Chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa, xây dựng không gian mạng an toàn, tin cậy và nhân văn

Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, không gian mạng ngày càng gắn bó chặt chẽ với mọi mặt của đời sống xã hội, từ hoạt động quản lý nhà nước, sản xuất, kinh doanh, giao dịch tài chính, cung cấp dịch vụ công đến học tập, giao tiếp và sinh hoạt của mỗi người dân. Cùng với những cơ hội lớn do công nghệ số mang lại, các nguy cơ về an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an toàn thông tin, lừa đảo trực tuyến, đánh cắp và xâm phạm dữ liệu cá nhân cũng ngày càng phức tạp.

Trong bối cảnh đó, bảo đảm an ninh mạng không còn là nhiệm vụ riêng của lực lượng chuyên trách hay bộ phận công nghệ thông tin, mà trở thành trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và từng người dân. Tinh thần này được nhấn mạnh tại Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày An ninh mạng Việt Nam ngày 06/8/2026 với thông điệp “Vì một không gian mạng nhân văn cho mỗi người”. Thủ tướng Chính phủ yêu cầu bảo đảm an ninh mạng phải gắn kết chặt chẽ giữa “bảo vệ hệ thống” và “bảo vệ con người”, đồng thời chuyển mạnh phương thức hoạt động từ ứng phó thụ động sang chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa.

An ninh mạng là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội

Không gian mạng đã trở thành một bộ phận quan trọng của đời sống kinh tế - xã hội. Khi các hoạt động quản lý, điều hành, sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ ngày càng dựa trên dữ liệu và nền tảng số, việc bảo vệ hệ thống thông tin, bảo vệ dữ liệu và bảo vệ người sử dụng cũng trở thành yêu cầu thiết yếu.

Chỉ thị số 57-CT/TW ngày 31/12/2025 của Ban Bí thư về tăng cường bảo đảm an ninh mạng, bảo mật thông tin, an ninh dữ liệu trong hệ thống chính trị xác định bảo đảm an ninh mạng, bảo mật thông tin, an ninh dữ liệu là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, cấp bách và là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn dân. Chỉ thị đồng thời yêu cầu chuyển dịch tư duy từ “phòng thủ bị động” sang “phòng thủ chủ động”, nhận diện và xử lý nguy cơ từ sớm, từ xa.

Đây là yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt trong quá trình chuyển đổi số và tổ chức lại hoạt động của các cơ quan, đơn vị. Mỗi hệ thống thông tin, mỗi cơ sở dữ liệu, mỗi tài khoản công vụ và mỗi thiết bị kết nối mạng đều có thể trở thành một mắt xích trong chuỗi bảo vệ an ninh mạng. Chỉ một sơ suất trong quản lý tài khoản, chia sẻ thông tin, sử dụng thiết bị hoặc xử lý dữ liệu cũng có thể tạo ra nguy cơ đối với cơ quan, tổ chức và cá nhân.

Vì vậy, nhận thức đúng phải đi trước hành động. Người đứng đầu cơ quan, đơn vị cần xác định bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu và bảo vệ bí mật nhà nước là trách nhiệm trực tiếp, thường xuyên; cán bộ, công chức, viên chức và người lao động phải hình thành thói quen làm việc an toàn trên môi trường số; người dân cần được trang bị kiến thức để nhận biết nguy cơ và chủ động bảo vệ mình.

An ninh mạng phải được xem xét ngay từ khâu xây dựng, thiết kế, đầu tư và vận hành hệ thống, thay vì chỉ xử lý khi sự cố đã xảy ra. Đây chính là sự thay đổi căn bản từ tư duy “xảy ra rồi mới xử lý” sang “nhận diện nguy cơ để phòng ngừa”.

Chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa

Thực tiễn cho thấy, khi một cuộc tấn công mạng, một vụ lộ lọt dữ liệu hay một hành vi lừa đảo trực tuyến xảy ra, hậu quả có thể lan rộng rất nhanh. Do đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là nâng cao khả năng xử lý sự cố mà quan trọng hơn là phải phát hiện dấu hiệu bất thường, nhận diện lỗ hổng và ngăn chặn nguy cơ trước khi gây thiệt hại.

Tại Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày An ninh mạng Việt Nam năm 2026, Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh yêu cầu các lực lượng chuyên trách chuyển mạnh phương thức hoạt động từ ứng phó thụ động sang chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa; nâng cao năng lực nắm tình hình, dự báo, phối hợp phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm sử dụng công nghệ cao.

Tinh thần chủ động phải được cụ thể hóa trong từng cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và hộ gia đình. Đối với cơ quan nhà nước, cần thường xuyên rà soát hệ thống thông tin, phân quyền truy cập phù hợp, quản lý tài khoản chặt chẽ, bảo vệ dữ liệu quan trọng và chuẩn bị phương án xử lý khi xảy ra sự cố. Đối với doanh nghiệp, cần coi an ninh mạng là một bộ phận của quản trị rủi ro, gắn bảo vệ dữ liệu với hoạt động sản xuất, kinh doanh và uy tín của doanh nghiệp.

Đối với mỗi người dân, chủ động phòng ngừa bắt đầu từ những hành động rất cụ thể: không tùy tiện cung cấp thông tin cá nhân; thận trọng trước các đường link, tệp tin và lời mời giao dịch không rõ nguồn gốc; không chia sẻ mã xác thực, mật khẩu hoặc thông tin tài khoản; kiểm tra kỹ danh tính của người liên hệ; sử dụng các phương thức xác thực và bảo vệ tài khoản phù hợp.

Phòng ngừa từ sớm cũng có nghĩa là không xem nhẹ những dấu hiệu bất thường. Một tin nhắn đáng ngờ, một cuộc gọi tự xưng là cơ quan chức năng, một yêu cầu chuyển tiền khẩn cấp hay một lời mời cung cấp thông tin cá nhân đều cần được kiểm chứng trước khi thực hiện.

Kiên quyết đấu tranh với tội phạm mạng, lừa đảo trực tuyến và xâm phạm dữ liệu cá nhân

Cùng với quá trình số hóa đời sống xã hội, các phương thức lợi dụng công nghệ để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật cũng có xu hướng thay đổi nhanh. Tội phạm mạng có thể lợi dụng lòng tin, sự thiếu hiểu biết hoặc sơ hở trong bảo mật của người sử dụng để chiếm đoạt tài sản, đánh cắp tài khoản, thu thập thông tin hoặc xâm nhập hệ thống.

Đấu tranh với tội phạm trên không gian mạng vì vậy phải kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa, phát hiện, cảnh báo và xử lý. Lực lượng chuyên trách cần chủ động nắm tình hình, phát hiện phương thức, thủ đoạn mới, phối hợp với các cơ quan, doanh nghiệp công nghệ, viễn thông, tài chính và ngân hàng để kịp thời ngăn chặn nguy cơ.

Tại Lễ mít tinh ngày 06/8/2026, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các lực lượng chuyên trách tăng cường phối hợp, chủ động phòng ngừa và đấu tranh với các đường dây tội phạm sử dụng công nghệ cao, nhất là tội phạm có yếu tố xuyên quốc gia. Đồng thời, các doanh nghiệp công nghệ, viễn thông và tài chính được yêu cầu nâng cao trách nhiệm xã hội, chủ động tích hợp các giải pháp bảo vệ và cảnh báo nguy cơ lừa đảo cho người sử dụng.

Cùng với đó, hành lang pháp lý về an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu tiếp tục được hoàn thiện. Chính phủ đã ban hành Nghị định số 327/2026/NĐ-CP về phòng ngừa, xử lý thông tin và hành vi sử dụng công nghệ thông tin, mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội trên không gian mạng; Nghị định số 330/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân; Nghị định số 333/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật An ninh mạng.

Việc tuyên truyền các quy định pháp luật cần được thực hiện theo hướng dễ hiểu, dễ tiếp cận, giúp người dân và doanh nghiệp nhận biết rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình. Quan trọng hơn, tuyên truyền phải góp phần hình thành thói quen tuân thủ pháp luật và chủ động bảo vệ dữ liệu ngay trong hoạt động hằng ngày.

Doanh nghiệp phải đặt an ninh mạng trong trung tâm của hoạt động số

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng phục vụ quản trị, sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ. Vì vậy, bảo vệ dữ liệu không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn gắn trực tiếp với sự ổn định và uy tín của doanh nghiệp.

Doanh nghiệp cần xây dựng văn hóa bảo mật trong toàn bộ tổ chức, từ lãnh đạo đến người lao động; phân định rõ trách nhiệm quản lý dữ liệu; kiểm soát quyền truy cập; thường xuyên rà soát các nguy cơ và chuẩn bị phương án ứng phó với sự cố. Đặc biệt, các doanh nghiệp cung cấp nền tảng số, dịch vụ viễn thông, tài chính, ngân hàng và công nghệ cần coi việc bảo vệ người dùng là một phần quan trọng trong trách nhiệm xã hội.

Thông điệp được Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh tại Ngày An ninh mạng Việt Nam năm 2026 là xây dựng kiến trúc bảo mật lấy con người làm trung tâm, đồng thời thúc đẩy các giải pháp công nghệ giúp người dân nhận biết và phòng tránh nguy cơ lừa đảo.

Một môi trường kinh doanh số an toàn sẽ góp phần củng cố niềm tin của khách hàng, thúc đẩy thương mại điện tử, dịch vụ số và quá trình chuyển đổi số của doanh nghiệp. Ngược lại, sự chủ quan trong bảo mật có thể làm phát sinh những rủi ro không chỉ đối với doanh nghiệp mà còn đối với khách hàng và đối tác.

Mỗi người dân là một “lá chắn số” chủ động

Trong bảo đảm an ninh mạng, con người vừa là đối tượng cần được bảo vệ, vừa là chủ thể trực tiếp tham gia bảo vệ không gian mạng. Một hệ thống kỹ thuật được đầu tư hiện đại vẫn có thể phát sinh rủi ro nếu người sử dụng thiếu kiến thức và kỹ năng cần thiết.

Bởi vậy, nâng cao kỹ năng số phải trở thành một nội dung thường xuyên của công tác tuyên truyền. Người dân cần được hướng dẫn cách bảo vệ tài khoản, nhận diện thông tin giả mạo, phát hiện dấu hiệu lừa đảo, bảo vệ dữ liệu cá nhân, sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm và xử lý phù hợp khi phát hiện sự cố.

Mỗi người cần hình thành nguyên tắc “kiểm tra trước khi tin, xác minh trước khi chia sẻ, bảo vệ trước khi sử dụng”. Không nên cung cấp thông tin cá nhân chỉ vì một yêu cầu được gửi qua mạng; không chuyển tiền khi chưa xác minh rõ người nhận; không cài đặt phần mềm hoặc truy cập đường dẫn không rõ nguồn gốc; không chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng.

Đồng thời, văn hóa ứng xử trên không gian mạng cần được xây dựng trên tinh thần tôn trọng pháp luật, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của người khác. Không phát tán thông tin sai lệch, không tiếp tay cho nội dung lừa đảo, không chia sẻ dữ liệu cá nhân của người khác khi chưa được phép. Một không gian mạng an toàn không chỉ là nơi không có tấn công mạng mà còn phải là nơi con người giao tiếp có trách nhiệm, tôn trọng và nhân văn.

Đẩy mạnh tuyên truyền để hình thành văn hóa an ninh mạng

Tuyên truyền về an ninh mạng cần chuyển từ việc cung cấp thông tin chung sang hướng dẫn kỹ năng cụ thể, gắn với những tình huống mà cán bộ, doanh nghiệp và người dân thường gặp trong thực tế.

Các cơ quan, đơn vị cần tăng cường phổ biến kiến thức về bảo vệ dữ liệu, an toàn tài khoản, nhận diện lừa đảo và xử lý sự cố. Nội dung tuyên truyền cần ngắn gọn, dễ hiểu, dễ áp dụng; đồng thời thường xuyên cập nhật theo những phương thức, thủ đoạn mới xuất hiện trên không gian mạng.

Chỉ thị số 57-CT/TW cũng yêu cầu đổi mới nội dung, hình thức tuyên truyền, giáo dục kiến thức và kỹ năng an ninh mạng; phát huy vai trò của báo chí và những người có uy tín trong định hướng thông tin, lan tỏa giá trị tích cực và đấu tranh với thông tin xấu độc.

Đối với các cơ quan nhà nước, tuyên truyền phải gắn với kỷ luật, kỷ cương trong sử dụng hệ thống thông tin và dữ liệu công vụ. Đối với doanh nghiệp, cần gắn tuyên truyền với văn hóa doanh nghiệp và trách nhiệm bảo vệ khách hàng. Đối với người dân, cần tập trung vào kỹ năng tự bảo vệ và khả năng nhận diện nguy cơ.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giúp mọi người “biết về an ninh mạng”, mà phải hình thành được thói quen hành động an toàn trên môi trường số.

Xây dựng không gian mạng an toàn, tin cậy, văn minh, nhân văn

Bảo đảm an ninh mạng trong giai đoạn mới đòi hỏi sự chuyển biến đồng bộ cả về nhận thức, trách nhiệm, năng lực kỹ thuật và văn hóa ứng xử. Trong đó, chủ động phòng ngừa phải trở thành phương thức xuyên suốt; bảo vệ hệ thống phải đi đôi với bảo vệ con người; bảo vệ dữ liệu phải gắn với bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Từ chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày An ninh mạng Việt Nam ngày 06/8/2026, có thể thấy rõ yêu cầu xây dựng không gian mạng không chỉ dừng ở việc ngăn chặn các cuộc tấn công hay xử lý hành vi vi phạm. Mục tiêu rộng hơn là hình thành một môi trường số an toàn, tin cậy, lành mạnh và nhân văn, trong đó Nhà nước kiến tạo, lực lượng chuyên trách làm nòng cốt, doanh nghiệp đồng hành và mỗi người dân chủ động tham gia.

Mỗi cơ quan, đơn vị chủ động bảo vệ hệ thống; mỗi doanh nghiệp chủ động bảo vệ dữ liệu và khách hàng; mỗi cán bộ, công chức, viên chức nâng cao trách nhiệm trong sử dụng hệ thống công vụ; mỗi người dân nâng cao kỹ năng số và ý thức tự bảo vệ sẽ tạo nên một mạng lưới phòng vệ rộng khắp trên không gian mạng.

Chủ động từ sớm, phòng ngừa từ xa không chỉ là yêu cầu đối với lực lượng chuyên trách mà cần trở thành nhận thức và hành động thường xuyên của toàn xã hội. Khi an ninh mạng được đặt trong từng quy trình quản lý, từng hoạt động sản xuất, kinh doanh và từng thao tác của người sử dụng, không gian mạng sẽ trở thành môi trường an toàn hơn để phục vụ phát triển.

Với tinh thần “Vì một không gian mạng nhân văn cho mỗi người”, việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm và kỹ năng số của toàn xã hội sẽ góp phần xây dựng một không gian mạng an toàn, tin cậy, văn minh, nhân văn; bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho quá trình chuyển đổi số và phát triển đất nước trong giai đoạn mới.