CHỦ ĐỘNG PHÒNG NGỪA, NÂNG CAO CẢNH GIÁC TRƯỚC TỘI PHẠM LỪA ĐẢO CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, Internet, mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến ngày càng trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống xã hội, người dân có thêm nhiều cơ hội tiếp cận thông tin, giao dịch, mua bán, học tập và sử dụng các dịch vụ tiện ích. Tuy nhiên, đi cùng với những thuận lợi đó là sự gia tăng của các nguy cơ mất an toàn, trong đó lừa đảo chiếm đoạt tài sản đang là vấn đề cần được quan tâm, chủ động phòng ngừa.

Các đối tượng lừa đảo ngày càng lợi dụng công nghệ, tâm lý và sự thiếu cảnh giác của người dân để thực hiện hành vi phạm tội. Phương thức, thủ đoạn liên tục thay đổi, từ giả danh cơ quan nhà nước, ngân hàng, tổ chức tín dụng, doanh nghiệp đến tuyển dụng việc làm, đầu tư trực tuyến, mua bán hàng hóa, trúng thưởng, vay tiền, cung cấp dịch vụ... Đáng chú ý, nhiều vụ việc được thực hiện hoàn toàn trên không gian mạng, khiến việc nhận diện đối tượng và ngăn chặn dòng tiền gặp nhiều khó khăn.

Trước thực tế đó, công tác phòng ngừa, đấu tranh, xử lý hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản cần được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, gắn chặt với công tác bảo đảm an ninh, trật tự và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, phòng ngừa phải được đặt lên hàng đầu, với sự tham gia của cả hệ thống chính trị, các cơ quan chức năng, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và mỗi người dân.

Phòng ngừa từ sớm, từ xa, không để hình thành điểm nóng

Lừa đảo chiếm đoạt tài sản không chỉ gây thiệt hại về kinh tế cho cá nhân, tổ chức mà còn ảnh hưởng đến an ninh, trật tự, gây tâm lý hoang mang và làm suy giảm niềm tin của người dân đối với các hoạt động giao dịch trên môi trường số.

Vì vậy, các cấp, các ngành cần tiếp tục quán triệt và thực hiện nghiêm các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về phòng ngừa, đấu tranh, xử lý hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Công tác này cần được triển khai chủ động, đồng bộ, thường xuyên; không chờ đến khi vụ việc xảy ra mới xử lý mà phải chủ động nhận diện nguy cơ, phát hiện phương thức, thủ đoạn mới và có biện pháp cảnh báo kịp thời.

Đối với từng địa bàn, lĩnh vực, cơ quan quản lý cần đánh giá những nguy cơ có thể phát sinh, xác định nhóm đối tượng dễ trở thành nạn nhân để có phương án tuyên truyền, phòng ngừa phù hợp.

Mục tiêu là không để hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản diễn biến phức tạp, kéo dài hoặc hình thành điểm, tụ điểm tại địa bàn, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý.

Đây không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng Công an mà cần sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan quản lý nhà nước, ngân hàng, doanh nghiệp viễn thông, nền tảng số, các tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư.

Những thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi

Một trong những nguyên nhân khiến tội phạm lừa đảo có điều kiện phát triển là các đối tượng không ngừng thay đổi phương thức hoạt động.

Nếu trước đây lừa đảo thường diễn ra thông qua các cuộc gọi, tin nhắn hoặc giao dịch trực tiếp thì hiện nay thủ đoạn đã chuyển mạnh sang môi trường số.

Các đối tượng có thể giả danh cán bộ cơ quan nhà nước, Công an, Viện kiểm sát, Tòa án, ngân hàng hoặc nhân viên của các doanh nghiệp để tạo lòng tin và gây áp lực tâm lý đối với nạn nhân.

Một số thủ đoạn đánh vào sự lo lắng của người dân như thông báo tài khoản có vấn đề, liên quan đến vụ án, vi phạm pháp luật hoặc yêu cầu cung cấp thông tin để “xác minh”. Khi nạn nhân mất bình tĩnh, đối tượng tiếp tục hướng dẫn thực hiện các thao tác chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin bảo mật.

Một số thủ đoạn khác lại đánh vào lòng tham hoặc mong muốn kiếm tiền nhanh như mời gọi đầu tư với lợi nhuận cao, tham gia các sàn giao dịch không rõ nguồn gốc, làm nhiệm vụ trực tuyến, nhận hoa hồng hoặc tuyển cộng tác viên.

Đáng lưu ý, các đối tượng có thể sử dụng hình ảnh, giọng nói, tài khoản mạng xã hội hoặc thông tin cá nhân thu thập trên Internet để tạo dựng kịch bản lừa đảo có vẻ rất thuyết phục.

Điều đó cho thấy, trong môi trường số, càng tinh vi thì người dân càng cần bình tĩnh, kiểm chứng và không vội vàng thực hiện yêu cầu của người lạ.

Nâng cao nhận thức là “lá chắn” đầu tiên

Trong phòng, chống lừa đảo, tuyên truyền và nâng cao nhận thức của người dân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Một người dân hiểu rõ thủ đoạn lừa đảo sẽ có khả năng nhận diện dấu hiệu bất thường và chủ động dừng giao dịch trước khi bị thiệt hại.

Vì vậy, cần tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật; nâng cao kiến thức, kỹ năng nhận diện và phòng ngừa tội phạm cho Nhân dân.

Nội dung tuyên truyền cần chuyển mạnh từ hình thức phổ biến chung chung sang cảnh báo cụ thể, ngắn gọn, dễ hiểu và có khả năng áp dụng ngay trong thực tế.

Người dân cần được hướng dẫn những nguyên tắc cơ bản như:

• Không cung cấp mật khẩu, mã OTP, mã PIN, thông tin tài khoản ngân hàng hoặc dữ liệu cá nhân cho người không xác định rõ danh tính.
• Không chuyển tiền chỉ vì nhận được cuộc gọi, tin nhắn hoặc yêu cầu khẩn cấp.
• Không truy cập các đường link đáng ngờ hoặc cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc theo hướng dẫn của người lạ.
• Không tin vào lời mời đầu tư “lợi nhuận cao, không có rủi ro”.
• Luôn kiểm tra lại thông tin thông qua kênh chính thức trước khi thực hiện giao dịch.
• Khi nghi ngờ bị lừa đảo, cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng, cơ quan chức năng và lưu giữ các thông tin liên quan để phục vụ xử lý.

Những nguyên tắc tưởng đơn giản nhưng nếu được hình thành thành thói quen sẽ tạo thành “hàng rào” quan trọng bảo vệ người dân.

Tuyên truyền phải đến đúng người, đúng thời điểm

Không phải mọi nhóm người đều đối diện với những nguy cơ giống nhau.

Người cao tuổi có thể dễ bị lợi dụng thông qua các cuộc gọi giả danh cơ quan chức năng hoặc người thân. Học sinh, sinh viên có thể trở thành mục tiêu của các thủ đoạn tuyển cộng tác viên, việc làm trực tuyến hoặc lừa đảo trên mạng xã hội.

Người lao động có thể bị dụ dỗ bởi các lời mời việc làm tại nhà, thu nhập cao. Người kinh doanh có thể đối mặt với các thủ đoạn giả mạo đối tác, khách hàng hoặc đơn vị vận chuyển.

Trong khi đó, những người thường xuyên giao dịch trực tuyến có thể trở thành mục tiêu của các thủ đoạn liên quan đến ngân hàng, thương mại điện tử hoặc đầu tư.

Vì vậy, công tác tuyên truyền cần được phân loại theo địa bàn, lĩnh vực và nhóm đối tượng.

Một thông điệp dành cho học sinh sẽ khác với thông điệp dành cho người cao tuổi. Cách tuyên truyền tại khu dân cư sẽ khác với tuyên truyền trong doanh nghiệp, trường học hay cơ quan hành chính.

Tuyên truyền đúng đối tượng, đúng nhu cầu và đúng thời điểm sẽ giúp nâng cao hiệu quả phòng ngừa.

Tận dụng sức mạnh của công nghệ để chống lừa đảo

Trong khi tội phạm lợi dụng công nghệ để thực hiện hành vi phạm tội thì các cơ quan chức năng và cộng đồng cũng cần tận dụng công nghệ để phòng ngừa.

Các nền tảng số, mạng xã hội và phương tiện thông tin đại chúng có khả năng đưa cảnh báo đến hàng triệu người trong thời gian rất ngắn.

Khi phát hiện phương thức, thủ đoạn lừa đảo mới, thông tin cảnh báo cần được truyền tải nhanh chóng, chính xác và dễ hiểu.

Những nội dung như “5 dấu hiệu nhận biết”, “3 việc cần làm khi nhận cuộc gọi đáng ngờ” hay các tình huống mô phỏng thực tế có thể giúp người dân dễ ghi nhớ hơn những văn bản tuyên truyền dài.

Đồng thời, cần tăng cường sử dụng hình ảnh, đồ họa, video ngắn, infographic và các hình thức truyền thông trực quan để nâng cao khả năng tiếp cận, đặc biệt đối với người trẻ.

Công nghệ cũng có thể được sử dụng để xây dựng các kênh tiếp nhận phản ánh, chia sẻ thông tin cảnh báo và hỗ trợ người dân trong quá trình xử lý khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn.

Không để lòng tham và sự hoảng loạn trở thành “kẽ hở”

Hầu hết các kịch bản lừa đảo đều khai thác một hoặc nhiều yếu tố tâm lý của con người.

Có thủ đoạn đánh vào nỗi sợ hãi: dọa nạn nhân liên quan đến vụ án, mất tài khoản hoặc gặp vấn đề pháp lý.

Có thủ đoạn đánh vào lòng tham: hứa hẹn lợi nhuận cao, phần thưởng lớn hoặc cơ hội kiếm tiền nhanh.

Có thủ đoạn đánh vào tình cảm: giả danh người thân, bạn bè, người quen để yêu cầu chuyển tiền.

Có thủ đoạn lại tạo ra sự khẩn cấp khiến nạn nhân không có thời gian suy nghĩ hay kiểm chứng.

Nhận diện được yếu tố tâm lý này là một bước quan trọng để tự bảo vệ mình.

Khi một người gọi điện yêu cầu chuyển tiền ngay, hãy dừng lại.

Khi một người lạ hứa hẹn lợi nhuận bất thường, hãy đặt câu hỏi.

Khi một tin nhắn yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân hoặc truy cập đường link, hãy kiểm tra.

Bình tĩnh trước khi hành động chính là một trong những kỹ năng phòng ngừa lừa đảo quan trọng nhất.

Phát huy sức mạnh của phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc

Phòng, chống lừa đảo sẽ đạt hiệu quả cao hơn khi trở thành nhiệm vụ của cả cộng đồng.

Phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc cần tiếp tục được củng cố, phát huy trong điều kiện mới, trong đó phòng ngừa tội phạm trên không gian mạng cần được coi là một nội dung thiết thực.

Mỗi khu dân cư có thể xây dựng những cách làm phù hợp để chia sẻ cảnh báo về các thủ đoạn lừa đảo mới.

Các tổ dân phố, thôn, xóm, cơ quan, doanh nghiệp, trường học và đoàn thể có thể thường xuyên phổ biến thông tin cảnh báo đến thành viên.

Khi một người phát hiện thủ đoạn mới, việc nhanh chóng thông tin cho cộng đồng có thể giúp nhiều người khác tránh trở thành nạn nhân.

Từ đó hình thành một mạng lưới phòng ngừa rộng khắp, trong đó mỗi người dân vừa là đối tượng được bảo vệ, vừa là một chủ thể tham gia bảo vệ cộng đồng.

Xây dựng và nhân rộng những mô hình phòng, chống tội phạm hiệu quả

Mỗi địa bàn có đặc điểm khác nhau nên mô hình phòng, chống tội phạm cần được xây dựng phù hợp với thực tế.

Tại khu dân cư, có thể phát huy vai trò của tổ dân phố, các tổ chức đoàn thể và lực lượng nòng cốt trong tuyên truyền, cảnh báo.

Tại trường học, cần tăng cường giáo dục kỹ năng sử dụng Internet an toàn, nhận diện lừa đảo và bảo vệ thông tin cá nhân cho học sinh.

Tại doanh nghiệp, cần nâng cao nhận thức của người lao động về bảo mật tài khoản, giao dịch điện tử và các nguy cơ lừa đảo.

Tại các cơ quan, đơn vị, cần chú trọng bảo vệ dữ liệu, tài khoản công vụ và nâng cao kỹ năng nhận diện thư điện tử, tin nhắn hoặc yêu cầu bất thường.

Những mô hình hoạt động hiệu quả cần được tổng kết, đánh giá và nhân rộng; đồng thời tránh hình thức, tránh xây dựng mô hình chỉ để có tên mà không mang lại tác dụng thực tế.

Cơ quan chức năng chủ động đấu tranh, người dân chủ động phòng ngừa

Phòng ngừa và đấu tranh với lừa đảo chiếm đoạt tài sản cần được thực hiện đồng thời.

Các lực lượng chức năng cần chủ động nắm tình hình, phát hiện, điều tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật; tăng cường phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan để kịp thời ngăn chặn, hạn chế thiệt hại.

Các ngân hàng, tổ chức tín dụng, doanh nghiệp viễn thông, nền tảng số và các đơn vị cung cấp dịch vụ trực tuyến cũng có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an toàn giao dịch và hỗ trợ phát hiện dấu hiệu bất thường.

Trong khi đó, người dân cần nâng cao ý thức tự bảo vệ tài sản và thông tin cá nhân.

Khi có dấu hiệu nghi vấn, người dân không nên im lặng hoặc tự xử lý theo cách thiếu an toàn mà cần chủ động thông báo cho cơ quan chức năng, ngân hàng hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ liên quan.

Việc trình báo sớm không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của bản thân mà còn góp phần ngăn chặn đối tượng tiếp tục lừa đảo người khác.

Chủ động xây dựng “thế trận” phòng ngừa trong cộng đồng

Trong cuộc đấu tranh với tội phạm lừa đảo, không có biện pháp nào hiệu quả bằng việc ngăn chặn ngay từ trước khi hành vi phạm tội gây hậu quả.

Điều đó đòi hỏi công tác phòng ngừa phải được triển khai thường xuyên, liên tục và đi vào từng cộng đồng dân cư.

Cấp ủy, chính quyền cần quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo công tác phòng, chống lừa đảo. Lực lượng chức năng cần chủ động nắm tình hình, cảnh báo và đấu tranh với tội phạm. Các cơ quan thông tin truyền thông cần đưa thông tin chính xác, kịp thời. Nhà trường cần trang bị kỹ năng cho học sinh. Doanh nghiệp cần nâng cao an toàn trong giao dịch. Gia đình cần thường xuyên trao đổi với người thân, đặc biệt là người cao tuổi và trẻ em.

Mỗi người dân cần tự trang bị kiến thức và hình thành thói quen kiểm chứng trước khi tin tưởng, chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin.

Khi mỗi cá nhân có ý thức phòng ngừa, mỗi gia đình có kỹ năng bảo vệ, mỗi khu dân cư có mô hình cảnh báo và mỗi cơ quan, đơn vị chủ động bảo đảm an toàn, chúng ta sẽ hình thành một “lá chắn” rộng khắp trước tội phạm lừa đảo.

Chung tay xây dựng môi trường sống an toàn, văn minh

Lừa đảo chiếm đoạt tài sản không chỉ là vấn đề của riêng lực lượng đấu tranh phòng, chống tội phạm mà là vấn đề liên quan trực tiếp đến an ninh, trật tự và đời sống của mỗi người dân.

Trong quá trình chuyển đổi số, việc sử dụng Internet và các dịch vụ trực tuyến là xu hướng tất yếu. Chúng ta không thể vì lo ngại lừa đảo mà từ bỏ những tiện ích của công nghệ. Điều cần thiết là sử dụng công nghệ một cách an toàn, có hiểu biết và có trách nhiệm.

Công tác tuyên truyền cần tiếp tục đổi mới, nhanh hơn, gần gũi hơn và sát với đời sống hơn. Những thủ đoạn mới phải được cảnh báo kịp thời; những câu chuyện thực tế cần được phân tích để người dân rút kinh nghiệm; những mô hình hiệu quả cần được nhân rộng.

Đồng thời, cần tiếp tục phát huy phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, xây dựng cộng đồng đoàn kết, chủ động và có trách nhiệm.

Không chủ quan trước một cuộc gọi lạ. Không vội tin một lời mời hấp dẫn. Không chuyển tiền khi chưa kiểm chứng. Không cung cấp thông tin cá nhân cho người không rõ danh tính. Và khi nghi ngờ, hãy dừng lại để xác minh.

Đó là những hành động đơn giản nhưng có thể giúp mỗi người tự bảo vệ mình và bảo vệ những người xung quanh.

Chủ động phòng ngừa lừa đảo chiếm đoạt tài sản chính là góp phần bảo vệ tài sản, bảo vệ cuộc sống bình yên của Nhân dân, giữ vững an ninh, trật tự và tạo môi trường an toàn cho phát triển kinh tế - xã hội. Khi toàn xã hội cùng nâng cao cảnh giác, cùng chia sẻ thông tin và cùng hành động có trách nhiệm, tội phạm sẽ ngày càng khó có cơ hội lợi dụng; phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc sẽ ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả, góp phần xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh và phát triển bền vững.