TĂNG CƯỜNG NĂNG LỰC PHÒNG NGỪA, ỨNG PHÓ SỰ CỐ MÔI TRƯỜNG – CHỦ ĐỘNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG, BẢO ĐẢM AN TOÀN CHO NHÂN DÂN

Môi trường là nền tảng của sự sống, là điều kiện thiết yếu bảo đảm chất lượng cuộc sống và phát triển bền vững của mỗi quốc gia, địa phương. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thiên tai, ô nhiễm môi trường và các nguy cơ sự cố ngày càng có những diễn biến phức tạp, việc chủ động phòng ngừa, nâng cao năng lực ứng phó và khắc phục hậu quả sự cố môi trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Thực hiện Quyết định số 1251/QĐ-TTg ngày 26/10/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình tăng cường năng lực phòng ngừa, ứng phó với sự cố môi trường cấp quốc gia đến năm 2030, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 3879/KH-BCH ngày 03/8/2026 về sơ kết 03 năm thực hiện Quyết định số 1251/QĐ-TTg.

Đây là hoạt động có ý nghĩa thiết thực nhằm đánh giá toàn diện kết quả đạt được, những khó khăn, hạn chế và nguyên nhân trong quá trình triển khai; đồng thời xác định nhiệm vụ, giải pháp tiếp tục nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó và khắc phục sự cố môi trường trong thời gian tới.

Chủ động phòng ngừa – giải pháp quan trọng hàng đầu

Sự cố môi trường có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, như sự cố hóa chất, cháy nổ, tràn dầu, ô nhiễm nguồn nước, chất thải nguy hại, thiên tai hoặc những hoạt động sản xuất, kinh doanh tiềm ẩn nguy cơ gây ảnh hưởng đến môi trường.

Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, sự cố có thể gây hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe con người, hệ sinh thái, sản xuất và đời sống xã hội.

Vì vậy, phòng ngừa phải được xác định là giải pháp ưu tiên hàng đầu.

Thực hiện tốt công tác phòng ngừa giúp nhận diện sớm nguy cơ, chuẩn bị phương án xử lý và hạn chế tối đa thiệt hại khi sự cố xảy ra.

Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của Chương trình được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1251/QĐ-TTg: tăng cường năng lực phòng ngừa, ứng phó với sự cố môi trường, chủ động từ sớm, từ xa, không để bị động, bất ngờ trước những tình huống phát sinh.

Sơ kết 03 năm – nhìn lại để thực hiện tốt hơn

Sau 03 năm triển khai Quyết định số 1251/QĐ-TTg, việc tổ chức sơ kết có ý nghĩa quan trọng.

Đây là dịp để đánh giá khách quan những kết quả đã đạt được; xác định những nhiệm vụ đã triển khai hiệu quả; đồng thời thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế, bất cập trong công tác phòng ngừa và ứng phó sự cố môi trường.

Thông qua sơ kết, các cơ quan, đơn vị có điều kiện rà soát lại cơ chế phối hợp, năng lực chuyên môn, lực lượng, phương tiện, trang thiết bị và phương án xử lý tình huống.

Những kinh nghiệm thực tiễn được rút ra sẽ là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện phương án, nâng cao khả năng phản ứng nhanh và hiệu quả trong những tình huống môi trường phức tạp.

Sơ kết không chỉ nhằm tổng kết những việc đã làm mà quan trọng hơn là xác định rõ những việc cần làm tốt hơn trong những năm tiếp theo.

Phát huy vai trò của lực lượng Quân đội trong ứng phó sự cố

Trong công tác phòng ngừa, ứng phó với sự cố môi trường, lực lượng Quân đội nói chung và lực lượng quân sự địa phương nói riêng có vai trò quan trọng.

Với tính tổ chức, kỷ luật cao, khả năng cơ động nhanh và thường xuyên được huấn luyện trong các tình huống khẩn cấp, lực lượng Quân đội có khả năng tham gia hiệu quả vào công tác ứng phó, cứu hộ, cứu nạn và khắc phục hậu quả.

Khi xảy ra sự cố, yêu cầu đặt ra là phải nhanh chóng huy động lực lượng, phương tiện, tổ chức khoanh vùng, hạn chế phạm vi ảnh hưởng và bảo đảm an toàn cho người dân.

Trong quá trình đó, lực lượng quân sự địa phương cần chủ động xây dựng, rà soát và hoàn thiện các phương án theo chức năng, nhiệm vụ; thường xuyên tổ chức huấn luyện, diễn tập để nâng cao khả năng xử lý tình huống.

Từ thực tiễn phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn và ứng phó các tình huống khẩn cấp cho thấy, lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ và phương án tại chỗ có ý nghĩa rất quan trọng trong những thời điểm đầu tiên.

Không để bị động, bất ngờ trước sự cố

Một sự cố môi trường có thể xảy ra bất ngờ và diễn biến rất nhanh.

Vì vậy, yêu cầu quan trọng là phải chuẩn bị trước các tình huống có thể xảy ra.

Các cơ quan, đơn vị cần thường xuyên rà soát những khu vực, cơ sở và hoạt động có nguy cơ phát sinh sự cố môi trường; chủ động xây dựng phương án xử lý phù hợp.

Cùng với đó, cần chú trọng công tác thông tin, cảnh báo và chia sẻ dữ liệu giữa các lực lượng.

Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, thông tin phải được truyền đạt nhanh chóng đến cơ quan có trách nhiệm để kịp thời kiểm tra, xác minh và triển khai biện pháp xử lý.

Một phút chậm trễ trong ứng phó với sự cố có thể làm tăng đáng kể phạm vi và mức độ thiệt hại.

Bởi vậy, phương châm quan trọng là phát hiện sớm, thông tin nhanh, xử lý kịp thời và phối hợp chặt chẽ.

Nâng cao năng lực của lực lượng ứng phó

Con người là yếu tố quyết định hiệu quả ứng phó sự cố môi trường.

Do đó, cần thường xuyên tổ chức tập huấn, huấn luyện, diễn tập cho các lực lượng tham gia; nâng cao kiến thức về nhận diện nguy cơ, kỹ năng xử lý tình huống, bảo đảm an toàn và phối hợp giữa các lực lượng.

Nội dung huấn luyện cần gắn với những tình huống thực tế, phù hợp với đặc điểm địa bàn và những nguy cơ có thể xảy ra.

Thông qua diễn tập, lực lượng tham gia có thể kiểm tra khả năng chỉ huy, điều hành, thông tin liên lạc, huy động lực lượng và sử dụng phương tiện.

Những bất cập được phát hiện trong diễn tập chính là cơ sở để điều chỉnh phương án trước khi sự cố thực tế xảy ra.

Bảo đảm phương tiện, trang thiết bị

Bên cạnh con người, phương tiện và trang thiết bị là điều kiện quan trọng để bảo đảm khả năng ứng phó.

Các cơ quan, đơn vị cần rà soát thực trạng phương tiện, trang thiết bị hiện có; xác định nhu cầu bổ sung, nâng cấp và bảo đảm khả năng sử dụng khi có tình huống.

Trang thiết bị phải được quản lý, bảo quản và kiểm tra thường xuyên; tránh tình trạng khi xảy ra sự cố mới phát hiện phương tiện không hoạt động hoặc không đáp ứng yêu cầu.

Việc đầu tư cần ưu tiên những phương tiện thực sự cần thiết, có khả năng cơ động và sử dụng hiệu quả trong điều kiện thực tế.

Đồng thời, cần nghiên cứu tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ trong giám sát, cảnh báo, thu thập thông tin và hỗ trợ xử lý sự cố.

Phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng

Sự cố môi trường thường có tính chất liên ngành.

Một tình huống có thể đồng thời liên quan đến môi trường, y tế, quốc phòng, an ninh, phòng cháy chữa cháy, giao thông, nông nghiệp và chính quyền địa phương.

Do đó, không một lực lượng nào có thể giải quyết hiệu quả nếu thiếu sự phối hợp.

Cần xây dựng cơ chế phối hợp rõ ràng giữa các cơ quan, đơn vị; xác định cụ thể trách nhiệm của từng lực lượng trong từng giai đoạn từ phòng ngừa, phát hiện, ứng phó đến khắc phục hậu quả.

Khi xảy ra sự cố, phải bảo đảm sự chỉ huy thống nhất, thông tin thông suốt và phân công nhiệm vụ rõ ràng.

Đặc biệt, cần tránh tình trạng chồng chéo trong chỉ huy hoặc bỏ sót nhiệm vụ.

Phối hợp nhanh, đúng lực lượng, đúng nhiệm vụ và đúng thời điểm là yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả ứng phó.

Người dân là một phần quan trọng của công tác phòng ngừa

Công tác phòng ngừa sự cố môi trường không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan nhà nước và lực lượng chuyên trách.

Mỗi người dân đều có thể góp phần phòng ngừa bằng những hành động cụ thể: không xả rác, không đổ chất thải nguy hại tùy tiện, sử dụng hóa chất đúng quy định, chủ động thông báo cho cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu bất thường về môi trường.

Người dân cũng cần trang bị kiến thức cơ bản để biết cách bảo vệ bản thân và gia đình khi xảy ra sự cố.

Đặc biệt, cần tránh tâm lý chủ quan hoặc tự ý tiếp cận khu vực xảy ra sự cố nếu có nguy cơ mất an toàn.

Thông tin nhanh chóng và chính xác từ người dân có thể giúp lực lượng chức năng phát hiện sự cố sớm hơn, qua đó rút ngắn thời gian phản ứng.

Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng

Để phòng ngừa hiệu quả, cần làm cho người dân hiểu rằng bảo vệ môi trường không phải là nhiệm vụ của riêng ngành tài nguyên và môi trường mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội.

Công tác tuyên truyền cần tập trung vào những nguy cơ cụ thể và cách xử lý phù hợp với từng địa bàn.

Các hình thức tuyên truyền cần đa dạng, từ hệ thống thông tin cơ sở, báo chí, cổng thông tin điện tử đến mạng xã hội.

Nội dung phải dễ hiểu, dễ nhớ và có khả năng áp dụng ngay trong thực tế.

Có thể xây dựng các tình huống giả định để hướng dẫn người dân cách xử lý khi phát hiện ô nhiễm nguồn nước, sự cố hóa chất, cháy nổ hoặc các nguy cơ môi trường khác.

Khi cộng đồng có kiến thức và kỹ năng cơ bản, khả năng phòng ngừa và giảm thiểu thiệt hại sẽ được nâng lên đáng kể.

Gắn bảo vệ môi trường với phát triển bền vững

Bảo vệ môi trường không đối lập với phát triển kinh tế mà là điều kiện để phát triển bền vững.

Một địa phương muốn phát triển lâu dài phải bảo đảm môi trường sống an toàn, nguồn nước sạch, không khí trong lành và hệ sinh thái được bảo vệ.

Các hoạt động sản xuất, kinh doanh cần tuân thủ quy định pháp luật về môi trường, chủ động kiểm soát nguy cơ và có phương án phòng ngừa sự cố.

Cùng với đó, cần tăng cường kiểm tra, giám sát những cơ sở có nguy cơ cao, kịp thời phát hiện và xử lý các vi phạm.

Phòng ngừa tốt luôn hiệu quả và ít tốn kém hơn nhiều so với khắc phục hậu quả sau khi sự cố đã xảy ra.

Đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ

Trong bối cảnh chuyển đổi số, khoa học và công nghệ cần được phát huy mạnh mẽ trong công tác phòng ngừa và ứng phó sự cố môi trường.

Các giải pháp giám sát, cảnh báo sớm, thu thập và phân tích dữ liệu có thể giúp phát hiện nguy cơ trước khi sự cố phát triển thành tình huống nghiêm trọng.

Cùng với đó, cần tăng cường kết nối thông tin giữa các cơ quan, đơn vị để phục vụ công tác chỉ huy, điều hành.

Ứng dụng công nghệ không thay thế con người nhưng có thể giúp con người phát hiện nhanh hơn, đánh giá chính xác hơn và ra quyết định kịp thời hơn.

Đây là hướng đi cần được quan tâm trong quá trình thực hiện Chương trình đến năm 2030.

Tiếp tục thực hiện hiệu quả trong thời gian tới

Từ kết quả sơ kết 03 năm thực hiện Quyết định số 1251/QĐ-TTg, các cơ quan, đơn vị cần tiếp tục phát huy những kết quả đạt được, khắc phục những hạn chế và triển khai đồng bộ các nhiệm vụ trong thời gian tới.

Trọng tâm là tiếp tục nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các cấp, các ngành; hoàn thiện phương án ứng phó; nâng cao năng lực lực lượng chuyên trách và lực lượng tại chỗ; bảo đảm phương tiện, trang thiết bị; tăng cường huấn luyện, diễn tập; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và nâng cao nhận thức của cộng đồng.

Đặc biệt, cần bảo đảm công tác phòng ngừa được thực hiện thường xuyên, không chờ đến khi sự cố xảy ra mới tổ chức ứng phó.

Chung tay xây dựng môi trường an toàn, bền vững

Môi trường là tài sản chung của toàn xã hội. Bảo vệ môi trường hôm nay chính là bảo vệ sức khỏe, cuộc sống và tương lai của các thế hệ mai sau.

Việc triển khai Kế hoạch số 3879/KH-BCH ngày 03/8/2026 của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh về sơ kết 03 năm thực hiện Quyết định số 1251/QĐ-TTg ngày 26/10/2023 của Thủ tướng Chính phủ là dịp quan trọng để đánh giá thực chất năng lực phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường, đồng thời tiếp tục nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị và cộng đồng.

Mỗi cơ quan chủ động một bước, mỗi lực lượng sẵn sàng một bước, mỗi người dân có thêm một phần kiến thức và trách nhiệm sẽ góp phần giảm thiểu nguy cơ và thiệt hại do sự cố môi trường gây ra.

Chủ động phòng ngừa – sẵn sàng ứng phó – phối hợp kịp thời – khắc phục hiệu quả – bảo vệ môi trường vì cuộc sống an toàn, lành mạnh của Nhân dân.

Đó không chỉ là yêu cầu trong thực hiện Chương trình tăng cường năng lực phòng ngừa, ứng phó với sự cố môi trường cấp quốc gia đến năm 2030, mà còn là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, lực lượng vũ trang, cộng đồng doanh nghiệp và mỗi người dân trong hành trình xây dựng một môi trường sống an toàn, bền vững và một tương lai xanh cho các thế hệ mai sau.