KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN VIỆT NAM – 81 NĂM ĐỒNG HÀNH CÙNG ĐẤT NƯỚC, CHỦ ĐỘNG TRƯỚC THIÊN TAI, KIẾN TẠO TƯƠNG LAI BỀN VỮNG

Hưởng ứng Ngày truyền thống ngành Khí tượng Thủy văn Việt Nam (03/10/1945 – 03/10/2026)

Ngày 03/10/1945 là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt trong quá trình hình thành và phát triển của ngành Khí tượng Thủy văn Việt Nam. Trải qua 81 năm xây dựng, trưởng thành và đồng hành cùng những chặng đường phát triển của đất nước, ngành Khí tượng Thủy văn đã không ngừng đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo, cung cấp thông tin phục vụ phòng, chống thiên tai, phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và đời sống nhân dân.

Hưởng ứng Ngày truyền thống ngành Khí tượng Thủy văn Việt Nam (03/10/1945 – 03/10/2026) là dịp để ôn lại truyền thống vẻ vang của ngành, tri ân các thế hệ cán bộ, viên chức, người lao động đã tận tụy cống hiến; đồng thời nâng cao nhận thức của toàn xã hội về vai trò đặc biệt quan trọng của thông tin khí tượng, thủy văn trong bối cảnh thiên tai, thời tiết cực đoan và biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp.

81 năm một chặng đường gắn bó với sự phát triển của đất nước

Khí tượng và thủy văn là những lĩnh vực khoa học có mối quan hệ trực tiếp với tự nhiên và đời sống con người. Từ những quan trắc về nhiệt độ, lượng mưa, mực nước, gió, bão, áp thấp nhiệt đới đến những hệ thống dự báo hiện đại dựa trên dữ liệu lớn, mô hình số trị và công nghệ viễn thám, hành trình phát triển của ngành luôn gắn liền với yêu cầu thực tiễn của đất nước.

Trong suốt 81 năm qua, các thế hệ cán bộ ngành Khí tượng Thủy văn đã làm việc trong những điều kiện không ít khó khăn, đặc biệt tại các trạm quan trắc vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo và những khu vực thường xuyên chịu tác động của thiên tai. Công việc của họ đòi hỏi sự chính xác, trách nhiệm và tinh thần kiên trì cao, bởi mỗi số liệu quan trắc, mỗi bản tin dự báo, mỗi cảnh báo thiên tai đều có thể liên quan trực tiếp đến tính mạng, tài sản của người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Từ những phương pháp quan trắc thủ công, hệ thống thiết bị còn hạn chế, ngành đã từng bước xây dựng mạng lưới quan trắc ngày càng hiện đại, ứng dụng công nghệ thông tin, tự động hóa, viễn thám, radar thời tiết, vệ tinh khí tượng và các mô hình dự báo tiên tiến. Đây là nền tảng quan trọng giúp chất lượng dự báo, cảnh báo ngày càng được nâng cao, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của công tác chỉ đạo, điều hành và nhu cầu thông tin của xã hội.

Chủ động phòng, chống thiên tai từ những bản tin dự báo

Việt Nam là quốc gia chịu tác động mạnh của thiên tai, trong đó bão, áp thấp nhiệt đới, mưa lớn, lũ, ngập lụt, sạt lở đất, dông, lốc, sét, hạn hán, xâm nhập mặn và các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể xuất hiện ở nhiều khu vực với mức độ và phạm vi khác nhau.

Trong bối cảnh đó, thông tin khí tượng thủy văn có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc chuyển từ tư duy “ứng phó khi thiên tai xảy ra” sang “chủ động phòng ngừa, chuẩn bị và giảm thiểu rủi ro”.

Một bản tin dự báo bão không đơn thuần là những con số về vị trí, cường độ hay hướng di chuyển. Đằng sau bản tin đó là cả một hệ thống quan trắc, thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu. Thông tin được chuyển hóa thành những cảnh báo cụ thể để cơ quan chức năng chủ động phương án ứng phó, người dân có thời gian gia cố nhà cửa, bảo vệ tài sản, di chuyển khỏi khu vực nguy hiểm và hạn chế những thiệt hại có thể xảy ra.

Đối với mưa lớn, lũ, lũ quét và sạt lở đất, thời gian cảnh báo càng sớm và thông tin càng chính xác thì cơ hội bảo vệ tính mạng người dân càng cao. Vì vậy, nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và truyền tải thông tin đến đúng đối tượng, đúng thời điểm là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của ngành Khí tượng Thủy văn.

Khí tượng thủy văn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội

Nếu trước đây thông tin khí tượng thủy văn chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ phục vụ phòng, chống thiên tai, thì ngày nay phạm vi ứng dụng đã rộng hơn rất nhiều.

Sản xuất nông nghiệp phụ thuộc lớn vào diễn biến thời tiết, lượng mưa, nhiệt độ, nguồn nước và các điều kiện khí hậu. Thông tin dự báo giúp người dân lựa chọn thời điểm gieo trồng, thu hoạch, tưới tiêu và phòng tránh sâu bệnh, rét đậm, rét hại, nắng nóng hoặc mưa lớn.

Trong lĩnh vực giao thông, hàng không, hàng hải, xây dựng, năng lượng, du lịch, công nghiệp và đô thị, dữ liệu khí tượng thủy văn cũng ngày càng trở thành nguồn thông tin đầu vào quan trọng. Dự báo thời tiết chính xác giúp doanh nghiệp chủ động kế hoạch sản xuất, vận chuyển, thi công và bảo đảm an toàn cho người lao động.

Đặc biệt, trong quá trình phát triển kinh tế xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu, dữ liệu khí tượng thủy văn có ý nghĩa ngày càng lớn. Những chuỗi số liệu dài hạn về nhiệt độ, lượng mưa, dòng chảy, mực nước biển và các hiện tượng cực đoan là cơ sở quan trọng phục vụ đánh giá xu thế khí hậu, xây dựng quy hoạch, thiết kế công trình, quản lý tài nguyên nước và hoạch định chính sách phát triển bền vững.

Có thể nói, dữ liệu khí tượng thủy văn không chỉ giúp chúng ta biết “ngày mai thời tiết thế nào”, mà còn giúp trả lời câu hỏi “đất nước cần chuẩn bị gì cho nhiều năm tới”.

Chuyển đổi số mở ra những cơ hội mới

Trong thời đại chuyển đổi số, ngành Khí tượng Thủy văn đang đứng trước những cơ hội lớn để nâng cao chất lượng hoạt động.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán hiệu năng cao, Internet vạn vật, công nghệ vệ tinh và các mô hình dự báo hiện đại đang tạo ra những phương thức mới trong thu thập, xử lý và phân tích thông tin khí tượng thủy văn.

Các thiết bị quan trắc tự động có thể liên tục cập nhật số liệu. Hệ thống radar và vệ tinh cung cấp thông tin về mây, mưa và các hệ thống thời tiết trên phạm vi rộng. Những mô hình dự báo ngày càng có khả năng xử lý khối lượng dữ liệu lớn, hỗ trợ nâng cao độ chính xác và khả năng dự báo các hiện tượng nguy hiểm.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng đội ngũ nhân lực có trình độ chuyên môn, tinh thần trách nhiệm và khả năng thích ứng với phương thức làm việc mới. Vì vậy, hiện đại hóa ngành Khí tượng Thủy văn cần được triển khai đồng bộ cả về hạ tầng, dữ liệu, công nghệ, quy trình và con người.

Mỗi người dân là một mắt xích trong hệ thống phòng ngừa thiên tai

Một trong những yếu tố quyết định hiệu quả phòng, chống thiên tai là khả năng tiếp nhận và sử dụng thông tin của cộng đồng.

Thông tin dự báo, cảnh báo dù chính xác đến đâu cũng chỉ phát huy giá trị khi được người dân tiếp nhận và chuyển hóa thành hành động cụ thể. Vì vậy, mỗi người dân cần hình thành thói quen theo dõi thông tin thời tiết, khí tượng thủy văn từ các nguồn chính thống, đặc biệt trước và trong những thời điểm có nguy cơ xảy ra bão, mưa lớn, lũ, dông, lốc, sét hoặc các hiện tượng thời tiết nguy hiểm.

Không chủ quan trước cảnh báo thiên tai; không chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng; chủ động bảo vệ người già, trẻ em và những người có nguy cơ dễ bị tổn thương; chuẩn bị các phương án bảo đảm an toàn cho gia đình là những hành động thiết thực góp phần giảm thiểu thiệt hại.

Đối với chính quyền cơ sở, thông tin khí tượng thủy văn cần được gắn chặt với phương án phòng, chống thiên tai theo từng địa bàn, từng nhóm dân cư và từng loại hình rủi ro. Khi cảnh báo được chuyển thành phương án hành động cụ thể, giá trị của thông tin dự báo mới được phát huy đầy đủ.

Hưởng ứng Ngày truyền thống ngành Khí tượng Thủy văn bằng những hành động thiết thực

Kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống ngành Khí tượng Thủy văn Việt Nam không chỉ là dịp ôn lại lịch sử mà còn là cơ hội để toàn xã hội nhận thức sâu sắc hơn về vai trò của ngành trong đời sống hiện nay.

Để hưởng ứng Ngày truyền thống ngành Khí tượng Thủy văn Việt Nam năm 2026, các cơ quan, đơn vị, địa phương cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến kiến thức về khí tượng thủy văn, biến đổi khí hậu và phòng, chống thiên tai; khuyến khích người dân chủ động cập nhật thông tin dự báo, cảnh báo chính thống; nâng cao kỹ năng phòng tránh và ứng phó với các hiện tượng thời tiết nguy hiểm.

Các cơ quan quản lý cần tiếp tục quan tâm đầu tư, hiện đại hóa mạng lưới quan trắc, nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo; tăng cường chia sẻ và khai thác dữ liệu khí tượng thủy văn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Các cơ quan truyền thông cần phát huy vai trò cầu nối, chuyển tải thông tin chuyên môn thành những nội dung dễ hiểu, dễ tiếp cận, giúp người dân biết cần làm gì trước mỗi loại hình thiên tai.

Các cơ sở giáo dục cũng có thể tăng cường giáo dục kỹ năng phòng tránh thiên tai, kiến thức về thời tiết và biến đổi khí hậu cho học sinh, sinh viên. Qua đó hình thành thế hệ công dân có kiến thức, kỹ năng và trách nhiệm hơn trước những thách thức từ thiên nhiên.

Từ dự báo chính xác đến một tương lai an toàn và bền vững

81 năm là một chặng đường dài, ghi dấu những đóng góp bền bỉ của ngành Khí tượng Thủy văn đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Từ những trạm quan trắc nơi vùng sâu, vùng xa đến các trung tâm dự báo hiện đại; từ những con số được ghi chép thủ công đến hệ thống dữ liệu số ngày càng lớn; từ việc theo dõi thời tiết đơn thuần đến cảnh báo rủi ro thiên tai và hỗ trợ ra quyết định, ngành đã không ngừng đổi mới để đáp ứng yêu cầu của đất nước.

Trong những năm tới, trước tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu và sự gia tăng của các hiện tượng thời tiết cực đoan, vai trò của khí tượng thủy văn sẽ càng trở nên quan trọng. Yêu cầu đặt ra không chỉ là dự báo đúng hơn, mà còn phải sớm hơn, nhanh hơn, chi tiết hơn và dễ sử dụng hơn; không chỉ cung cấp thông tin về hiện tượng thời tiết mà phải hướng tới cảnh báo tác động, hỗ trợ người dân và chính quyền đưa ra quyết định phù hợp.

Hưởng ứng Ngày truyền thống ngành Khí tượng Thủy văn Việt Nam 03/10/1945 – 03/10/2026, mỗi cơ quan, đơn vị, địa phương và mỗi người dân hãy cùng nâng cao nhận thức về vai trò của thông tin khí tượng thủy văn; chủ động phòng ngừa, ứng phó với thiên tai; sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên và chung tay thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đó cũng chính là cách thiết thực để tri ân những thế hệ đã âm thầm cống hiến cho ngành, đồng thời tiếp tục xây dựng một nền khí tượng thủy văn hiện đại, chuyên nghiệp, chính xác, chủ động và phục vụ ngày càng tốt hơn yêu cầu phát triển đất nước.

81 năm – một hành trình bền bỉ vì an toàn cộng đồng.

Chủ động theo dõi dự báo – nâng cao khả năng phòng ngừa – giảm thiểu rủi ro thiên tai – chung tay xây dựng tương lai bền vững.