TỔNG KẾT THỰC TIỄN, NGHIÊN CỨU SỬA ĐỔI ĐIỀU LỆ ĐẢNG – NHIỆM VỤ QUAN TRỌNG CHUẨN BỊ CHO CHẶNG ĐƯỜNG PHÁT TRIỂN MỚI

Trong tiến trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi trọng việc tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận, thường xuyên tự đổi mới, tự chỉnh đốn để đáp ứng yêu cầu của từng giai đoạn cách mạng. Thực tiễn phong phú của đất nước vừa là nguồn cung cấp những kinh nghiệm quý báu, vừa đặt ra những vấn đề mới đòi hỏi phải được nghiên cứu, nhận thức và thể chế hóa phù hợp. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu ngày càng cao đối với công tác xây dựng Đảng, việc tổng kết thực tiễn và nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng trong nhiệm kỳ Đại hội XIV có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Tại Kỳ họp thứ nhất Ban Chỉ đạo Trung ương về tổng kết thực tiễn và nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng ngày 5/8/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo, nhấn mạnh đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng của nhiệm kỳ Đại hội XIV, trực tiếp phục vụ việc sửa đổi, bổ sung Cương lĩnh chính trị của Đảng và chuẩn bị Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XV của Đảng. Điều lệ Đảng được xác định là văn kiện chính trị, pháp lý cơ bản về tổ chức và hoạt động của Đảng, cụ thể hóa Cương lĩnh về những nguyên tắc tổ chức, chế độ vận hành, quyền và trách nhiệm của đảng viên, công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật Đảng.

Tổng kết thực tiễn để hoàn thiện nền tảng tổ chức của Đảng

Điều lệ Đảng không chỉ là những quy định về tổ chức và hoạt động mà còn phản ánh nhận thức lý luận, yêu cầu thực tiễn và phương thức tổ chức, vận hành của một đảng cầm quyền. Vì vậy, việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng không thể tiến hành theo cách tiếp cận đơn lẻ, chỉ tập trung vào việc điều chỉnh một số quy định cụ thể, mà phải được đặt trong tổng thể quá trình tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận về xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong giai đoạn mới.

Những nội dung cốt lõi của Điều lệ Đảng hiện hành tiếp tục có giá trị; đồng thời, thực tiễn phát triển đất nước, yêu cầu xây dựng, chỉnh đốn Đảng và những thay đổi trong phương thức lãnh đạo, cầm quyền đặt ra những vấn đề mới cần được nghiên cứu thấu đáo. Chính vì vậy, tổng kết phải đi sâu vào thực tiễn tổ chức và hoạt động của các cấp ủy, tổ chức đảng; việc thực hiện nguyên tắc tổ chức và sinh hoạt Đảng; công tác phát triển, quản lý và rèn luyện đảng viên; kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng; mối quan hệ giữa Đảng với Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và Nhân dân; cũng như những yêu cầu mới đối với phương thức lãnh đạo trong điều kiện phát triển đất nước hiện nay.

Tinh thần xuyên suốt là phải lấy thực tiễn làm điểm xuất phát, đồng thời dùng lý luận để soi sáng thực tiễn. Những mô hình tốt, cách làm hiệu quả cần được tổng kết, đánh giá để phát huy; những bất cập, hạn chế, điểm chưa phù hợp cần được nhận diện đầy đủ, phân tích nguyên nhân và nghiên cứu giải pháp. Chỉ trên cơ sở đó mới có thể hình thành những luận cứ khoa học, chính trị và thực tiễn vững chắc cho việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng.

Theo định hướng được xác định, mục tiêu là xây dựng Điều lệ Đảng khoa học, chặt chẽ, ngắn gọn, dễ hiểu, dễ thực hiện, có tính ổn định lâu dài và giá trị bền vững. Điều lệ cần tập trung quy định những vấn đề nền tảng, cốt lõi, có tính nguyên tắc và ổn định lâu dài; những nội dung cụ thể về mô hình, thẩm quyền, trách nhiệm, trình tự, thủ tục được phân định phù hợp cho các quy định thi hành và hướng dẫn.

Đây là cách tiếp cận có ý nghĩa quan trọng nhằm vừa bảo đảm tính nguyên tắc của Điều lệ Đảng, vừa tạo không gian để các quy định cụ thể có thể được cập nhật linh hoạt theo yêu cầu của thực tiễn.

Điều lệ Đảng trong mối quan hệ thống nhất với Cương lĩnh chính trị

Một trong những điểm cần được nhận thức sâu sắc là việc tổng kết thực tiễn và nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng được triển khai trong mối quan hệ chặt chẽ với việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Cương lĩnh chính trị.

Nếu Cương lĩnh xác định những vấn đề có tính nền tảng về mục tiêu, con đường phát triển và những định hướng lớn của cách mạng Việt Nam thì Điều lệ Đảng cụ thể hóa các nguyên tắc cơ bản về tổ chức và hoạt động của Đảng. Vì vậy, nghiên cứu Điều lệ phải đặt trong tổng thể nghiên cứu Cương lĩnh, đồng thời bảo đảm sự thống nhất giữa nền tảng chính trị, nguyên tắc tổ chức và phương thức vận hành của Đảng.

Đây cũng là lý do việc tổng kết thực tiễn Điều lệ Đảng được xác định là nhiệm vụ trực tiếp phục vụ việc sửa đổi, bổ sung Cương lĩnh chính trị và chuẩn bị Đại hội XV. Kết quả tổng kết không chỉ có giá trị đối với công tác xây dựng Đảng mà còn góp phần cung cấp những luận cứ cần thiết cho quá trình tiếp tục hoàn thiện nền tảng chính trị, lý luận và tổ chức của Đảng trong giai đoạn mới.

Từ góc độ đó, mỗi cấp ủy, tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên cần nhận thức rằng tổng kết Điều lệ không phải là công việc mang tính kỹ thuật, mà là một quá trình nghiên cứu chính trị, lý luận và thực tiễn có phạm vi rộng, liên quan trực tiếp đến yêu cầu xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh và nâng cao năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền trong điều kiện mới.

Gắn tổng kết Điều lệ với những dấu mốc có ý nghĩa chiến lược

Điểm đặc biệt của nhiệm vụ lần này còn nằm ở việc tổng kết thực tiễn và nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng được đặt trong mối liên hệ với những tổng kết có tầm nhìn lịch sử và chiến lược.

Theo Thông báo số 140-TB/VPTW ngày 8/8/2026, lộ trình được xác định gồm các bước: trong năm 2026 hoàn thiện đề cương, phương pháp và danh mục chuyên đề; trong các năm 2027 và 2028 tập trung nghiên cứu chuyên đề, tổ chức khảo sát, sơ kết mô hình, xác định những vấn đề cần sửa đổi, bổ sung, xây dựng dự thảo Báo cáo tổng thể và lấy ý kiến nhiều vòng; năm 2029 tiếp thu, hoàn thiện dự thảo Báo cáo tổng thể, bảo đảm đồng bộ với Báo cáo tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam, định hướng lãnh đạo phát triển đất nước trong 100 năm tiếp theo và tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Như vậy, đây không chỉ là việc nhìn lại một giai đoạn thực hiện Điều lệ Đảng mà còn là quá trình nhìn nhận toàn diện hơn về chặng đường phát triển của Đảng, của đất nước và những yêu cầu đặt ra cho tương lai.

Năm 2030 đánh dấu 100 năm Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Đây là một dấu mốc lịch sử đặc biệt, tạo điều kiện để nhìn lại một cách hệ thống những thành tựu, kinh nghiệm, bài học trong quá trình Đảng lãnh đạo cách mạng, đồng thời nghiên cứu những vấn đề mới đặt ra đối với công tác xây dựng Đảng và phương thức lãnh đạo đất nước trong thế kỷ mới.

Cùng với đó, việc tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình phát triển nhận thức lý luận. Qua tổng kết, những vấn đề đã được thực tiễn kiểm nghiệm cần tiếp tục được khẳng định; những vấn đề mới phát sinh cần được nghiên cứu, bổ sung, phát triển; những nội dung không còn phù hợp cần được xem xét một cách khoa học, khách quan.

Đặt trong tổng thể đó, việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng sẽ có thêm nền tảng thực tiễn và lý luận để bảo đảm sự đồng bộ giữa Cương lĩnh, Điều lệ và phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng.

Xây dựng Điều lệ Đảng phù hợp yêu cầu xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong giai đoạn mới

Thực tiễn hiện nay đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với tổ chức và phương thức hoạt động của Đảng. Đất nước đang đứng trước những cơ hội phát triển mới nhưng đồng thời cũng phải đối mặt với nhiều vấn đề phức tạp, tác động nhanh và khó dự báo. Chuyển đổi số, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế, yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đang tạo ra những yêu cầu mới đối với phương thức lãnh đạo, tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị.

Trong điều kiện đó, xây dựng và chỉnh đốn Đảng phải tiếp tục được tiến hành thường xuyên, toàn diện, đồng bộ. Năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng; chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên; cơ chế kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực; việc phát huy dân chủ đi đôi với giữ vững kỷ luật, kỷ cương; mối quan hệ giữa trách nhiệm, quyền hạn và thẩm quyền của tổ chức, cá nhân là những nội dung cần được tiếp tục nghiên cứu từ thực tiễn.

Điều lệ Đảng được hoàn thiện trên cơ sở khoa học, chặt chẽ, ổn định sẽ góp phần làm rõ hơn nguyên tắc tổ chức, trách nhiệm của từng chủ thể và phương thức vận hành của tổ chức Đảng. Đây là cơ sở quan trọng để tăng cường kỷ luật, kỷ cương, nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chức đảng và đảng viên, đồng thời bảo đảm sự thống nhất trong lãnh đạo và tổ chức thực hiện.

Tinh thần chỉ đạo hiện nay cũng đặt trọng tâm vào việc làm cho tổ chức mạnh hơn, bộ máy thông suốt, trách nhiệm rõ hơn, quyền lực được kiểm soát tốt hơn, chất lượng tổ chức cơ sở đảng và đảng viên ngày càng được nâng lên, quan hệ giữa Đảng với Nhân dân ngày càng chặt chẽ.

Phát huy trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên

Để nhiệm vụ tổng kết đạt chất lượng, vấn đề quan trọng là phải phát huy đầy đủ trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ, đảng viên. Tổng kết thực tiễn không thể chỉ dựa trên báo cáo hành chính mà cần đi sâu vào thực tế hoạt động của tổ chức đảng, khảo sát các mô hình, lắng nghe ý kiến từ cơ sở, nhận diện những vấn đề đang đặt ra trong quá trình tổ chức thực hiện.

Việc tổng kết cần bảo đảm tính khách quan, khoa học, toàn diện; tránh tư duy chủ quan, áp đặt hoặc chỉ tập trung vào những kết quả tích cực mà không phân tích những hạn chế, bất cập. Mỗi vấn đề cần được xem xét trong mối quan hệ giữa nguyên nhân, điều kiện thực tiễn và kết quả thực hiện, từ đó phân biệt rõ những vấn đề thuộc về quy định, những vấn đề thuộc về tổ chức thực hiện và những vấn đề phát sinh do điều kiện khách quan.

Cùng với tổng kết trong Đảng, việc nghiên cứu, tiếp thu ý kiến phù hợp của Nhân dân cũng có ý nghĩa quan trọng. Bởi Đảng lãnh đạo cách mạng, đồng thời luôn gắn bó mật thiết với Nhân dân; hiệu quả lãnh đạo và tổ chức thực hiện chủ trương, đường lối cuối cùng được phản ánh qua thực tiễn đời sống xã hội và sự đồng thuận, tham gia của Nhân dân. Việc lấy ý kiến trong Đảng và Nhân dân được định hướng thực hiện phù hợp trong quá trình nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ.

Đối với cán bộ, đảng viên, việc tuyên truyền sâu rộng về ý nghĩa, tầm quan trọng của nhiệm vụ này góp phần nâng cao nhận thức, tạo sự thống nhất trong tư tưởng và hành động. Mỗi cán bộ, đảng viên cần chủ động nghiên cứu Điều lệ Đảng, nắm vững các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng, đồng thời từ thực tiễn công tác của mình phát hiện những vấn đề cần được tổng kết, nghiên cứu.

Hướng tới một Điều lệ Đảng có tính khoa học, ổn định và sức sống lâu dài

Một Điều lệ Đảng khoa học không chỉ được thể hiện ở sự chặt chẽ về câu chữ, mà quan trọng hơn là phải phản ánh đúng những nguyên tắc nền tảng, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và có khả năng định hướng lâu dài. Điều lệ cần đủ rõ để tổ chức đảng và đảng viên dễ hiểu, dễ thực hiện; đồng thời đủ ổn định để không phải thường xuyên thay đổi trước những biến động cụ thể của thực tiễn.

Vì vậy, nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ cần tránh cả hai khuynh hướng: hoặc quy định quá chung chung, thiếu cơ sở để tổ chức thực hiện; hoặc đưa quá nhiều nội dung cụ thể, dễ dẫn đến nhanh lạc hậu khi mô hình tổ chức và điều kiện thực tiễn thay đổi.

Mục tiêu được xác định là xây dựng Điều lệ Đảng khoa học, chặt chẽ, ngắn gọn, dễ hiểu, dễ thực hiện, ổn định lâu dài và có giá trị bền vững. Đây là yêu cầu vừa mang tính trước mắt, vừa có ý nghĩa lâu dài đối với công tác xây dựng Đảng và phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng.

Từ nay đến Đại hội XV, quá trình tổng kết, nghiên cứu cần được triển khai nghiêm túc, bài bản, có trọng tâm, trọng điểm; bảo đảm mỗi kết luận, kiến nghị sửa đổi, bổ sung đều có căn cứ chính trị, pháp lý, lý luận và thực tiễn vững chắc. Chất lượng của công tác tổng kết hôm nay sẽ góp phần tạo nền tảng cho những quyết định quan trọng về tổ chức và hoạt động của Đảng trong những năm tới.

Tổng kết thực tiễn và nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng vì thế không chỉ là nhiệm vụ của một cơ quan hay một nhóm chuyên gia, mà là công việc có ý nghĩa rộng lớn đối với toàn Đảng. Đó là quá trình nhìn lại để nhận thức sâu sắc hơn những giá trị đã được thực tiễn khẳng định; nhìn thẳng vào những vấn đề mới để tiếp tục hoàn thiện; đồng thời chuẩn bị những cơ sở cần thiết cho chặng đường phát triển tiếp theo.

Gắn nhiệm vụ này với tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam, định hướng lãnh đạo phát triển đất nước trong 100 năm tiếp theo và tổng kết 40 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội càng cho thấy tầm vóc chiến lược của công việc đang được triển khai.

Với tinh thần khoa học, khách quan, dân chủ, trách nhiệm và bám sát thực tiễn, việc tổng kết thực tiễn và nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng trong nhiệm kỳ Đại hội XIV sẽ góp phần cung cấp những luận cứ vững chắc cho việc tiếp tục hoàn thiện nền tảng chính trị, lý luận và tổ chức của Đảng; đáp ứng yêu cầu xây dựng, chỉnh đốn Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng; đồng thời tạo cơ sở để Đảng tiếp tục lãnh đạo đất nước phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.