HƯNG YÊN ĐẨY MẠNH PHONG TRÀO “BÌNH DÂN HỌC VỤ SỐ” – CHUNG TAY XÂY DỰNG CÔNG DÂN SỐ TRONG KỶ NGUYÊN MỚI

Trong tiến trình đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, kỹ năng số ngày càng trở thành một trong những năng lực thiết yếu của mỗi người dân. Từ việc sử dụng điện thoại thông minh, truy cập Internet, thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến đến thanh toán không dùng tiền mặt, bảo vệ thông tin cá nhân và nhận diện thông tin giả trên môi trường mạng, công nghệ số đang từng bước hiện diện trong hầu hết các hoạt động của đời sống xã hội. Tuy nhiên, để chuyển đổi số thực sự đi vào cuộc sống, không chỉ cần hạ tầng hiện đại mà còn cần một lực lượng công dân có kiến thức, kỹ năng và khả năng sử dụng công nghệ một cách an toàn, hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, Phong trào “Bình dân học vụ số” được triển khai trên địa bàn tỉnh Hưng Yên mang ý nghĩa thiết thực, góp phần đưa tri thức và kỹ năng số đến gần hơn với mọi tầng lớp nhân dân. Phong trào không chỉ hướng tới việc giúp người dân biết sử dụng các thiết bị và nền tảng số, mà còn từng bước hình thành thói quen sống, làm việc, giao tiếp và cung cấp, sử dụng dịch vụ trên môi trường số.

Từ “xóa mù chữ” đến “xóa mù kỹ năng số”

“Bình dân học vụ” là một dấu ấn quan trọng trong lịch sử xây dựng và phát triển đất nước, gắn với nhiệm vụ xóa nạn mù chữ, nâng cao dân trí sau Cách mạng Tháng Tám. Ngày nay, trước những yêu cầu mới của quá trình phát triển, tinh thần đó được tiếp nối bằng một nhiệm vụ mới: phổ cập kiến thức, kỹ năng số cho toàn dân.

Nếu trước đây biết đọc, biết viết là điều kiện quan trọng để mỗi người tiếp cận tri thức thì trong xã hội số, biết sử dụng công nghệ một cách đúng đắn, an toàn và hiệu quả cũng trở thành một yêu cầu thiết yếu. Một người dân có thể sử dụng điện thoại thông minh nhưng chưa chắc đã biết cách thực hiện dịch vụ công trực tuyến; có tài khoản ngân hàng nhưng chưa chắc đã nhận diện được các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng; sử dụng mạng xã hội thường xuyên nhưng có thể chưa biết cách kiểm chứng nguồn tin trước khi chia sẻ.

Vì vậy, “Bình dân học vụ số” cần được hiểu theo nghĩa rộng, là quá trình phổ cập những kiến thức và kỹ năng số cơ bản, thiết thực, phù hợp với từng nhóm đối tượng. Người dân ở khu vực nông thôn, người cao tuổi, người lao động, hộ kinh doanh, học sinh, sinh viên, cán bộ, công chức, viên chức hay doanh nghiệp đều có thể trở thành những chủ thể tích cực của phong trào.

Mục tiêu cuối cùng là để mỗi người dân có thể tự tin bước vào môi trường số, khai thác những tiện ích mà công nghệ mang lại, đồng thời biết cách tự bảo vệ mình trước những nguy cơ phát sinh trên không gian mạng.

Đưa kỹ năng số đến từng người dân, từng gia đình

Hưng Yên đang đứng trước những cơ hội lớn trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đô thị hóa và chuyển đổi số. Cùng với sự phát triển của hạ tầng viễn thông, Internet, các nền tảng số và hệ thống cung cấp dịch vụ công, nhu cầu sử dụng công nghệ của người dân ngày càng tăng.

Phong trào “Bình dân học vụ số” vì thế cần được triển khai theo hướng gần dân, sát thực tiễn, lấy những nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống làm điểm bắt đầu.

Đó có thể là hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh; tạo và sử dụng tài khoản trên các nền tảng số; thực hiện thủ tục hành chính trực tuyến; tra cứu thông tin chính thống từ các cơ quan nhà nước; sử dụng các ứng dụng phục vụ đời sống; thanh toán điện tử; mua bán hàng hóa trên môi trường số; sử dụng bản đồ số, dịch vụ vận chuyển, chăm sóc sức khỏe và các tiện ích thiết yếu khác.

Đặc biệt, người dân cần được trang bị kỹ năng bảo đảm an toàn thông tin. Trong môi trường Internet, bên cạnh những tiện ích to lớn, các hành vi lừa đảo trực tuyến, giả mạo cơ quan, tổ chức, chiếm đoạt tài khoản, đánh cắp dữ liệu cá nhân hay dụ dỗ người dùng cung cấp mã xác thực vẫn có thể xảy ra. Do đó, phổ cập kỹ năng số phải đi liền với phổ cập kỹ năng an toàn số.

Mỗi người dân cần hình thành những nguyên tắc cơ bản như không tùy tiện cung cấp thông tin cá nhân, mật khẩu, mã OTP; không truy cập các đường link đáng ngờ; không cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc; kiểm tra kỹ thông tin trước khi chuyển tiền; chủ động sử dụng các biện pháp bảo vệ tài khoản và kịp thời thông báo cho cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Phát huy vai trò của cán bộ, đoàn viên, thanh niên và cộng đồng

Để “Bình dân học vụ số” thực sự trở thành một phong trào sâu rộng, sự tham gia của cộng đồng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trong đó, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, đoàn viên, thanh niên, giáo viên, lực lượng công nghệ thông tin và những người có kỹ năng số có thể trở thành lực lượng nòng cốt hỗ trợ người dân.

Tinh thần của “Bình dân học vụ số” không nhất thiết phải bắt đầu từ những chương trình lớn. Một đoàn viên hướng dẫn người cao tuổi sử dụng điện thoại thông minh; một cán bộ cơ sở hướng dẫn người dân nộp hồ sơ trực tuyến; một thành viên trong gia đình giúp cha mẹ nhận diện tin nhắn lừa đảo; một người có kinh nghiệm hướng dẫn hộ kinh doanh sử dụng thanh toán điện tử… đều là những hành động cụ thể góp phần lan tỏa kỹ năng số trong cộng đồng.

Các tổ chức, đoàn thể, cơ quan, đơn vị, trường học, doanh nghiệp và địa phương trên địa bàn tỉnh có thể chủ động lồng ghép nội dung phổ cập kỹ năng số vào các hoạt động phù hợp. Hình thức tuyên truyền cần đa dạng, dễ hiểu, dễ tiếp cận, chú trọng hướng dẫn trực quan và thực hành trực tiếp thay vì chỉ cung cấp lý thuyết.

Đối với người cao tuổi hoặc những người ít có điều kiện tiếp cận công nghệ, việc hướng dẫn cần kiên trì, từng bước và ưu tiên những kỹ năng thiết thực nhất. Đối với học sinh, sinh viên và thanh niên, bên cạnh kỹ năng sử dụng công nghệ cần chú trọng kỹ năng ứng xử có trách nhiệm trên mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, kiểm chứng thông tin và sử dụng công nghệ phục vụ học tập, sáng tạo.

Mỗi người dân là một “công dân số”

Một xã hội số không thể hình thành chỉ từ những ứng dụng hiện đại hay những trung tâm dữ liệu lớn. Nền tảng quan trọng nhất vẫn là con người. Khi người dân có khả năng tiếp cận và sử dụng công nghệ, những thành quả của chuyển đổi số mới có thể lan tỏa rộng rãi và tạo ra những thay đổi thực chất trong đời sống.

Một “công dân số” không nhất thiết phải am hiểu sâu về công nghệ. Trước hết, đó là người có khả năng sử dụng những công cụ số phù hợp với nhu cầu của mình; biết tìm kiếm và đánh giá thông tin; biết thực hiện các giao dịch, dịch vụ trên môi trường số; có ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân và tuân thủ các quy định khi tham gia không gian mạng.

Từ góc độ đó, “Bình dân học vụ số” không phải là phong trào dành riêng cho những người chưa biết sử dụng công nghệ. Đây là quá trình học tập thường xuyên, liên tục của toàn xã hội. Công nghệ thay đổi từng ngày, các nền tảng mới xuất hiện liên tục, phương thức giao dịch và cung cấp dịch vụ cũng không ngừng đổi mới. Vì vậy, mỗi người đều cần chủ động cập nhật kiến thức và kỹ năng để thích ứng.

Chung tay để không ai bị bỏ lại phía sau trong chuyển đổi số

Một trong những giá trị quan trọng của Phong trào “Bình dân học vụ số” là góp phần thu hẹp khoảng cách số giữa các nhóm dân cư. Chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi những thành quả của công nghệ có thể đến với đông đảo người dân, trong đó có những người còn hạn chế về điều kiện tiếp cận hoặc kỹ năng sử dụng công nghệ.

Để đạt được mục tiêu đó, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan nhà nước, chính quyền cơ sở, các tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp công nghệ, cơ sở giáo dục và mỗi gia đình. Việc phổ cập kỹ năng số cần được tiến hành thường xuyên, liên tục, phù hợp với từng địa bàn và từng nhóm đối tượng.

Các cơ quan, đơn vị cần tăng cường cung cấp thông tin chính thống, hướng dẫn người dân sử dụng các dịch vụ số; chính quyền cơ sở cần quan tâm hỗ trợ trực tiếp những người gặp khó khăn trong tiếp cận công nghệ; các tổ chức đoàn thể phát huy vai trò tuyên truyền, vận động và hỗ trợ cộng đồng; doanh nghiệp tiếp tục nghiên cứu, phát triển các sản phẩm, dịch vụ số đơn giản, dễ sử dụng, an toàn và phù hợp với nhu cầu thực tế.

Mỗi gia đình cũng có thể trở thành một “lớp học số”. Người trẻ có thể hướng dẫn ông bà, cha mẹ; cha mẹ đồng hành cùng con trong việc sử dụng Internet an toàn; các thành viên cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm nhận diện thông tin giả, phòng tránh lừa đảo trực tuyến và khai thác những tiện ích thiết thực của công nghệ.

Lan tỏa tinh thần học tập suốt đời trong thời đại số

Phong trào “Bình dân học vụ số” không chỉ là hoạt động phổ cập một số thao tác trên thiết bị điện tử. Sâu xa hơn, đây là hoạt động góp phần xây dựng xã hội học tập, thúc đẩy tinh thần tự học, tự cập nhật kiến thức và chủ động thích ứng với sự thay đổi của thời đại.

Đối với tỉnh Hưng Yên, việc đẩy mạnh phong trào có thể tạo thêm động lực để người dân chủ động tham gia quá trình chuyển đổi số, khai thác tốt hơn các dịch vụ công và tiện ích số, đồng thời mở ra thêm cơ hội học tập, lao động, kinh doanh và tiếp cận thông tin.

Mỗi thao tác số được thực hiện đúng cách, mỗi người dân biết thêm một kỹ năng mới, mỗi gia đình có thêm một thành viên thành thạo công nghệ và mỗi cộng đồng có thêm những người sẵn sàng hỗ trợ người khác đều là những bước tiến cụ thể của quá trình chuyển đổi số.

Từ tinh thần “người biết nhiều hướng dẫn người biết ít, người biết sử dụng công nghệ hỗ trợ người chưa thành thạo”, Phong trào “Bình dân học vụ số” sẽ tạo thành mạng lưới hỗ trợ rộng khắp, đưa kỹ năng số đến gần hơn với từng người dân, từng hộ gia đình và từng cộng đồng dân cư.

Chuyển đổi số là quá trình lâu dài, trong đó con người vừa là trung tâm, vừa là chủ thể và cũng là đối tượng thụ hưởng. Khi mỗi người dân Hưng Yên chủ động học hỏi, mỗi gia đình tích cực đồng hành, mỗi cơ quan, đơn vị trách nhiệm hơn trong hướng dẫn, hỗ trợ và mỗi tổ chức, doanh nghiệp cùng chung tay, kỹ năng số sẽ từng bước trở thành một phần tự nhiên của đời sống.

Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ: biết sử dụng một dịch vụ số, biết bảo vệ một tài khoản, biết kiểm chứng một thông tin, biết hỗ trợ một người thân. Mỗi người dân cùng học, cùng thực hành, cùng chia sẻ sẽ góp phần xây dựng Hưng Yên số hiện đại, an toàn, nhân văn và không ai bị bỏ lại phía sau trong hành trình chuyển đổi số.