Một năm đổi mới tổ chức bộ máy: Từ “sắp xếp” đến nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả

Ngày 1/7/2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong quá trình đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chính thức được triển khai trên phạm vi cả nước. Sau một năm vận hành, thực tiễn đã cho thấy chủ trương tinh gọn tổ chức bộ máy, giảm tầng nấc trung gian, tăng cường phân cấp, phân quyền, đưa chính quyền gần dân, sát dân hơn là một chủ trương đúng đắn, cần thiết và có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển đất nước.

Ngày 1/7/2026, Bộ Chính trị tổ chức Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp, với sự tham dự của hơn 557.000 đại biểu tại 3.651 điểm cầu. Hội nghị do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì và phát biểu chỉ đạo, tập trung đánh giá toàn diện những kết quả đạt được, thẳng thắn chỉ ra những hạn chế, vướng mắc và xác định nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tiếp theo.

Đây không chỉ là một hội nghị sơ kết đơn thuần, mà còn là dịp quan trọng để nhìn lại một năm thực hiện một cuộc cải cách có phạm vi rộng, tác động sâu sắc đến tổ chức bộ máy, phương thức lãnh đạo, quản lý và hoạt động của cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở.

Một năm nhìn lại một cuộc cải cách lớn

Chủ trương đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả đã được Đảng xác định là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Đây là yêu cầu tất yếu nhằm đáp ứng đòi hỏi của giai đoạn phát triển mới, khi đất nước cần một bộ máy có năng lực quản trị hiện đại, phản ứng nhanh, tổ chức thực hiện quyết liệt và phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.

Sau một năm triển khai, một trong những kết quả nổi bật là bộ máy của hệ thống chính trị từ Trung ương đến địa phương từng bước được sắp xếp, kiện toàn theo hướng tinh gọn hơn, đồng bộ hơn. Nhiều đầu mối và tầng nấc trung gian được cắt giảm; chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan từng bước được rà soát, điều chỉnh và làm rõ. Các cơ quan Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và đơn vị sự nghiệp công lập được tổ chức lại theo yêu cầu của mô hình mới.

Đáng chú ý, việc vận hành chính quyền địa phương 2 cấp bước đầu bảo đảm tính liên tục, thông suốt trong quản lý nhà nước. Các lĩnh vực thiết yếu như giải quyết thủ tục hành chính, cung ứng dịch vụ công, bảo đảm an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh, tư pháp và trật tự, an toàn xã hội cơ bản không bị gián đoạn.

Đây là kết quả có ý nghĩa quan trọng, bởi một cuộc cải cách tổ chức bộ máy quy mô lớn luôn tiềm ẩn nguy cơ xáo trộn trong giai đoạn chuyển tiếp. Việc duy trì hoạt động bình thường của bộ máy, không để xảy ra khoảng trống quản lý, không làm gián đoạn việc giải quyết công việc của người dân và doanh nghiệp cho thấy quyết tâm chính trị và nỗ lực rất lớn của cả hệ thống chính trị.

Cùng với tổ chức bộ máy, nhiều lĩnh vực liên quan đến phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu và đổi mới phương thức điều hành cũng được đẩy mạnh. Phương thức giao việc, theo dõi tiến độ, đánh giá kết quả và giám sát trách nhiệm từng bước chuyển theo hướng cụ thể, rõ người, rõ việc và chú trọng sản phẩm đầu ra.

Hưng Yên: Bộ máy mới từng bước ổn định, hoạt động ngày càng hiệu quả

Đối với tỉnh Hưng Yên, quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai với quyết tâm cao, bảo đảm tiến độ và yêu cầu đề ra.

Theo đánh giá tại Hội nghị sơ kết 1 năm của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Hưng Yên, việc sắp xếp tổ chức bộ máy và tổ chức lại đơn vị hành chính cơ bản đạt mục tiêu đề ra; bộ máy hệ thống chính trị được kiện toàn theo hướng tinh gọn, hoạt động ổn định, liên thông, hiện đại và bước đầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả. Việc tăng cường phân cấp, phân quyền cho cấp xã đã giúp chính quyền cơ sở trực tiếp giải quyết nhiều nhiệm vụ, đồng hành với người dân và doanh nghiệp.

Trong quá trình sắp xếp, Hưng Yên đã giảm đáng kể số lượng đầu mối. Theo tổng kết của ngành Nội vụ, sau hợp nhất tỉnh có 16 sở, ban, ngành, giảm 12 cơ quan; 113 tổ chức hành chính trực thuộc sở, ban, ngành, giảm 90 tổ chức; 162 đơn vị sự nghiệp, giảm 27 đơn vị. Việc bố trí, điều động, quản lý đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức được triển khai gắn với yêu cầu vận hành bộ máy mới.

Đáng chú ý, cải cách hành chính tiếp tục được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh và hệ thống phục vụ người dân, doanh nghiệp từng bước được củng cố; hệ thống quản lý văn bản điện tử được kết nối liên thông, tạo điều kiện nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành và giảm thời gian xử lý công việc.

Tại cơ sở, mô hình mới cũng từng bước phát huy tác dụng. Chính quyền cấp xã được trao thêm thẩm quyền, đồng thời phải trực tiếp giải quyết khối lượng công việc lớn hơn. Đây vừa là cơ hội để phát huy tính chủ động, vừa là phép thử quan trọng đối với năng lực cán bộ và chất lượng quản trị ở cơ sở.

Thực tiễn tại nhiều xã, phường của tỉnh cho thấy sau một năm, bộ máy cơ bản hoạt động ổn định, thông suốt. Các đoàn công tác của tỉnh đã trực tiếp làm việc với nhiều xã, phường để đánh giá tình hình vận hành, đồng thời tập trung tháo gỡ những khó khăn về quy hoạch, đất đai, đầu tư công, giải phóng mặt bằng, cơ sở vật chất và nhân lực chuyên môn.

Những kết quả đó cho thấy một nguyên tắc quan trọng: sắp xếp tổ chức bộ máy chỉ là bước đầu; hiệu quả thực sự phải được đo bằng khả năng vận hành và chất lượng phục vụ Nhân dân.

Không chủ quan trước những vấn đề mới phát sinh

Bên cạnh những kết quả đạt được, Hội nghị toàn quốc ngày 1/7/2026 thẳng thắn nhìn nhận rằng quá trình cải cách vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc cần tiếp tục tháo gỡ.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh 7 vấn đề lớn cần tập trung khắc phục.

Thứ nhất, thể chế về tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ, phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền ở một số lĩnh vực chưa thật sự đồng bộ. Có nơi nhiệm vụ đã được giao nhưng hướng dẫn chưa kịp thời; có nơi thẩm quyền được phân cấp nhưng nguồn lực, nhân lực và công cụ quản lý chưa được bảo đảm tương xứng.

Thứ hai, hệ thống pháp luật ở một số lĩnh vực còn thiếu đồng bộ, thống nhất. Những vấn đề liên quan đến đất đai, tài nguyên, ngân sách, tài chính, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và nhiều lĩnh vực khác đòi hỏi tiếp tục rà soát để tránh chồng chéo, mâu thuẫn hoặc tạo ra khoảng trống trong tổ chức thực hiện.

Thứ ba, năng lực thực thi ở cơ sở chưa theo kịp yêu cầu mới. Đây là một trong những vấn đề cần đặc biệt quan tâm bởi khi không còn cấp huyện, cấp xã tiếp nhận nhiều nhiệm vụ hơn, đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải có trình độ chuyên môn, khả năng xử lý công việc và tinh thần trách nhiệm cao hơn.

Thứ tư, định mức biên chế và phân bổ nguồn lực ở một số nơi còn mang tính bình quân, chưa phản ánh đầy đủ sự khác biệt về dân số, diện tích, tính chất đô thị, điều kiện phát triển và khối lượng công việc thực tế.

Thứ năm, hạ tầng số, công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu chưa đồng bộ. Dữ liệu còn phân tán, nhiều phần mềm chưa liên thông, cán bộ cơ sở phải xử lý công việc trên nhiều hệ thống khác nhau. Đây là điểm nghẽn cần sớm khắc phục nếu muốn xây dựng nền quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu.

Thứ sáu, việc xử lý tài sản công dôi dư, trụ sở làm việc, hồ sơ và tài liệu sau sắp xếp ở một số nơi còn chậm. Nếu không có phương án phù hợp, nguồn lực công có nguy cơ bị lãng phí; trong khi đây lại là nguồn lực có thể được khai thác để phục vụ phát triển.

Thứ bảy, phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát sau khi không còn cấp huyện cần tiếp tục đổi mới. Nếu cấp tỉnh không nắm chắc tình hình cơ sở, hiệu quả quản lý có thể giảm; ngược lại, nếu cấp xã phải xin ý kiến quá nhiều, sẽ làm giảm tính chủ động và trách nhiệm của cơ sở.

Nhìn thẳng vào những hạn chế không phải để phủ nhận kết quả cải cách mà chính là để tiếp tục hoàn thiện mô hình. Một mô hình mới muốn vận hành hiệu quả cần được điều chỉnh thường xuyên trên cơ sở thực tiễn.

Mười nhiệm vụ trọng tâm: Chuyển mạnh từ “sắp xếp” sang “vận hành”

Tại Hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm xác định 10 nhiệm vụ trọng tâm cho giai đoạn tiếp theo. Đây là định hướng quan trọng để toàn hệ thống chuyển từ giai đoạn tổ chức, sắp xếp ban đầu sang giai đoạn nâng cao chất lượng vận hành.

Trước hết là tiếp tục hoàn thiện đồng bộ thể chế về tổ chức bộ máy và pháp luật, bảo đảm các quy định thống nhất, rõ ràng, minh bạch, thuận lợi cho tổ chức thực hiện.

Thứ hai là đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, theo hướng lãnh đạo bằng định hướng chiến lược, thể chế, công tác cán bộ, kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả; đồng thời không làm thay chức năng quản lý nhà nước.

Thứ ba là hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tiếp tục rà soát chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của từng cấp để bảo đảm rõ việc, rõ quyền, rõ trách nhiệm.

Thứ tư là xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu của mô hình mới, coi năng lực thực thi của cấp xã là một trong những thước đo quan trọng đối với thành công của cải cách.

Thứ năm, cần tăng cường cán bộ có chuyên môn sâu cho cơ sở, nhất là trong các lĩnh vực đất đai, quy hoạch, xây dựng, đầu tư, tài chính, công nghệ thông tin, thanh tra, tư pháp và quản lý đô thị.

Thứ sáu là nâng cao chất lượng hạ tầng số và đẩy mạnh chuyển đổi số, coi dữ liệu là nguồn lực quan trọng của quản trị hiện đại.

Thứ bảy là phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, tăng cường giám sát xã hội, nắm bắt và phản hồi ý kiến của người dân, doanh nghiệp về chất lượng hoạt động của bộ máy.

Thứ tám là xử lý hiệu quả tài sản công, trụ sở và hồ sơ, tài liệu sau sắp xếp, tránh lãng phí và bảo đảm khai thác hiệu quả nguồn lực.

Thứ chín là đổi mới công tác kiểm tra, giám sát và phương thức chỉ đạo, điều hành, tăng cường giám sát dựa trên dữ liệu, phát hiện sớm và xử lý sớm những vấn đề phát sinh.

Thứ mười là tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, bảo đảm một việc có cơ quan chủ trì, một đầu mối chịu trách nhiệm chính, quy trình phối hợp rõ ràng và trách nhiệm được xác định cụ thể.

Điểm chung xuyên suốt của 10 nhiệm vụ là yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy “có tổ chức bộ máy” sang “bộ máy hoạt động hiệu quả”. Số lượng đầu mối giảm chỉ là một chỉ tiêu; quan trọng hơn là thời gian giải quyết công việc có giảm không, người dân có thuận lợi hơn không, doanh nghiệp có được phục vụ tốt hơn không, nguồn lực có được sử dụng hiệu quả hơn không và cán bộ có thực sự dám chịu trách nhiệm hay không.

Hưng Yên tiếp tục hoàn thiện bộ máy, lấy hiệu quả phục vụ làm thước đo

Đối với Hưng Yên, một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp đã tạo ra những chuyển biến đáng ghi nhận. Bộ máy được tổ chức lại theo hướng tinh gọn; các cơ quan chuyên môn được sắp xếp; thẩm quyền được phân cấp mạnh hơn cho cơ sở; công tác cải cách hành chính và chuyển đổi số tiếp tục được đẩy mạnh.

Đặc biệt, việc giảm đầu mối trong hệ thống cơ quan chuyên môn của tỉnh là kết quả rõ nét của quá trình sắp xếp. Cùng với đó, việc bố trí cán bộ, công chức, viên chức được thực hiện theo yêu cầu của mô hình mới, bảo đảm duy trì hoạt động của bộ máy.

Ở cấp xã, tinh thần “gần dân, sát dân, phục vụ Nhân dân” ngày càng được nhấn mạnh. Chính quyền cơ sở không chỉ thực hiện nhiệm vụ quản lý mà còn phải trực tiếp đồng hành với người dân và doanh nghiệp, giải quyết những vấn đề phát sinh ngay từ địa bàn.

Tuy nhiên, Hưng Yên cũng đứng trước những yêu cầu cần tiếp tục giải quyết. Đó là bảo đảm đội ngũ cán bộ cấp xã đáp ứng nhiệm vụ mới; tăng cường hướng dẫn chuyên môn từ các sở, ngành; tháo gỡ vướng mắc về đất đai, quy hoạch, đầu tư và giải phóng mặt bằng; đẩy mạnh số hóa hồ sơ, hoàn thiện hạ tầng và trang thiết bị; đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp rõ ràng giữa cấp tỉnh và cấp xã. Những nội dung này đã được các địa phương phản ánh trong quá trình tỉnh kiểm tra, đôn đốc vận hành mô hình mới.

Đây cũng là những nhiệm vụ cần được tập trung trong thời gian tới, bởi chất lượng vận hành của cấp xã sẽ ngày càng trở thành thước đo trực tiếp về hiệu quả của mô hình chính quyền 2 cấp.

Đổi mới bộ máy phải hướng tới người dân và sự phát triển

Một năm vận hành mô hình mới đã chứng minh rằng cải cách tổ chức bộ máy không phải là câu chuyện thuần túy về cơ cấu tổ chức. Đằng sau mỗi quyết định sắp xếp là yêu cầu lớn hơn: xây dựng một nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu quả, phục vụ Nhân dân và tạo động lực phát triển.

Vì vậy, giai đoạn tiếp theo cần đặc biệt tránh hai khuynh hướng. Một là tâm lý chủ quan, cho rằng sau khi sắp xếp xong bộ máy thì nhiệm vụ cải cách đã hoàn thành. Hai là tâm lý ngại đổi mới, khi gặp khó khăn lại muốn quay trở về cách vận hành cũ.

Thực tế cho thấy, khó khăn trong giai đoạn đầu là điều khó tránh khỏi đối với một cuộc cải cách lớn. Vấn đề quan trọng là phải nhận diện đúng điểm nghẽn, xác định rõ nguyên nhân và có giải pháp cụ thể.

Đối với Hưng Yên, cần tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt được, đồng thời tập trung nâng cao năng lực cấp xã, hoàn thiện phân cấp, phân quyền, tăng cường chuyển đổi số, nâng cao chất lượng cán bộ và cải thiện chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Mỗi cơ quan, đơn vị cần xác định rõ trách nhiệm của mình trong mô hình mới. Mỗi cán bộ, công chức phải thay đổi phương pháp làm việc theo hướng chủ động, chuyên nghiệp, lấy kết quả làm thước đo. Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm về chất lượng vận hành của cơ quan, đơn vị; đồng thời tạo môi trường để cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Quan trọng hơn, người dân phải cảm nhận được sự thay đổi thông qua những điều cụ thể: thủ tục đơn giản hơn, thời gian giải quyết nhanh hơn, thông tin minh bạch hơn, cán bộ gần gũi hơn, việc phối hợp giữa các cơ quan thuận lợi hơn và những kiến nghị chính đáng được giải quyết kịp thời hơn.

Từ nền tảng một năm, hướng tới một bộ máy hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả

Sau một năm, có thể khẳng định việc đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp đã tạo ra những chuyển biến quan trọng. Bộ máy từng bước tinh gọn; hoạt động quản lý cơ bản thông suốt; phân cấp, phân quyền được tăng cường; phương thức điều hành từng bước đổi mới; cải cách hành chính và chuyển đổi số được thúc đẩy.

Nhưng một năm mới chỉ là điểm khởi đầu. Giai đoạn tiếp theo phải là giai đoạn nâng cao chất lượng vận hành, khắc phục những bất cập, hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực cán bộ và xây dựng phương thức quản trị hiện đại.

Tinh thần đó đòi hỏi sự kiên trì nhưng không chậm trễ; thận trọng nhưng không trì trệ; đổi mới nhưng phải thực chất; phân cấp mạnh nhưng phải đi đôi với nguồn lực, kiểm tra và trách nhiệm giải trình.

Đối với Hưng Yên, việc tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cần được đặt trong tổng thể mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của tỉnh. Một bộ máy tinh gọn phải đồng thời là một bộ máy mạnh; một chính quyền gần dân phải đồng thời là chính quyền hành động; một nền hành chính hiện đại phải đồng thời là nền hành chính phục vụ.

Từ những kết quả của năm đầu tiên, với quyết tâm chính trị cao, tinh thần đoàn kết, kỷ luật, kỷ cương và đổi mới, Hưng Yên có cơ sở để tiếp tục hoàn thiện mô hình, nâng cao chất lượng quản trị và phát huy hiệu quả các nguồn lực. Qua đó, góp phần cùng cả nước xây dựng hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; xây dựng chính quyền thực sự của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân; tạo nền tảng vững chắc để đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới.