KỶ NIỆM 80 NĂM NGÀY TỔNG TUYỂN CỬ ĐẦU TIÊN BẦU QUỐC HỘI VIỆT NAM (06/01/1946 – 06/01/2026)

Ngày 06/01/1946 đã đi vào lịch sử dân tộc Việt Nam như một mốc son chói lọi, đánh dấu thắng lợi to lớn của cách mạng Việt Nam trên con đường xây dựng một Nhà nước dân chủ, độc lập, của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam không chỉ là sự kiện chính trị trọng đại của đất nước, mà còn là minh chứng sinh động cho khát vọng dân chủ, tinh thần đoàn kết và ý chí làm chủ vận mệnh của toàn thể Nhân dân Việt Nam.

Từ Quốc dân Đại hội Tân Trào đến cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên

Tư tưởng xây dựng một nhà nước kiểu mới, nơi Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực, đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh sớm xác định rõ trong tác phẩm Đường cách mệnh (1927). Người khẳng định: làm cách mạng là để trao quyền cho Nhân dân, không để quyền lực rơi vào tay một nhóm thiểu số. Tư tưởng đó trở thành kim chỉ nam cho quá trình chuẩn bị giành chính quyền và xây dựng thể chế nhà nước ở Việt Nam.

Trong bối cảnh tình hình thế giới và trong nước có nhiều chuyển biến có lợi cho cách mạng, tháng 8/1945, Quốc dân Đại hội Tân Trào được triệu tập. Đại hội đã quyết định những vấn đề trọng đại của dân tộc, trong đó có việc thành lập Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam – tiền thân của Chính phủ lâm thời và Quốc hội Việt Nam sau này. Đại hội Tân Trào là biểu tượng sinh động của tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc, thể hiện ý chí thống nhất hành động vì mục tiêu độc lập, tự do của Tổ quốc.

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám và quyết định tổ chức Tổng tuyển cử

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã đưa Nhân dân Việt Nam từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ đất nước. Ngày 02/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Ngay trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời ngày 03/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề xuất tổ chức sớm cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu, bảo đảm mọi công dân từ 18 tuổi trở lên, không phân biệt giới tính, tôn giáo, thành phần xã hội đều có quyền bầu cử và ứng cử. Đây là một quyết định mang tầm nhìn chiến lược, khẳng định bản chất dân chủ, tiến bộ của Nhà nước cách mạng non trẻ.

Để chuẩn bị cho Tổng tuyển cử, Chính phủ đã ban hành nhiều sắc lệnh quan trọng quy định thể lệ bầu cử theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Mặc dù phải đối mặt với muôn vàn khó khăn do thù trong, giặc ngoài, nền kinh tế kiệt quệ sau chiến tranh, công tác chuẩn bị cho Tổng tuyển cử vẫn được tiến hành khẩn trương, nghiêm túc và dân chủ.

Ngày hội lớn của toàn dân tộc

Sau khi hoãn ngày bầu cử để tạo điều kiện chuẩn bị tốt hơn, ngày 06/01/1946, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam chính thức diễn ra trên phạm vi cả nước, kể cả những vùng đang có chiến sự ác liệt. Ngày 05/01/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu, khơi dậy mạnh mẽ tinh thần trách nhiệm và ý thức làm chủ của Nhân dân.

Hưởng ứng lời kêu gọi thiêng liêng đó, từ miền xuôi đến miền ngược, từ thành thị đến nông thôn, Nhân dân Việt Nam đã nô nức tham gia ngày hội dân chủ. Tại Hà Nội, hơn 91% cử tri đi bỏ phiếu; trên phạm vi cả nước, tỷ lệ cử tri tham gia đạt khoảng 89%. Cuộc Tổng tuyển cử đã bầu được 333 đại biểu Quốc hội, đại diện cho các tầng lớp Nhân dân, các dân tộc, tôn giáo và ba miền Bắc – Trung – Nam.

Thành phần Quốc hội thể hiện rõ tinh thần đại đoàn kết dân tộc, với đại biểu thuộc nhiều đảng phái, người không đảng phái, công nhân, nông dân, trí thức, chiến sĩ cách mạng, phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số. Cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 thực sự là một thắng lợi trọn vẹn của dân chủ, khẳng định quyền làm chủ của Nhân dân Việt Nam.

Ý nghĩa lịch sử to lớn của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên

Thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên đã đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc của Nhà nước cách mạng Việt Nam, tạo cơ sở pháp lý vững chắc để xây dựng bộ máy nhà nước thống nhất, ban hành Hiến pháp và tổ chức toàn dân kháng chiến, kiến quốc. Quốc hội khóa I đã thông qua Hiến pháp năm 1946 – bản Hiến pháp dân chủ, tiến bộ, thể hiện đầy đủ bản chất Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.

Cuộc Tổng tuyển cử cũng khẳng định tính chính danh, hợp pháp của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trên trường quốc tế, đồng thời thể hiện niềm tin sâu sắc của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh vào tinh thần yêu nước, ý chí độc lập và khát vọng dân chủ của Nhân dân ta.

Quá trình phát triển của Quốc hội Việt Nam qua các thời kỳ

Từ năm 1946 đến nay, Quốc hội Việt Nam đã không ngừng phát triển, đồng hành cùng dân tộc trong các giai đoạn lịch sử khác nhau: từ kháng chiến chống thực dân, đế quốc, xây dựng chủ nghĩa xã hội, đến sự nghiệp đổi mới và hội nhập quốc tế. Qua mỗi nhiệm kỳ, Quốc hội ngày càng đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước.

Đặc biệt, trong thời kỳ đổi mới và dưới sự điều chỉnh của Hiến pháp năm 1992 và Hiến pháp năm 2013, Quốc hội tiếp tục khẳng định vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, đại biểu cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân; góp phần xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Phát huy truyền thống 80 năm xây dựng và trưởng thành

Kỷ niệm 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam là dịp để toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ôn lại truyền thống vẻ vang của Quốc hội, khẳng định giá trị bền vững của dân chủ xã hội chủ nghĩa, củng cố niềm tin của Nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước.

Phát huy truyền thống 80 năm xây dựng và trưởng thành, Quốc hội Việt Nam tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động, xứng đáng với vai trò là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, góp phần xây dựng đất nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.