Tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, chủ động phòng ngừa tội phạm, xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh

Trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, việc nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, đảng viên và Nhân dân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Pháp luật không chỉ là công cụ quản lý nhà nước mà còn là nền tảng bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, giữ gìn trật tự, kỷ cương và tạo môi trường ổn định cho phát triển kinh tế - xã hội.

Thực tiễn cho thấy, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật càng được triển khai chủ động, thường xuyên, sát với đời sống thì khả năng phòng ngừa vi phạm, tội phạm càng được nâng lên. Vì vậy, cùng với tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, cần tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền pháp luật, đưa pháp luật đến gần hơn với người dân, từng bước hình thành và củng cố văn hóa thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trên địa bàn tỉnh Hưng Yên.

Pháp luật phải trở thành một phần của đời sống xã hội

Ngày 23/8/2026, Quốc hội thông qua Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật số 12/2026/QH16, trong đó xác định phổ biến, giáo dục pháp luật là trách nhiệm của toàn hệ thống chính trị và xã hội; Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, nòng cốt trong chỉ đạo, quản lý và tổ chức thực hiện. Luật đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật trở thành giá trị cốt lõi, nền tảng của đời sống xã hội.

Đây là định hướng quan trọng để tiếp tục đổi mới tư duy và cách thức thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong tình hình mới. Tuyên truyền pháp luật không nên chỉ dừng lại ở việc phổ biến văn bản, giới thiệu quy định mới hay tổ chức các hoạt động theo kế hoạch, mà cần hướng tới mục tiêu giúp người dân hiểu đúng pháp luật, biết sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, đồng thời tự giác thực hiện các nghĩa vụ mà pháp luật quy định.

Một nền văn hóa thượng tôn pháp luật được hình thành từ những hành vi cụ thể trong đời sống hằng ngày: tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của người khác; chấp hành quy định về trật tự, an toàn xã hội; tuân thủ quy định trong hoạt động sản xuất, kinh doanh; có trách nhiệm với cộng đồng; ứng xử đúng mực trên không gian mạng; chủ động tìm hiểu pháp luật và không tiếp tay cho những hành vi vi phạm pháp luật.

Theo tinh thần đó, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cần được triển khai theo hướng thường xuyên, liên tục, dễ tiếp cận, dễ hiểu và phù hợp với từng nhóm đối tượng. Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026 cũng đặt yêu cầu kết hợp hài hòa giữa các hình thức truyền thống và hiện đại, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.

Phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng

Để công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và phòng ngừa tội phạm đạt hiệu quả thực chất, trước hết cần phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng và trách nhiệm của người đứng đầu.

Cấp ủy, tổ chức đảng ở từng cơ quan, đơn vị, địa phương cần xác định việc xây dựng ý thức chấp hành pháp luật, giữ gìn kỷ luật, kỷ cương và phòng ngừa vi phạm là một nhiệm vụ thường xuyên, gắn với thực hiện nhiệm vụ chính trị và công tác xây dựng Đảng. Nội dung tuyên truyền phải bám sát tình hình thực tiễn, những vấn đề người dân, doanh nghiệp và cán bộ, công chức quan tâm; đồng thời kịp thời định hướng nhận thức trước những vấn đề mới phát sinh trong đời sống xã hội.

Cùng với đó, cần đề cao trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên. Mỗi cán bộ, đảng viên trước hết phải là người chấp hành nghiêm Hiến pháp, pháp luật, quy định của cơ quan, đơn vị; có ý thức tuyên truyền, vận động gia đình và cộng đồng cùng thực hiện. Việc nói đi đôi với làm, lấy kết quả thực hiện pháp luật làm một trong những căn cứ đánh giá tinh thần trách nhiệm, kỷ luật và đạo đức công vụ sẽ góp phần tạo sức lan tỏa trong xã hội.

Công tác lãnh đạo, chỉ đạo cũng cần chuyển mạnh từ tư duy xử lý khi vụ việc đã phát sinh sang chủ động nhận diện nguy cơ, giải quyết từ cơ sở và phòng ngừa từ sớm. Những vấn đề có khả năng phát sinh tranh chấp, khiếu kiện, vi phạm pháp luật hoặc tội phạm cần được quan tâm giải quyết ngay từ địa bàn dân cư, cơ sở sản xuất, kinh doanh, trường học và cộng đồng dân cư.

Chủ động phòng ngừa, bài trừ tội phạm từ cơ sở

Phòng, chống tội phạm không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách mà cần sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trong đó, phòng ngừa xã hội giữ vai trò quan trọng, bởi khi nhận thức pháp luật được nâng cao, những nguy cơ dẫn đến vi phạm có thể được nhận diện và ngăn chặn ngay từ đầu.

Công tác tuyên truyền cần tập trung vào những lĩnh vực, nhóm đối tượng và địa bàn có nguy cơ phát sinh vi phạm; chú trọng giáo dục pháp luật cho thanh thiếu niên, học sinh, người lao động, người dân ở cơ sở và các nhóm dễ bị tác động bởi tệ nạn xã hội. Thực tế tại Hưng Yên cho thấy lực lượng Công an đã phối hợp với các địa phương tổ chức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm phòng ngừa thanh thiếu niên vi phạm pháp luật; đồng thời chú trọng trang bị kiến thức, kỹ năng tự bảo vệ cho người dân, trong đó có kỹ năng an toàn trên không gian mạng.

Đặc biệt, cần tăng cường tuyên truyền về phương thức, thủ đoạn của các loại tội phạm và hành vi vi phạm pháp luật mới, nhất là những hành vi lợi dụng công nghệ, mạng xã hội và môi trường số để lừa đảo, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Tuyên truyền phải giúp người dân nhận diện nguy cơ, biết cách phòng tránh, biết tìm kiếm sự hỗ trợ và kịp thời cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Phòng ngừa tội phạm cũng phải bắt đầu từ việc xây dựng môi trường sống lành mạnh. Gia đình, nhà trường, cơ quan, doanh nghiệp, tổ dân phố, thôn, khu dân cư và các tổ chức đoàn thể cần phối hợp chặt chẽ trong giáo dục đạo đức, lối sống, ý thức công dân và kỹ năng ứng xử. Khi mỗi người có kiến thức pháp luật và có trách nhiệm với cộng đồng, nền tảng xã hội để phòng ngừa tội phạm sẽ được củng cố.

Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước

Cùng với tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, cần tiếp tục nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về phòng, chống tội phạm và bảo đảm an ninh, trật tự trong tình hình mới.

Các cơ quan quản lý nhà nước cần chủ động rà soát những lĩnh vực dễ phát sinh vi phạm, kịp thời hoàn thiện quy trình quản lý, tăng cường phối hợp liên ngành và nâng cao trách nhiệm thực thi công vụ. Quản lý nhà nước phải hướng tới phòng ngừa, phát hiện sớm và xử lý kịp thời các nguy cơ, không để những mâu thuẫn nhỏ kéo dài hoặc những sơ hở trong quản lý trở thành điều kiện phát sinh vi phạm, tội phạm.

Một yêu cầu quan trọng là phải gắn quản lý nhà nước với phục vụ người dân và doanh nghiệp. Thủ tục hành chính rõ ràng, minh bạch; thông tin pháp luật dễ tiếp cận; việc giải quyết kiến nghị, phản ánh kịp thời; công tác thanh tra, kiểm tra đúng trọng tâm; xử lý vi phạm nghiêm minh, đúng pháp luật sẽ góp phần củng cố niềm tin của người dân, đồng thời hạn chế những khoảng trống có thể bị lợi dụng để thực hiện hành vi vi phạm.

Trong quá trình đó, chuyển đổi số cần được khai thác hiệu quả để nâng cao chất lượng quản lý và tuyên truyền pháp luật. Các cổng thông tin điện tử, nền tảng số, mạng xã hội chính thống và các hình thức truyền thông trực tuyến cần trở thành kênh cung cấp thông tin pháp luật chính xác, nhanh chóng, dễ tiếp cận. Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026 cũng xác định việc đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và phát triển kỹ năng số cho người làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là một định hướng quan trọng.

Xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh

Xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh không thể chỉ dựa vào hoạt động xử lý vi phạm sau khi sự việc xảy ra. Quan trọng hơn là tạo dựng môi trường trong đó mỗi người hiểu pháp luật, tôn trọng pháp luật và chủ động lựa chọn hành vi phù hợp với pháp luật.

Để làm được điều đó, công tác tuyên truyền cần tiếp tục đổi mới theo hướng gần dân, sát cơ sở, lấy những vấn đề thực tiễn của đời sống làm trung tâm. Nội dung pháp luật cần được chuyển tải bằng ngôn ngữ dễ hiểu, thông qua nhiều hình thức phù hợp với từng nhóm đối tượng; kết hợp giữa tuyên truyền trực tiếp với truyền thông trên báo chí, cổng thông tin điện tử, nền tảng số và mạng xã hội.

Đồng thời, cần chú trọng biểu dương những mô hình, cách làm hiệu quả, những tập thể, cá nhân chấp hành tốt pháp luật và có đóng góp tích cực cho cộng đồng. Việc lan tỏa những hành động đẹp, những cách ứng xử văn minh và tinh thần trách nhiệm với xã hội sẽ góp phần tạo môi trường tích cực, qua đó từng bước đẩy lùi những hành vi lệch chuẩn và nguy cơ vi phạm pháp luật.

Đối với tỉnh Hưng Yên, yêu cầu này càng cần được gắn với quá trình nâng cao chất lượng quản trị địa phương, xây dựng chính quyền gần dân, sát dân và phục vụ Nhân dân. Mỗi cơ quan, đơn vị, địa phương cần chủ động đưa công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật vào nhiệm vụ thường xuyên; đồng thời tăng cường phối hợp giữa các lực lượng, các ngành, các cấp và phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, đoàn thể, nhà trường, gia đình và cộng đồng dân cư.

Khi pháp luật được tôn trọng trong hoạt động của cơ quan nhà nước, trong sản xuất, kinh doanh và trong đời sống hằng ngày; khi người dân biết tự bảo vệ mình và có trách nhiệm bảo vệ cộng đồng; khi các nguy cơ vi phạm được nhận diện và xử lý từ cơ sở, thì công tác phòng ngừa tội phạm sẽ có nền tảng bền vững hơn.

Tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật vì thế không chỉ nhằm giúp người dân “biết luật” mà quan trọng hơn là hình thành thói quen “sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật”. Đây là quá trình lâu dài, cần sự lãnh đạo thường xuyên của cấp ủy, sự quản lý hiệu quả của chính quyền, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự chủ động của mỗi người dân.

Với quyết tâm xây dựng môi trường sống kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa và phát triển, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và phòng ngừa tội phạm cần tiếp tục được triển khai thực chất, gắn chặt với đời sống Nhân dân và yêu cầu phát triển của tỉnh. Mỗi người dân hiểu pháp luật hơn, mỗi cán bộ thực thi công vụ trách nhiệm hơn, mỗi cơ quan quản lý hiệu quả hơn và mỗi cộng đồng chủ động phòng ngừa tốt hơn sẽ cùng tạo nên nền tảng vững chắc để Hưng Yên phát triển ổn định, bền vững, vì cuộc sống bình yên và hạnh phúc của Nhân dân.