sau khi kết thúc giờ làm việc, cần kiểm tra, tắt các thiết bị điện không cần thiết theo quy trình của cơ quan, đơn vị; bảo đảm các lối đi, hành lang, cửa thoát nạn và cầu thang không bị hàng hóa, đồ đạc cản trở.

Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, đoàn viên, hội viên và những người có trách nhiệm trong cơ quan, đơn vị. Việc chấp hành nghiêm quy định về PCCC không chỉ thể hiện ý thức trách nhiệm đối với bản thân mà còn góp phần xây dựng môi trường làm việc an toàn, kỷ cương, văn minh, tạo điều kiện thuận lợi để các cơ quan, đơn vị hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Chủ động phòng ngừa nguy cơ cháy, nổ tại cơ quan, đơn vị

Phòng cháy là giải pháp quan trọng hàng đầu nhằm hạn chế nguy cơ xảy ra sự cố và giảm thiểu thiệt hại. Do đó, các cơ quan, đơn vị cần thường xuyên kiểm tra, đánh giá các nguy cơ mất an toàn về PCCC, kịp thời phát hiện và khắc phục những tồn tại, hạn chế trong quá trình quản lý, sử dụng trụ sở và trang thiết bị làm việc.

Trong môi trường công sở, hệ thống điện và các thiết bị điện là những yếu tố cần được đặc biệt quan tâm. Máy tính, máy in, máy photocopy, điều hòa, thiết bị đun nước và các thiết bị sử dụng điện công suất lớn cần được lắp đặt, sử dụng đúng hướng dẫn của nhà sản xuất. Không cắm quá nhiều thiết bị vào cùng một ổ điện; không sử dụng dây dẫn, ổ cắm bị hư hỏng, nứt vỡ hoặc có dấu hiệu quá nhiệt. Khi phát hiện mùi khét, tia lửa điện, tiếng nổ bất thường hoặc hiện tượng nóng lên bất thường tại ổ cắm, dây dẫn, thiết bị điện, cần ngừng sử dụng nếu có thể thực hiện an toàn và báo ngay cho bộ phận phụ trách để kiểm tra, xử lý.

Đối với khu vực lưu trữ hồ sơ, tài liệu, vật tư và các vật liệu dễ cháy, cần sắp xếp khoa học, bảo đảm khoảng cách an toàn với nguồn nhiệt, thiết bị điện và các khu vực có nguy cơ phát sinh tia lửa. Không sử dụng nguồn lửa tùy tiện trong phòng làm việc, kho lưu trữ hoặc khu vực cấm lửa. Các lối đi, hành lang, cầu thang, cửa ra vào và cửa thoát hiểm phải luôn thông thoáng; không khóa hoặc chèn giữ cửa thoát nạn theo cách gây cản trở việc mở cửa khi khẩn cấp.

Cùng với đó, cơ quan, đơn vị cần kiểm tra việc trang bị, bố trí và duy trì khả năng sử dụng của phương tiện chữa cháy ban đầu như bình chữa cháy, hệ thống báo cháy, đèn chiếu sáng sự cố, biển chỉ dẫn thoát nạn và các phương tiện khác theo quy định, điều kiện thực tế. Phương tiện chữa cháy phải được đặt tại vị trí dễ thấy, dễ tiếp cận, có hướng dẫn sử dụng rõ ràng và được kiểm tra, bảo dưỡng theo yêu cầu. Cán bộ, công chức, viên chức và người lao động cần biết vị trí đặt bình chữa cháy, lối thoát hiểm, điểm tập kết an toàn và cách thông báo khi phát hiện sự cố.

Đặc biệt, công tác kiểm tra không nên chỉ thực hiện theo đợt hoặc khi có kế hoạch mà cần được duy trì thường xuyên. Những nguy cơ mất an toàn được phát hiện phải được ghi nhận, xác định trách nhiệm xử lý và khắc phục kịp thời. Việc kết hợp giữa tuyên truyền, kiểm tra, tự kiểm tra và thực hành xử lý tình huống sẽ góp phần hình thành thói quen chủ động phòng ngừa cháy, nổ trong mỗi cơ quan, đơn vị.

Trang bị kiến thức và kỹ năng xử lý khi xảy ra cháy, nổ

Khi phát hiện cháy, nổ, những phút đầu tiên có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc bảo vệ tính mạng và hạn chế thiệt hại. Vì vậy, mỗi người cần nắm vững nguyên tắc xử lý ban đầu, giữ bình tĩnh, nhanh chóng báo động và thực hiện các biện pháp an toàn phù hợp với tình huống thực tế.

Trước hết, khi phát hiện khói, lửa hoặc dấu hiệu cháy, cần hô hoán để cảnh báo những người xung quanh, kích hoạt hệ thống báo cháy nếu có và nhanh chóng thông báo cho lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ qua số điện thoại 114. Khi cung cấp thông tin, cần nêu rõ địa chỉ xảy ra sự cố, vị trí cháy, tình hình người mắc kẹt, đặc điểm đám cháy và những nguy hiểm có thể phát sinh. Thông tin chính xác, kịp thời sẽ hỗ trợ lực lượng chức năng tổ chức chữa cháy, cứu người hiệu quả hơn.

Trong trường hợp đám cháy mới phát sinh, còn nhỏ và chưa đe dọa trực tiếp đến tính mạng, người đã được hướng dẫn sử dụng phương tiện chữa cháy có thể sử dụng phương tiện phù hợp để xử lý ban đầu, nhưng phải bảo đảm có đường thoát an toàn và không tự đặt mình vào tình thế nguy hiểm. Tuyệt đối không dùng nước để chữa cháy thiết bị điện còn đang mang điện hoặc đám cháy liên quan đến chất có phản ứng nguy hiểm với nước. Khi đám cháy phát triển nhanh, xuất hiện nhiều khói, nhiệt độ cao hoặc không thể kiểm soát, cần lập tức rời khỏi khu vực nguy hiểm, không cố gắng cứu tài sản hay tự mình đối đầu với đám cháy.

Một trong những nguy cơ lớn nhất khi xảy ra cháy trong nhà và công trình là khói, khí độc và nhiệt độ cao. Khói có thể nhanh chóng lan qua hành lang, cầu thang và các khoảng không gian thông nhau, làm giảm tầm nhìn, gây khó thở, mất phương hướng và đe dọa tính mạng. Do đó, người lao động cần hiểu rằng không phải lúc nào nhìn thấy lửa mới là nguy hiểm; khi phát hiện khói hoặc có dấu hiệu cháy, việc thoát khỏi khu vực nguy hiểm cần được ưu tiên.

Hướng dẫn kỹ năng thoát nạn an toàn khi xảy ra cháy, nổ

Để nâng cao khả năng tự bảo vệ, cán bộ, công chức, viên chức và người lao động cần được hướng dẫn cụ thể các kỹ năng thoát nạn phù hợp với đặc điểm trụ sở, nơi làm việc và các công trình thường xuyên sử dụng.

Thứ nhất, xác định trước lối thoát nạn. Khi đến nơi làm việc, mỗi người cần quan sát vị trí cửa ra vào, cầu thang bộ, cửa thoát hiểm, biển chỉ dẫn thoát nạn và khu vực tập kết an toàn. Không nên chỉ ghi nhớ một lối đi duy nhất mà cần biết phương án thay thế trong trường hợp lối thoát chính bị khói, lửa hoặc vật cản chặn lại. Các cơ quan, đơn vị nên tổ chức hướng dẫn trực tiếp để người lao động hiểu rõ sơ đồ thoát nạn và cách di chuyển đến vị trí an toàn.

Thứ hai, giữ bình tĩnh và di chuyển nhanh chóng theo lối thoát an toàn. Khi có tín hiệu báo cháy hoặc nhận được thông báo sơ tán, cần dừng công việc, cảnh báo người xung quanh và thực hiện theo hướng dẫn của lực lượng phụ trách. Ưu tiên sử dụng cầu thang bộ và lối thoát nạn được chỉ dẫn; không sử dụng thang máy khi xảy ra cháy vì có thể mất điện, bị kẹt hoặc chịu ảnh hưởng của khói. Không chen lấn, xô đẩy, quay lại lấy tài sản và không tự ý quay trở lại khu vực nguy hiểm khi chưa được lực lượng có thẩm quyền cho phép.

Thứ ba, hạn chế hít phải khói và khí độc. Nếu trên đường thoát nạn có khói, cần hạ thấp người, cúi thấp hoặc bò sát sàn khi điều kiện thực tế cho phép, bởi khói nóng thường tích tụ nhiều hơn ở phía trên. Có thể dùng khăn hoặc vải che mũi, miệng để hạn chế tiếp xúc trực tiếp với bụi và một phần khói, nhưng cần hiểu rằng khăn thông thường, kể cả khi làm ẩm, không thể lọc đáng tin cậy khí độc và không thay thế thiết bị bảo vệ hô hấp chuyên dụng. Không ở lại trong khu vực có khói chỉ để tìm khăn hoặc chuẩn bị vật dụng nếu việc đó làm chậm quá trình thoát nạn.

Thứ tư, kiểm tra tình trạng cửa trước khi mở. Nếu nghi ngờ có cháy ở phía bên kia cánh cửa, không nên mở cửa ngay. Có thể quan sát dấu hiệu khói, cảm nhận nhiệt ở phần cửa hoặc tay nắm một cách thận trọng, tránh tiếp xúc trực tiếp với bề mặt nóng. Nếu cửa nóng bất thường, có khói lọt qua khe cửa hoặc nghe thấy tiếng cháy rõ rệt ở phía bên kia, cần giữ cửa đóng và tìm phương án thoát nạn khác an toàn hơn. Khi mở cửa, cần thực hiện thận trọng và sẵn sàng đóng lại nếu khói, lửa tràn vào.

Thứ năm, xử lý khi không thể thoát ra ngoài. Trong trường hợp các lối thoát bị khói, lửa chặn kín và không có đường di chuyển an toàn, cần tìm một phòng hoặc khu vực có thể ngăn cách với đám cháy, đóng cửa để hạn chế khói xâm nhập, dùng vật liệu phù hợp chèn các khe hở nếu có thể thực hiện an toàn, đồng thời gọi 114 để thông báo chính xác vị trí của mình. Có thể sử dụng điện thoại, đèn pin hoặc tín hiệu dễ nhận biết để giúp lực lượng cứu hộ xác định vị trí. Không tự ý nhảy từ trên cao xuống đất, không trèo ra ngoài qua cửa sổ hoặc ban công nếu chưa có phương án cứu hộ an toàn.

Thứ sáu, kỹ năng thoát nạn khi quần áo bắt lửa. Nếu quần áo đang mặc bị bén lửa, cần dừng lại, nằm xuống và lăn người qua lại để làm giảm ngọn lửa; đồng thời dùng vật liệu phù hợp để hỗ trợ dập lửa nếu có người trợ giúp an toàn. Không chạy vì chuyển động có thể làm ngọn lửa bùng mạnh hơn. Sau khi lửa được dập tắt, cần nhanh chóng tìm kiếm sự trợ giúp y tế, đặc biệt khi có dấu hiệu bỏng, khó thở hoặc tổn thương do khói.

Thứ bảy, hỗ trợ người khác trong khả năng an toàn. Khi sơ tán, cần chú ý người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ mang thai và những người gặp khó khăn trong di chuyển. Việc hỗ trợ phải phù hợp với điều kiện thực tế, tránh khiến bản thân và người được hỗ trợ rơi vào tình thế nguy hiểm. Không quay lại đám cháy để tìm kiếm người mất liên lạc; cần cung cấp thông tin về vị trí cuối cùng nhìn thấy người đó cho lực lượng cứu nạn, cứu hộ.

Sau khi thoát ra ngoài, mọi người cần di chuyển đến điểm tập kết an toàn, kiểm tra tình hình người đi cùng và báo ngay cho lực lượng chức năng nếu phát hiện người còn mắc kẹt. Không tụ tập tại lối xe chữa cháy, không cản trở việc triển khai phương tiện và không tự ý quay trở lại tòa nhà khi chưa có thông báo an toàn.

Đẩy mạnh huấn luyện, thực hành và xây dựng văn hóa an toàn PCCC

Để công tác tuyên truyền thực sự đi vào chiều sâu, các cơ quan, đơn vị cần đa dạng hóa hình thức phổ biến kiến thức, pháp luật về PCCC và CNCH. Bên cạnh việc tuyên truyền trên cổng thông tin điện tử, hệ thống thông tin nội bộ, bảng tin và các cuộc họp cơ quan, cần tổ chức các buổi hướng dẫn trực tiếp, tập huấn kỹ năng sử dụng phương tiện chữa cháy ban đầu, nhận biết nguy cơ cháy, nổ và thực hành thoát nạn theo tình huống giả định phù hợp.

Nội dung huấn luyện cần gắn với điều kiện thực tế của từng nơi làm việc, tránh tình trạng tuyên truyền chung chung hoặc chỉ dừng lại ở việc phổ biến văn bản. Mỗi cán bộ, công chức, viên chức và người lao động cần được hướng dẫn nhận biết chuông báo cháy, biển chỉ dẫn, sơ đồ thoát nạn, vị trí bình chữa cháy, cách báo tin khẩn cấp và những việc cần làm khi phải sơ tán. Việc tổ chức thực tập phương án phải bảo đảm an toàn, có sự chuẩn bị và đánh giá sau thực hành để kịp thời phát hiện, khắc phục những bất cập.

Cùng với đó, cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong tuyên truyền, phổ biến kiến thức PCCC và CNCH. Các cơ quan, đơn vị có thể đăng tải infographic, video hướng dẫn, tài liệu hỏi - đáp, tình huống minh họa và khuyến cáo an toàn trên các kênh thông tin phù hợp. Thông tin tuyên truyền cần ngắn gọn, dễ hiểu, chính xác, dễ tiếp cận và thường xuyên được cập nhật theo quy định pháp luật hiện hành. Qua đó, giúp cán bộ, công chức, viên chức và người lao động chủ động tìm hiểu, ghi nhớ và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Người đứng đầu cơ quan, đơn vị cần xác định công tác PCCC và CNCH là nhiệm vụ thường xuyên, gắn với trách nhiệm quản lý, điều hành và bảo đảm an toàn tại nơi làm việc. Kết quả thực hiện cần được xem xét thông qua việc chấp hành nội quy, chất lượng tự kiểm tra, khả năng vận hành phương tiện, mức độ nắm vững kỹ năng thoát nạn và việc khắc phục các nguy cơ mất an toàn. Đồng thời, cần biểu dương những tập thể, cá nhân thực hiện tốt, nhắc nhở và xử lý theo quy định đối với các hành vi vi phạm, thiếu trách nhiệm hoặc cố tình không chấp hành yêu cầu về an toàn PCCC.

Mỗi cán bộ, công chức, viên chức và người lao động cũng cần chủ động lan tỏa kiến thức, kỹ năng an toàn đến gia đình và cộng đồng. Những thói quen thiết thực như sử dụng điện đúng cách, không để vật dễ cháy gần nguồn nhiệt, kiểm tra thiết bị trước khi rời nơi làm việc, ghi nhớ số điện thoại 114 và xác định trước lối thoát nạn có thể góp phần ngăn ngừa sự cố và bảo vệ tính mạng con người.

Chung tay xây dựng môi trường làm việc an toàn, chủ động phòng ngừa cháy, nổ

Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ là nhiệm vụ có ý nghĩa thiết thực đối với sự an toàn của mỗi cá nhân, cơ quan, đơn vị và toàn xã hội. Công tác này chỉ đạt hiệu quả bền vững khi được triển khai đồng bộ từ nâng cao nhận thức, hoàn thiện trách nhiệm quản lý, tuân thủ pháp luật đến kiểm tra điều kiện an toàn, trang bị phương tiện và thực hành kỹ năng xử lý tình huống.

Tăng cường tuyên truyền, phổ biến kiến thức, pháp luật về PCCC và CNCH cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động không chỉ nhằm trang bị thông tin mà còn hướng đến hình thành ý thức tự giác, tinh thần trách nhiệm và khả năng hành động đúng khi sự cố xảy ra. Mỗi người cần hiểu rõ rằng phòng cháy tốt sẽ giảm nguy cơ phát sinh sự cố; phát hiện sớm, báo tin kịp thời và thoát nạn đúng cách sẽ góp phần hạn chế thiệt hại, bảo vệ bản thân và những người xung quanh.

Với tinh thần chủ động, trách nhiệm và sự phối hợp chặt chẽ giữa người đứng đầu cơ quan, đơn vị, các tổ chức đoàn thể và từng cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, công tác PCCC và CNCH sẽ từng bước trở thành nền nếp trong hoạt động hằng ngày. Mỗi cơ quan, đơn vị cần duy trì môi trường làm việc an toàn, thực hiện nghiêm các quy định pháp luật, thường xuyên rà soát nguy cơ và nâng cao khả năng ứng phó với tình huống khẩn cấp.

Hãy bắt đầu từ những việc làm cụ thể, thiết thực: chấp hành nghiêm nội quy PCCC, sử dụng điện an toàn, giữ thông thoáng lối thoát nạn, ghi nhớ số điện thoại 114 và chủ động tham gia các buổi tập huấn, thực hành kỹ năng thoát nạn. Mỗi hành động đúng, mỗi nguy cơ được phát hiện và xử lý kịp thời đều góp phần bảo vệ tính mạng, tài sản, giữ gìn an ninh, trật tự và xây dựng cơ quan, đơn vị an toàn, văn minh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.

Chủ động phòng ngừa – sẵn sàng ứng phó – thoát nạn an toàn: Vì tính mạng, sức khỏe của mỗi người và sự an toàn của cộng đồng.