Phát huy vai trò của hoạt động xuất bản trong kỷ nguyên số – Động lực quan trọng xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn khẳng định hoạt động xuất bản giữ vị trí đặc biệt quan trọng trên mặt trận tư tưởng, văn hóa. Không chỉ là phương tiện truyền bá chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, xuất bản còn là cầu nối lan tỏa tri thức, bồi dưỡng nhân cách, nâng cao dân trí, góp phần xây dựng nền tảng tinh thần vững chắc cho xã hội. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, chuyển đổi số diễn ra sâu rộng trên mọi lĩnh vực, việc Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới tiếp tục khẳng định quan điểm nhất quán của Đảng về vai trò chiến lược của ngành xuất bản, đồng thời mở ra định hướng phát triển mới, hiện đại, chuyên nghiệp và hội nhập quốc tế.

Khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của hoạt động xuất bản trong thời kỳ mới

Chỉ thị số 04-CT/TW nhấn mạnh hoạt động xuất bản là một lĩnh vực hoạt động tư tưởng sắc bén của Đảng, Nhà nước và Nhân dân; là công cụ chủ đạo trong giáo dục, ngoại giao văn hóa; đồng thời là bộ phận quan trọng của ngành công nghiệp văn hóa, góp phần khẳng định và phát huy sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế.

Quan điểm này thể hiện sự kế thừa nhất quán trong tư duy lãnh đạo của Đảng, đồng thời có bước phát triển mới khi đặt hoạt động xuất bản trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước gắn với kinh tế số, chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa. Nếu trước đây xuất bản chủ yếu được nhìn nhận như một hoạt động chính trị, tư tưởng thì trong giai đoạn hiện nay, xuất bản còn được xác định là một ngành kinh tế văn hóa quan trọng, có khả năng tạo ra giá trị gia tăng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và quảng bá hình ảnh, bản sắc dân tộc ra thế giới.

Đây là bước chuyển có ý nghĩa chiến lược, tái định vị ngành xuất bản theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, thích ứng với xu thế phát triển của thời đại, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Chỉ thị số 04-CT/TW đáp ứng yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh chuyển đổi số

Những năm gần đây, sự phát triển vượt bậc của khoa học và công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây, dữ liệu lớn, nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới và công nghệ truyền thông số đã làm thay đổi sâu sắc phương thức sáng tạo, sản xuất, phát hành và tiếp nhận các xuất bản phẩm.

Xuất bản truyền thống đang chuyển dịch mạnh mẽ sang xuất bản điện tử, sách nói, sách số và các nền tảng đọc trực tuyến. Người đọc ngày càng có nhiều lựa chọn hơn trong việc tiếp cận thông tin, tri thức. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội lớn cũng xuất hiện nhiều thách thức như vi phạm bản quyền trong môi trường số, cạnh tranh gay gắt từ các nền tảng xuyên biên giới, nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch, nội dung độc hại, cùng yêu cầu đổi mới mô hình quản trị, quản lý và phương thức hoạt động của ngành xuất bản.

Trong bối cảnh đó, Chỉ thị số 04-CT/TW có ý nghĩa hết sức cấp thiết và mang tầm chiến lược. Chỉ thị không chỉ yêu cầu đổi mới tư duy lãnh đạo, quản lý mà còn định hướng tái cấu trúc toàn diện ngành xuất bản theo hướng làm chủ công nghệ hiện đại, xây dựng hệ sinh thái xuất bản số, định hình lại giá trị của hoạt động xuất bản trong chuỗi liên kết giữa xuất bản, truyền thông và công nghệ.

Việc chủ động ứng dụng công nghệ tiên tiến sẽ tạo điều kiện để ngành xuất bản nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của bạn đọc, đồng thời góp phần bảo đảm an ninh tư tưởng, an ninh văn hóa trong môi trường số.

Hướng tới mục tiêu xây dựng ngành xuất bản hiện đại vào năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045

Chỉ thị số 04-CT/TW đặt ra mục tiêu đến năm 2030 xây dựng hệ thống xuất bản tinh gọn, mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và hiện đại; tạo nền tảng vững chắc để hướng tới mục tiêu đến năm 2045 xây dựng ngành xuất bản Việt Nam phát triển ngang tầm với các quốc gia tiên tiến trong khu vực.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Chỉ thị xác định nhiều định hướng quan trọng như đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động xuất bản; đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, nền tảng công nghệ và phát triển nội dung số; xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung cho toàn ngành; phát triển mạnh văn hóa đọc trong cộng đồng; mở rộng giao lưu, hợp tác quốc tế về xuất bản với các quốc gia và tổ chức uy tín trên thế giới.

Đặc biệt, việc phát triển văn hóa đọc được xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm xây dựng xã hội học tập, hình thành thói quen đọc sách trong mọi tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ. Văn hóa đọc không chỉ giúp nâng cao tri thức mà còn góp phần hình thành nhân cách, nuôi dưỡng khát vọng cống hiến và tinh thần học tập suốt đời.

Triển khai đồng bộ 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm

Để đưa Chỉ thị số 04-CT/TW vào cuộc sống, Ban Bí thư đã xác định 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm mang tính toàn diện.

Trước hết là tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất bản. Đây là yếu tố quyết định bảo đảm hoạt động xuất bản luôn giữ vững định hướng chính trị, tư tưởng, đồng thời phát huy tính sáng tạo, năng động trong cơ chế thị trường.

Cùng với đó là tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về xuất bản, nhất là cơ chế bảo vệ quyền tác giả, bản quyền trong môi trường số; xây dựng các chính sách ưu đãi, tạo động lực thúc đẩy các cơ quan xuất bản đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là xây dựng chiến lược phát triển ngành xuất bản gắn với chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa quốc gia; từng bước hình thành các tập đoàn xuất bản - truyền thông chủ lực có quy mô lớn, hoạt động đa nền tảng, đa sản phẩm, đủ sức cạnh tranh trong nước và quốc tế, trong đó có đơn vị đảm nhận nhiệm vụ đối ngoại chiến lược quốc gia.

Chỉ thị cũng đặc biệt nhấn mạnh việc đầu tư phát triển nội dung sách chất lượng cao, coi đây là sản phẩm cốt lõi của công nghiệp văn hóa. Nhà nước sẽ ưu tiên đặt hàng các công trình khoa học, các tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao, đáp ứng nhu cầu nghiên cứu, học tập và hưởng thụ văn hóa của nhân dân.

Song song với đó là tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về xuất bản, vi phạm đạo đức nghề nghiệp, xuất bản phẩm sai sự thật, xâm phạm quyền tác giả và quyền liên quan.

Một trong những nội dung nổi bật của Chỉ thị là chăm lo phát triển văn hóa đọc. Các thiết chế văn hóa, thư viện, không gian đọc sách, học tập và sáng tạo sẽ tiếp tục được đầu tư, phát triển; các hoạt động quảng bá sách, tôn vinh giá trị sách được đẩy mạnh; từng bước nâng tầm Giải thưởng Sách Quốc gia trở thành giải thưởng danh giá có uy tín trong khu vực.

Về chuyển đổi số, Chỉ thị yêu cầu xây dựng hạ tầng kỹ thuật số đồng bộ, hình thành nền tảng dữ liệu xuất bản số dùng chung cho toàn ngành, tạo điều kiện chia sẻ dữ liệu, nâng cao hiệu quả quản trị và mở rộng dịch vụ xuất bản điện tử.

Đồng thời, mở rộng hợp tác quốc tế trên tất cả các lĩnh vực của hoạt động xuất bản; khuyến khích mô hình hợp tác công - tư để xây dựng thư viện Việt Nam ở nước ngoài, hỗ trợ các đơn vị xuất bản tham gia hội chợ sách quốc tế, tổ chức các hội sách quốc tế tại Việt Nam nhằm lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc.

Cuối cùng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định là giải pháp then chốt. Đội ngũ cán bộ quản lý, biên tập viên, chuyên gia công nghệ và nhà quản trị xuất bản cần được đào tạo bài bản, có trình độ chuyên môn cao, đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành trong thời kỳ mới.

Gắn triển khai Chỉ thị với thực hiện các nghị quyết lớn của Đảng

Việc quán triệt và triển khai thực hiện Chỉ thị số 04-CT/TW cần được thực hiện đồng bộ với việc triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ các cấp nhiệm kỳ 2025 - 2030 cùng các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.

Sự kết hợp chặt chẽ giữa phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số với phát triển văn hóa sẽ tạo nền tảng để ngành xuất bản phát triển nhanh, bền vững, đóng góp tích cực vào sự nghiệp xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Đối với các địa phương, việc triển khai Chỉ thị cần gắn với các chương trình, kế hoạch thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của Trung ương phù hợp với điều kiện thực tiễn, phát huy hiệu quả các nguồn lực để phát triển hoạt động xuất bản, văn hóa đọc và công nghiệp văn hóa.

Quyết tâm thực hiện hiệu quả Kế hoạch số 68-KH/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy

Thực hiện Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Kế hoạch số 68-KH/TU ngày 29/4/2026 nhằm cụ thể hóa các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp phù hợp với điều kiện của địa phương.

Kế hoạch tập trung triển khai đầy đủ 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm của Chỉ thị, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các cấp ủy đảng, chính quyền, cơ quan quản lý nhà nước, các cơ quan báo chí, xuất bản, thư viện, trường học và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản, thúc đẩy văn hóa đọc, tăng cường chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực và mở rộng hợp tác quốc tế.

Việc tổ chức thực hiện hiệu quả Kế hoạch số 68-KH/TU sẽ góp phần tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị; xây dựng ngành xuất bản ngày càng chuyên nghiệp, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của tỉnh cũng như của cả nước.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức, việc triển khai nghiêm túc Chỉ thị số 04-CT/TW không chỉ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động xuất bản mà còn tạo động lực quan trọng thúc đẩy phát triển văn hóa, khoa học, giáo dục, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đây là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, của các cơ quan quản lý, đơn vị xuất bản và toàn xã hội nhằm xây dựng ngành xuất bản Việt Nam thực sự trở thành lực lượng tiên phong trên mặt trận tư tưởng, văn hóa, đóng góp tích cực vào sự nghiệp xây dựng đất nước hùng cường, phồn vinh và hội nhập quốc tế.