ĐỔI MỚI CÔNG TÁC LÝ LỊCH TƯ PHÁP – TẠO THUẬN LỢI CHO NGƯỜI DÂN, BẢO ĐẢM THỐNG NHẤT TRONG GIẢI QUYẾT THỦ TỤC HÀNH CHÍNH

Ngày 05/12/2025, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XV, kỳ họp thứ 10 đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lý lịch tư pháp số 107/2025/QH15. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, đánh dấu bước điều chỉnh quan trọng nhằm tiếp tục hoàn thiện pháp luật về lý lịch tư pháp, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong tình hình mới.

Tiếp đó, ngày 18/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 216/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Lý lịch tư pháp. Việc ban hành đồng bộ Luật và văn bản hướng dẫn thi hành tạo cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan, tổ chức và địa phương tổ chức thực hiện thống nhất, đồng thời giúp người dân thuận lợi hơn trong việc tiếp cận, khai thác và sử dụng thông tin lý lịch tư pháp.

Một trong những nội dung đáng chú ý của Luật số 107/2025/QH15 là quy định mới về thẩm quyền cấp Phiếu lý lịch tư pháp, theo đó cơ quan Công an thực hiện việc cấp Phiếu lý lịch tư pháp. Cùng với đó, Luật quy định việc khai thác, sử dụng thông tin lý lịch tư pháp phục vụ giải quyết thủ tục hành chính và thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước.

Những quy định mới đặt ra yêu cầu các cơ quan, đơn vị phải chủ động rà soát, điều chỉnh quy trình nghiệp vụ, nâng cao chất lượng phục vụ và bảo đảm quá trình chuyển tiếp được thực hiện thông suốt, không gây phiền hà cho người dân và doanh nghiệp.

Lý lịch tư pháp - thông tin quan trọng phục vụ quản lý nhà nước và quyền lợi của người dân

Lý lịch tư pháp là một lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng trong hoạt động quản lý nhà nước, đồng thời có liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Thông tin lý lịch tư pháp được sử dụng trong nhiều trường hợp theo quy định của pháp luật, phục vụ việc chứng minh tình trạng án tích, điều kiện thực hiện một số quyền, nghĩa vụ hoặc đáp ứng yêu cầu của các thủ tục hành chính cụ thể.

Trong thực tế, Phiếu lý lịch tư pháp có thể được người dân sử dụng trong nhiều nhu cầu chính đáng liên quan đến công việc, học tập, xuất cảnh, cư trú, hoạt động nghề nghiệp hoặc các thủ tục khác theo quy định.

Do đó, việc đổi mới, hoàn thiện pháp luật về lý lịch tư pháp không chỉ là vấn đề quản lý dữ liệu mà còn có tác động trực tiếp đến đời sống của người dân.

Một hệ thống lý lịch tư pháp được tổ chức khoa học, chính xác, thống nhất và khai thác hiệu quả sẽ góp phần rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, giảm chi phí xã hội và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân.

Những thay đổi quan trọng từ ngày 01/7/2026

Luật số 107/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 với nhiều nội dung mới cần được các cơ quan, tổ chức và người dân quan tâm.

Đáng chú ý là quy định về thẩm quyền cấp Phiếu lý lịch tư pháp được chuyển sang cơ quan Công an thực hiện.

Đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng trong quá trình sắp xếp, phân định lại trách nhiệm giữa các cơ quan, đồng thời đặt ra yêu cầu về sự phối hợp chặt chẽ trong tổ chức thực hiện.

Cùng với thay đổi về thẩm quyền, việc khai thác và sử dụng thông tin lý lịch tư pháp cũng được quy định theo hướng phục vụ tốt hơn việc giải quyết thủ tục hành chính và thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước.

Điều này phù hợp với yêu cầu đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và tăng cường sử dụng dữ liệu trong hoạt động quản lý.

Thay vì yêu cầu người dân phải cung cấp nhiều loại giấy tờ hoặc thực hiện những thủ tục không cần thiết, cơ quan nhà nước có thể khai thác thông tin theo thẩm quyền, đúng mục đích và đúng quy định pháp luật.

Qua đó, góp phần giảm giấy tờ, giảm thời gian đi lại và giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.

Khai thác dữ liệu đúng quy định, bảo đảm quyền lợi của người dân

Việc tăng cường khai thác, sử dụng thông tin lý lịch tư pháp phục vụ giải quyết thủ tục hành chính là bước tiến quan trọng trong xây dựng nền hành chính hiện đại.

Tuy nhiên, thông tin lý lịch tư pháp là loại thông tin có tính chất đặc thù, liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của cá nhân. Vì vậy, việc khai thác, sử dụng thông tin phải được thực hiện đúng thẩm quyền, đúng mục đích, đúng trình tự và bảo đảm các yêu cầu về bảo mật, an toàn thông tin theo quy định.

Các cơ quan, cán bộ, công chức, viên chức có trách nhiệm tiếp nhận, khai thác và sử dụng thông tin phải nâng cao ý thức trách nhiệm, tránh tình trạng khai thác tùy tiện hoặc sử dụng thông tin không đúng mục đích.

Đồng thời, cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, kết nối và chia sẻ dữ liệu theo quy định để hạn chế việc người dân phải cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có hoặc có thể khai thác hợp pháp.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng quy trình đơn giản hơn đối với người dân nhưng chặt chẽ hơn trong quản lý nhà nước.

Tuyên truyền để người dân hiểu đúng quy định mới

Việc một quy định pháp luật mới có phát huy hiệu quả hay không phụ thuộc rất lớn vào khả năng tổ chức thực hiện và mức độ tiếp cận của người dân.

Do đó, cùng với việc triển khai Luật số 107/2025/QH15 và Nghị định số 216/2026/NĐ-CP, các cơ quan, đơn vị cần đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, phổ biến và quán triệt những nội dung mới.

Nội dung tuyên truyền cần tập trung vào những vấn đề người dân quan tâm, nhất là:

• Cơ quan có thẩm quyền cấp Phiếu lý lịch tư pháp theo quy định mới.
• Trình tự, thủ tục thực hiện việc cấp Phiếu lý lịch tư pháp.
• Các phương thức tiếp nhận và giải quyết hồ sơ theo quy định.
• Việc khai thác, sử dụng thông tin lý lịch tư pháp trong giải quyết thủ tục hành chính.
• Quyền và trách nhiệm của cá nhân, cơ quan, tổ chức liên quan.
• Những nội dung thay đổi so với quy định trước đây.

Cách tuyên truyền cần dễ hiểu, thiết thực, tránh sử dụng quá nhiều thuật ngữ pháp lý mà không giải thích cụ thể.

Đặc biệt, cần tận dụng cổng thông tin điện tử, hệ thống thông tin cơ sở, mạng xã hội và các nền tảng số để đưa thông tin đến người dân nhanh chóng, rộng rãi.

Rà soát, điều chỉnh quy trình nội bộ

Bên cạnh tuyên truyền, một nhiệm vụ quan trọng là các cơ quan, đơn vị phải rà soát, điều chỉnh quy trình nội bộ trong giải quyết thủ tục hành chính, bảo đảm thống nhất với các quy định mới của pháp luật.

Việc rà soát cần được thực hiện một cách thực chất, không chỉ dừng ở việc sửa tên cơ quan hoặc thay đổi biểu mẫu.

Các đơn vị cần kiểm tra toàn bộ quy trình từ khâu tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra thông tin, xử lý, khai thác dữ liệu, cấp Phiếu, trả kết quả đến lưu trữ và quản lý thông tin.

Những nội dung không còn phù hợp với Luật mới và Nghị định hướng dẫn phải được kịp thời điều chỉnh.

Đồng thời, cần xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, từng bộ phận và từng cá nhân trong quá trình xử lý hồ sơ để tránh tình trạng chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm hoặc kéo dài thời gian giải quyết.

Quy trình mới phải bảo đảm các yêu cầu: đúng pháp luật, rõ trách nhiệm, thuận tiện cho người dân, an toàn thông tin và hiệu quả trong quản lý.

Chủ động chuẩn bị để quá trình chuyển tiếp không bị gián đoạn

Mọi sự thay đổi về thẩm quyền và quy trình hành chính đều có thể phát sinh những khó khăn nhất định trong giai đoạn đầu triển khai.

Vì vậy, các cơ quan, đơn vị cần chủ động chuẩn bị về nhân lực, cơ sở vật chất, hệ thống công nghệ thông tin, quy trình nghiệp vụ và công tác phối hợp.

Đặc biệt, đội ngũ trực tiếp giải quyết thủ tục cần được tập huấn, hướng dẫn đầy đủ về những điểm mới của Luật số 107/2025/QH15 và Nghị định số 216/2026/NĐ-CP.

Cán bộ tiếp nhận hồ sơ phải nắm chắc quy định để có thể hướng dẫn người dân chính xác ngay từ đầu, hạn chế việc phải bổ sung hồ sơ nhiều lần.

Trong trường hợp phát sinh khó khăn, vướng mắc, cần kịp thời tổng hợp, báo cáo cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn, xử lý; không để những vấn đề trong giai đoạn chuyển tiếp ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Đẩy mạnh cải cách hành chính, lấy người dân làm trung tâm

Một trong những mục tiêu quan trọng của việc sửa đổi pháp luật về lý lịch tư pháp là nâng cao hiệu quả quản lý đồng thời tạo thuận lợi hơn cho người dân.

Cải cách thủ tục hành chính không chỉ là giảm số lượng giấy tờ mà còn phải giảm thời gian, giảm chi phí và giảm số lần người dân phải trực tiếp đến cơ quan nhà nước.

Việc khai thác thông tin lý lịch tư pháp phục vụ giải quyết thủ tục hành chính cần được triển khai theo hướng phát huy tối đa giá trị của dữ liệu, hạn chế yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin mà cơ quan nhà nước đã có hoặc có thể khai thác theo quy định.

Đây cũng là một bước cụ thể trong tiến trình xây dựng nền hành chính số, hiện đại, chuyên nghiệp và phục vụ.

Khi dữ liệu được kết nối, quy trình được chuẩn hóa và cán bộ thực hiện đúng quy định, người dân sẽ được hưởng lợi trực tiếp thông qua những thủ tục nhanh chóng, minh bạch và thuận tiện hơn.

Nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức

Quy định pháp luật dù đầy đủ đến đâu cũng cần được thực hiện bởi đội ngũ cán bộ có năng lực và trách nhiệm.

Đối với công tác lý lịch tư pháp, yêu cầu này càng quan trọng bởi đây là lĩnh vực liên quan đến thông tin cá nhân và quyền lợi của người dân.

Mỗi cán bộ thực hiện nhiệm vụ phải chủ động nghiên cứu quy định mới, nâng cao chuyên môn nghiệp vụ, tuân thủ đúng quy trình và có thái độ phục vụ đúng mực.

Không để xảy ra tình trạng người dân không biết phải đến đâu, nộp hồ sơ như thế nào hoặc phải đi lại nhiều lần do cán bộ hướng dẫn chưa thống nhất.

Cùng với năng lực chuyên môn, cán bộ cần nâng cao ý thức bảo mật thông tin, tuyệt đối không để lộ, lọt hoặc sử dụng thông tin lý lịch tư pháp sai mục đích.

Chính xác, đúng thẩm quyền, đúng quy trình, bảo mật và tận tâm phục vụ cần trở thành những yêu cầu xuyên suốt trong quá trình thực hiện.

Phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan

Việc thay đổi thẩm quyền cấp Phiếu lý lịch tư pháp đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan có liên quan.

Trong quá trình triển khai, cần bảo đảm sự thống nhất về nhận thức, quy trình và phương thức phối hợp; tránh tình trạng mỗi nơi hiểu và thực hiện một cách khác nhau.

Các cơ quan cần chủ động trao đổi thông tin, thống nhất quy trình xử lý những tình huống phát sinh, đồng thời thường xuyên đánh giá kết quả thực hiện để kịp thời điều chỉnh những bất cập.

Sự phối hợp hiệu quả sẽ góp phần bảo đảm quá trình chuyển giao, thực hiện nhiệm vụ mới diễn ra thông suốt, hạn chế tối đa tác động đến người dân.

Đưa pháp luật vào cuộc sống bằng hành động cụ thể

Việc triển khai Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lý lịch tư pháp không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan Công an hay một cơ quan chuyên môn mà cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và các cơ quan, đơn vị có liên quan.

Từ ngày 01/7/2026, những quy định mới cần nhanh chóng được cụ thể hóa thành quy trình, hướng dẫn và hoạt động nghiệp vụ thống nhất.

Các cơ quan, đơn vị cần tiếp tục:

Một là, tổ chức tuyên truyền, phổ biến, quán triệt đầy đủ Luật số 107/2025/QH15 và Nghị định số 216/2026/NĐ-CP đến cán bộ, công chức, viên chức và các đối tượng có liên quan.

Hai là, rà soát toàn bộ quy trình, thủ tục hành chính có liên quan đến lý lịch tư pháp; kịp thời điều chỉnh những nội dung không còn phù hợp.

Ba là, tăng cường tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ trực tiếp tiếp nhận và giải quyết thủ tục.

Bốn là, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, khai thác dữ liệu theo đúng quy định, góp phần giảm giấy tờ và thời gian giải quyết.

Năm là, tăng cường kiểm tra, theo dõi quá trình thực hiện; kịp thời phát hiện, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc.

Sáu là, nâng cao chất lượng phục vụ người dân, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân trong quá trình cấp và sử dụng Phiếu lý lịch tư pháp.

Bảo đảm pháp luật được thực hiện thống nhất, hiệu quả

Việc Luật số 107/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 cùng với Nghị định số 216/2026/NĐ-CP là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý lý lịch tư pháp trong tình hình mới.

Những quy định mới về thẩm quyền cấp Phiếu lý lịch tư pháp, khai thác và sử dụng thông tin lý lịch tư pháp vừa đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, vừa mở ra cơ hội đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân.

Để những quy định mới thực sự đi vào cuộc sống, điều quan trọng là phải bảo đảm sự đồng bộ từ nhận thức đến tổ chức thực hiện.

Luật phải được tuyên truyền đầy đủ. Cán bộ phải được tập huấn kỹ. Quy trình phải được rà soát, điều chỉnh. Dữ liệu phải được khai thác đúng quy định. Người dân phải được hướng dẫn rõ ràng. Những vướng mắc phát sinh phải được giải quyết kịp thời.

Mỗi quy định pháp luật chỉ thực sự phát huy giá trị khi được tổ chức thực hiện thống nhất, minh bạch, hiệu quả và hướng tới phục vụ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân.

Với tinh thần chủ động, trách nhiệm và quyết tâm đổi mới, việc triển khai Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lý lịch tư pháp và Nghị định số 216/2026/NĐ-CP sẽ góp phần xây dựng quy trình cấp Phiếu lý lịch tư pháp ngày càng chuyên nghiệp, chính xác, thuận tiện, an toàn, đồng thời thúc đẩy cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Qua đó, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn, bảo đảm pháp luật được thực hiện nghiêm minh, thống nhất và hiệu quả trong thực tiễn.