ĐỔI MỚI TƯ DUY LẬP PHÁP, KIẾN TẠO HÀNH LANG PHÁP LÝ CHO PHÁT TRIỂN

Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã khép lại sau 17 ngày làm việc khẩn trương, nghiêm túc, dân chủ và trách nhiệm. Diễn ra từ ngày 3 đến ngày 24/8/2026, kỳ họp đã hoàn thành toàn bộ chương trình đề ra, xử lý khối lượng công việc lớn với nhiều nội dung quan trọng, cấp thiết đối với đời sống kinh tế - xã hội và yêu cầu hoàn thiện thể chế trong giai đoạn phát triển mới. Theo thông tin từ Quốc hội, kỳ họp đã thông qua 15 luật, 6 nghị quyết quy phạm pháp luật và cho ý kiến bước đầu đối với 7 dự án luật.

Những kết quả đạt được tại kỳ họp tiếp tục cho thấy vai trò của Quốc hội trong việc thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng thành các quy định pháp luật cụ thể, đồng thời kịp thời tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, khơi thông nguồn lực và tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho phát triển. Trong đó, việc chủ động cụ thể hóa những định hướng lớn được xác định tại Đại hội XIV của Đảng và Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV có ý nghĩa quan trọng, góp phần bảo đảm sự thống nhất giữa chủ trương, chính sách và pháp luật.

Chủ động, khẩn trương đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều yêu cầu ngày càng cao, hệ thống pháp luật phải vừa bảo đảm tính ổn định, đồng bộ, minh bạch, vừa có khả năng thích ứng nhanh với những vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn.

Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất được tổ chức chính trong tinh thần đó. Ngay từ khi chuẩn bị kỳ họp, Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các cơ quan hữu quan đã khẩn trương rà soát, chuẩn bị nhiều nội dung lớn, cấp bách. Kỳ họp được triệu tập với chương trình dự kiến kéo dài 17 ngày, chia thành hai đợt và bố trí làm việc cả cuối tuần nhằm bảo đảm tiến độ xử lý công việc.

Qua 17 ngày làm việc, Quốc hội đã xem xét, quyết định nhiều nội dung quan trọng trên các lĩnh vực. Khối lượng công việc lớn được xử lý trong thời gian tương đối ngắn phản ánh yêu cầu ngày càng cao đối với hoạt động lập pháp: chủ động hơn, linh hoạt hơn, sát thực tiễn hơn nhưng đồng thời phải bảo đảm chất lượng và tính khả thi của chính sách, pháp luật.

Đây cũng là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam: pháp luật phải thực sự trở thành công cụ quản lý, kiến tạo và thúc đẩy phát triển, chứ không tạo thêm những rào cản không cần thiết đối với người dân, doanh nghiệp và các chủ thể trong nền kinh tế.

Kịp thời thể chế hóa các chủ trương lớn của Trung ương

Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV diễn ra từ ngày 20 đến 24/7/2026 đã quyết định nhiều vấn đề quan trọng về xây dựng Đảng, hệ thống chính trị và phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Nghị quyết số 17-NQ/TW ngày 24/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV cùng các văn kiện được thông qua tại Hội nghị đã đặt ra nhiều định hướng lớn cần tiếp tục được thể chế hóa, tổ chức thực hiện trong hệ thống pháp luật.

Trong đó, Trung ương đã thống nhất nhiều chủ trương liên quan trực tiếp đến hoàn thiện thể chế, mô hình tổ chức và phát triển đất nước; đồng thời giao các cơ quan có thẩm quyền tiếp tục cụ thể hóa các chủ trương này theo quy định.

Sự gắn kết giữa quyết sách của Đảng và hoạt động lập pháp của Quốc hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Chủ trương của Đảng cần được thể chế hóa bằng pháp luật phù hợp; pháp luật sau khi được ban hành phải được tổ chức thực hiện nghiêm túc; những vấn đề phát sinh trong thực tiễn cần được tổng kết, đánh giá để tiếp tục hoàn thiện chính sách.

Đây là một quy trình liên tục, trong đó mỗi khâu đều có vai trò quan trọng. Chất lượng của pháp luật không chỉ được quyết định bởi quá trình xây dựng văn bản mà còn được kiểm chứng qua thực tiễn thi hành.

Kết quả của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất cho thấy Quốc hội tiếp tục chú trọng yêu cầu hoàn thiện thể chế, tháo gỡ những điểm nghẽn và đáp ứng những đòi hỏi mới của thực tiễn. Quốc hội đánh giá kỳ họp đã thể hiện tinh thần linh hoạt, nhanh chóng, quyết liệt, đồng hành trong tạo lập hành lang pháp lý và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Nhiều luật, nghị quyết quan trọng được thông qua

Một trong những kết quả nổi bật của kỳ họp là việc Quốc hội thông qua khối lượng lớn các luật và nghị quyết quy phạm pháp luật.

Trong số đó có những đạo luật tác động trực tiếp đến hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, quản lý tài nguyên, năng lượng, quốc phòng, an ninh và nhiều lĩnh vực quan trọng khác. Chẳng hạn, tại phiên bế mạc ngày 24/8, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, trong đó chính thức cắt giảm 62 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện.

Tại kỳ họp, Quốc hội cũng xem xét và thông qua Luật Dầu khí (sửa đổi), cùng nhiều dự án luật khác nhằm tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Việc sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện các quy định pháp luật không chỉ nhằm xử lý những bất cập đã bộc lộ mà còn hướng tới tạo lập không gian phát triển mới. Những quy định không còn phù hợp cần được rà soát, sửa đổi; những khoảng trống pháp lý cần được bổ sung; những thủ tục không cần thiết cần tiếp tục được đơn giản hóa trên cơ sở bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước.

Đặc biệt, đối với cộng đồng doanh nghiệp, một hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định, dễ dự đoán và có chi phí tuân thủ hợp lý có ý nghĩa trực tiếp đối với quyết định đầu tư, sản xuất, kinh doanh.

Vì vậy, đổi mới tư duy xây dựng pháp luật phải hướng đến mục tiêu tạo lập môi trường thuận lợi để người dân và doanh nghiệp phát huy năng lực, sáng tạo và đóng góp cho phát triển đất nước.

Pháp luật phải bám sát thực tiễn

Một trong những yêu cầu nổi bật đặt ra hiện nay là tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy xây dựng pháp luật.

Thực tiễn luôn vận động nhanh hơn văn bản pháp luật. Những mô hình kinh doanh mới, công nghệ mới, phương thức giao dịch mới và các vấn đề xã hội mới có thể xuất hiện trước khi hệ thống pháp luật kịp điều chỉnh. Nếu pháp luật chậm thay đổi, những quy định không còn phù hợp có thể trở thành điểm nghẽn đối với phát triển.

Ngược lại, nếu xây dựng pháp luật xuất phát từ yêu cầu thực tế, có tầm nhìn dài hạn và khả năng thích ứng, pháp luật có thể trở thành động lực thúc đẩy đổi mới và tạo ra không gian phát triển mới.

Do đó, xây dựng pháp luật cần tiếp tục tăng cường tổng kết thực tiễn, nghiên cứu chính sách, đánh giá tác động và tham vấn các đối tượng chịu sự tác động trực tiếp. Ý kiến của người dân, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà khoa học, địa phương và cơ sở cần được tiếp thu một cách thực chất trong quá trình xây dựng chính sách.

Một chính sách tốt không chỉ là chính sách đúng về mặt lý luận mà còn phải có khả năng thực hiện trong thực tế.

Điều đó đòi hỏi cơ quan xây dựng pháp luật phải trả lời được những câu hỏi rất cụ thể: Chính sách tác động đến ai? Chi phí thực hiện là bao nhiêu? Cơ quan nào thực hiện? Người dân có thể tiếp cận như thế nào? Doanh nghiệp phải tuân thủ những gì? Nguồn lực ở đâu? Có phát sinh thủ tục mới không? Có chồng chéo với quy định hiện hành không?

Chỉ khi những câu hỏi đó được giải đáp đầy đủ, pháp luật mới có thể thực sự đi vào cuộc sống.

Lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm

Một hệ thống pháp luật hiệu quả trước hết phải phục vụ con người và sự phát triển.

Trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật, cần tiếp tục quán triệt quan điểm lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Mọi quy định được ban hành phải hướng đến bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và đồng thời bảo đảm lợi ích chung của xã hội.

Đối với người dân, điều đó thể hiện ở việc thủ tục hành chính đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện; quyền và nghĩa vụ được quy định rõ ràng; khả năng tiếp cận pháp luật thuận lợi; cơ chế giải quyết khiếu nại, phản ánh, kiến nghị minh bạch và hiệu quả.

Đối với doanh nghiệp, đó là một môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, giảm chi phí tuân thủ và hạn chế những quy định tạo ra rào cản không cần thiết.

Việc Quốc hội sửa đổi Luật Đầu tư và cắt giảm 62 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện tại kỳ họp là một ví dụ cụ thể cho yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện môi trường pháp lý cho hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Tuy nhiên, việc cắt giảm hay sửa đổi quy định chỉ là một khâu. Quan trọng hơn là các quy định sau khi ban hành phải được triển khai thống nhất, dễ tiếp cận và hạn chế tối đa tình trạng mỗi nơi hiểu và áp dụng theo một cách khác nhau.

Chất lượng thực thi là thước đo của pháp luật

Một đạo luật dù được xây dựng công phu đến đâu cũng chỉ thực sự phát huy giá trị khi được thực hiện hiệu quả.

Vì vậy, đổi mới tư duy xây dựng pháp luật phải gắn liền với đổi mới tư duy tổ chức thi hành pháp luật.

Cần chuyển mạnh từ tư duy “ban hành được văn bản” sang tư duy “văn bản được thực hiện như thế nào”. Sau khi luật được thông qua, cần nhanh chóng ban hành văn bản hướng dẫn thuộc thẩm quyền, tổ chức tuyên truyền, tập huấn, giải thích chính sách và chuẩn bị đầy đủ nguồn lực để thực hiện.

Các cơ quan nhà nước cần chủ động rà soát những quy định có thể phát sinh vướng mắc; kịp thời tiếp nhận phản ánh từ cơ sở; tăng cường đối thoại với người dân và doanh nghiệp; phát hiện những điểm chưa phù hợp để kiến nghị sửa đổi.

Đối với chính quyền địa phương, việc tổ chức thi hành pháp luật càng có ý nghĩa quan trọng bởi đây là cấp trực tiếp giải quyết phần lớn các thủ tục và công việc liên quan đến đời sống của người dân, hoạt động của doanh nghiệp.

Mỗi cán bộ thực thi pháp luật phải hiểu đúng quy định, áp dụng thống nhất và giải quyết công việc với tinh thần trách nhiệm. Một quy định tốt nhưng thực hiện thiếu thống nhất có thể làm giảm hiệu quả chính sách; ngược lại, tổ chức thi hành nghiêm túc, minh bạch sẽ góp phần đưa chính sách vào cuộc sống nhanh hơn.

Để pháp luật đi trước, mở đường cho phát triển

Trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đối với hoạt động lập pháp không chỉ là “quản lý những gì đang có” mà còn phải chuẩn bị khuôn khổ pháp lý cho những gì sẽ hình thành.

Đó là tư duy xây dựng pháp luật có tầm nhìn dài hạn, chủ động dự báo và tạo không gian cho đổi mới sáng tạo.

Pháp luật cần đủ ổn định để bảo đảm trật tự, kỷ cương nhưng cũng đủ linh hoạt để thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của kinh tế, công nghệ và xã hội. Không vì yêu cầu quản lý mà tạo ra những rào cản không cần thiết; đồng thời không vì thúc đẩy phát triển mà xem nhẹ yêu cầu bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và lợi ích chung của xã hội.

Muốn vậy, hoạt động lập pháp cần tiếp tục đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng nghiên cứu chính sách, tăng cường đánh giá tác động, đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu và công nghệ, mở rộng tham vấn xã hội và chú trọng tổng kết thực tiễn.

Mỗi đạo luật cần được nhìn nhận không chỉ ở thời điểm được Quốc hội thông qua mà trong cả vòng đời của nó: từ xây dựng chính sách, soạn thảo, thẩm tra, thảo luận, thông qua đến tổ chức thi hành, kiểm tra, giám sát và đánh giá tác động.

Chung sức đưa pháp luật vào cuộc sống

Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã hoàn thành toàn bộ chương trình đề ra sau 17 ngày làm việc khẩn trương, với khối lượng công việc lớn và nhiều quyết sách quan trọng được thông qua.

Những kết quả đó tiếp tục đặt ra yêu cầu đối với cả hệ thống chính trị trong giai đoạn tiếp theo: nhanh chóng đưa các luật, nghị quyết vào cuộc sống; bảo đảm sự thống nhất trong nhận thức và tổ chức thực hiện; đồng thời thường xuyên rà soát, đánh giá để kịp thời phát hiện những vấn đề mới phát sinh.

Đối với các cơ quan nhà nước, cần chủ động triển khai các luật, nghị quyết thuộc lĩnh vực quản lý; rà soát các quy định liên quan; đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật; hướng dẫn người dân, doanh nghiệp thực hiện đúng quy định.

Đối với cán bộ, công chức, viên chức, cần nâng cao tinh thần trách nhiệm, kỷ luật, kỷ cương trong thực thi pháp luật; không ngừng cập nhật chính sách, nâng cao năng lực chuyên môn và đổi mới phương pháp phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Đối với người dân và cộng đồng doanh nghiệp, cần chủ động tìm hiểu, thực hiện đúng quy định pháp luật; đồng thời phản ánh những bất cập, vướng mắc trong quá trình thực hiện để các cơ quan có thẩm quyền tiếp tục hoàn thiện chính sách.

Một nền pháp luật tốt không chỉ được tạo nên trong nghị trường mà còn được hoàn thiện từ thực tiễn cuộc sống. Những phản ánh từ người dân, những khó khăn của doanh nghiệp, những vướng mắc của cơ sở chính là nguồn thông tin quan trọng để tiếp tục hoàn thiện chính sách.

Từ những quyết sách được thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất đến quá trình tổ chức thực hiện ở từng địa phương, cơ quan, đơn vị là một hành trình thống nhất: chủ trương phải được thể chế hóa kịp thời, pháp luật phải bám sát thực tiễn, tổ chức thi hành phải nghiêm túc, hiệu quả và người dân, doanh nghiệp phải thực sự là trung tâm của quá trình xây dựng và thực thi chính sách.

Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy xây dựng pháp luật chính là yêu cầu để pháp luật không trở thành điểm nghẽn mà trở thành động lực; không chỉ giải quyết những vấn đề của hôm nay mà còn tạo hành lang pháp lý cho những cơ hội của ngày mai; qua đó góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.