65 NĂM THẢM HỌA DA CAM Ở VIỆT NAM (10/8/1961 - 10/8/2026): CHUNG TAY KHẮC PHỤC HẬU QUẢ, XOA DỊU NỖI ĐAU, HƯỚNG TỚI CÔNG LÝ VÀ TƯƠNG LAI HÒA BÌNH

Ngày 10/8/1961 là một dấu mốc không thể quên trong lịch sử chiến tranh Việt Nam, gắn với việc quân đội Mỹ bắt đầu tiến hành hoạt động phun rải chất diệt cỏ, chất khai quang tại miền Nam Việt Nam. Trong nhiều năm sau đó, một lượng lớn chất độc hóa học, trong đó có chất da cam chứa dioxin, đã được sử dụng trên diện rộng, để lại những hậu quả nghiêm trọng, lâu dài đối với môi trường và sức khỏe con người.

65 năm đã trôi qua kể từ dấu mốc ấy. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng hậu quả của chất độc hóa học vẫn còn hiện hữu ở nhiều nơi và trong cuộc sống của nhiều gia đình Việt Nam. Nỗi đau da cam vì thế không chỉ là câu chuyện của quá khứ mà vẫn là vấn đề nhân đạo, xã hội và môi trường cần được quan tâm lâu dài.

Kỷ niệm 65 năm Thảm họa da cam ở Việt Nam (10/8/1961 - 10/8/2026) là dịp để toàn xã hội nhìn lại hậu quả nặng nề của chiến tranh hóa học; tưởng nhớ, tri ân những người đã chịu ảnh hưởng; đồng thời ghi nhận những nỗ lực bền bỉ của Đảng, Nhà nước, Quân đội, các cấp, các ngành, cộng đồng xã hội và bạn bè quốc tế trong khắc phục hậu quả chất độc hóa học, chăm sóc, hỗ trợ nạn nhân và đấu tranh vì quyền lợi chính đáng, công lý cho các nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam.

Đây cũng là dịp để tiếp tục lan tỏa thông điệp nhân văn: không để nạn nhân da cam bị lãng quên; không để những hậu quả của chiến tranh tiếp tục trở thành gánh nặng cho các thế hệ tương lai; cùng chung tay vì hòa bình, công lý và một tương lai không còn thảm họa vũ khí hóa học.

Một dấu mốc đau thương trong lịch sử

Ngày 10/8/1961 được ghi nhận là thời điểm diễn ra phi vụ đầu tiên trong chương trình phun rải chất diệt cỏ của quân đội Mỹ tại Việt Nam. Trong giai đoạn từ năm 1961 đến năm 1971, một lượng lớn chất diệt cỏ đã được sử dụng tại miền Nam Việt Nam. Theo các tài liệu nghiên cứu, trong số đó có chất da cam chứa dioxin - một chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy và có độc tính rất cao.

Hậu quả của việc sử dụng chất độc hóa học trong chiến tranh không chỉ dừng lại ở thời điểm chiến tranh kết thúc. Nhiều khu vực từng bị phun rải hoặc lưu chứa hóa chất tiếp tục phải đối mặt với vấn đề ô nhiễm tồn lưu. Một số “điểm nóng” dioxin tại Việt Nam đã trở thành những địa bàn trọng điểm trong các chương trình nghiên cứu, xử lý và phục hồi môi trường.

Đáng lo ngại hơn, hậu quả còn tác động đến sức khỏe con người. Nhiều nạn nhân và gia đình nạn nhân phải đối mặt với bệnh tật, khuyết tật, khó khăn về kinh tế và những gánh nặng chăm sóc kéo dài. Những ảnh hưởng đó có thể kéo dài qua nhiều thế hệ, khiến nỗi đau chiến tranh vẫn hiện diện trong cuộc sống của nhiều gia đình.

Bởi vậy, ngày 10/8 hằng năm không chỉ là dịp tưởng niệm một thảm họa đã xảy ra trong quá khứ mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm chung của xã hội đối với những người đang phải gánh chịu hậu quả chiến tranh.

Nỗi đau còn lại sau chiến tranh

Chiến tranh kết thúc, đất nước bước vào công cuộc hòa bình, thống nhất và xây dựng, nhưng đối với nhiều gia đình nạn nhân chất độc da cam/dioxin, cuộc chiến với bệnh tật và những hệ lụy của chiến tranh vẫn tiếp diễn.

Có những người đã trực tiếp bị phơi nhiễm trong chiến tranh. Có những gia đình phải chăm sóc người thân bị khuyết tật hoặc mắc bệnh trong thời gian dài. Có những thế hệ trẻ sinh ra sau chiến tranh vẫn phải đối mặt với những khó khăn liên quan đến sức khỏe và khả năng hòa nhập cộng đồng.

Đằng sau những con số thống kê là những câu chuyện đời thường về sự hy sinh, nhẫn nại và nghị lực. Đó là những người mẹ, người cha dành cả cuộc đời chăm sóc con; những người khuyết tật nỗ lực học nghề, lao động; những gia đình dù còn nhiều khó khăn vẫn cố gắng vươn lên.

Chính nghị lực của các nạn nhân và gia đình họ đã trở thành một phần quan trọng của hành trình vượt qua nỗi đau chiến tranh.

Thảm họa da cam vì thế cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ hậu quả của một cuộc chiến tranh mà còn từ phương diện nhân đạo. Mỗi nạn nhân cần được quan tâm, chăm sóc, hỗ trợ để có cơ hội sống tốt hơn, hòa nhập cộng đồng và phát huy khả năng của mình.

Đảng và Nhà nước luôn quan tâm khắc phục hậu quả

Khắc phục hậu quả chất độc hóa học sau chiến tranh là nhiệm vụ lâu dài, phức tạp, đòi hỏi nguồn lực lớn và sự tham gia của nhiều ngành, nhiều cấp.

Trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành và triển khai nhiều chủ trương, chính sách nhằm chăm lo đời sống người có công, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học và các đối tượng có liên quan; đồng thời huy động nguồn lực để xử lý ô nhiễm, cải thiện môi trường và hỗ trợ người dân tại các khu vực chịu ảnh hưởng.

Các chính sách ưu đãi, trợ cấp, chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, giáo dục, dạy nghề và hỗ trợ sinh kế đã góp phần giảm bớt khó khăn cho nhiều gia đình.

Cùng với đó, công tác khắc phục ô nhiễm chất độc hóa học/dioxin được triển khai từng bước với sự tham gia của nhiều cơ quan, đơn vị và đối tác quốc tế.

Theo Bộ Quốc phòng, trong giai đoạn 2021 - 2025, cả nước đã triển khai 21 dự án liên quan đến khắc phục hậu quả bom mìn, chất độc hóa học; khoảng 41 ha đất nhiễm dioxin tại khu vực sân bay Biên Hòa và A So đã được xử lý; khoảng 65.000 nạn nhân được chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ y tế thông qua các chương trình hợp tác với Hoa Kỳ tại các tỉnh bị phun rải nặng chất độc da cam/dioxin.

Những kết quả đó cho thấy khắc phục hậu quả chiến tranh không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà đã trở thành một chương trình lâu dài, được triển khai với sự tham gia của cả hệ thống chính trị và sự đồng hành của cộng đồng quốc tế.

Những nỗ lực làm sạch môi trường, khắc phục “điểm nóng” dioxin

Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất là xử lý các khu vực ô nhiễm chất độc hóa học còn tồn lưu.

Các sân bay Biên Hòa, Đà Nẵng và Phù Cát là những địa điểm được xác định có liên quan đến hoạt động lưu chứa, sử dụng chất diệt cỏ trong chiến tranh và trở thành những khu vực trọng điểm trong công tác xử lý ô nhiễm dioxin.

Việc xử lý dioxin là nhiệm vụ đặc biệt phức tạp, đòi hỏi công nghệ phù hợp, nguồn lực lớn và thời gian dài. Tuy nhiên, những kết quả đạt được trong những năm qua đã cho thấy quyết tâm của Việt Nam trong việc từng bước giải quyết hậu quả chiến tranh.

Đáng chú ý, hợp tác Việt Nam - Hoa Kỳ trong khắc phục hậu quả chiến tranh ngày càng được thúc đẩy, trong đó có xử lý ô nhiễm dioxin, hỗ trợ người khuyết tật và các hoạt động nhân đạo. Đây là lĩnh vực hợp tác có ý nghĩa đặc biệt, góp phần xây dựng lòng tin và thúc đẩy quan hệ giữa hai nước.

Trong năm 2026, các hoạt động tuyên truyền, triển lãm về thảm họa da cam tiếp tục được tổ chức nhằm giới thiệu hậu quả của chất độc hóa học, kết quả khắc phục môi trường, hoạt động chăm sóc nạn nhân và hành trình đấu tranh đòi công lý.

Chung tay chăm sóc, hỗ trợ nạn nhân

Bên cạnh xử lý môi trường, chăm sóc nạn nhân luôn là nhiệm vụ có ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

Trong suốt nhiều năm, các cấp, các ngành, tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp, nhà hảo tâm và cộng đồng đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực như thăm hỏi, tặng quà, hỗ trợ xây dựng nhà ở, trao sinh kế, học bổng, xe lăn, dụng cụ trợ giúp người khuyết tật, hỗ trợ chăm sóc sức khỏe và phục hồi chức năng.

Những sự hỗ trợ ấy có thể chưa thể bù đắp những mất mát mà nạn nhân phải chịu đựng, nhưng lại mang giá trị tinh thần rất lớn. Đó là sự khẳng định rằng nạn nhân da cam không bị bỏ lại phía sau và xã hội luôn đồng hành cùng họ.

Các cấp Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam đã có vai trò quan trọng trong việc kết nối nguồn lực, tuyên truyền, vận động cộng đồng, chăm sóc, hỗ trợ nạn nhân và tham gia đấu tranh đòi quyền lợi chính đáng cho nạn nhân.

Từ những hoạt động đó, phong trào “chung tay xoa dịu nỗi đau da cam” ngày càng lan tỏa, trở thành biểu hiện sinh động của truyền thống nhân ái, “thương người như thể thương thân” của dân tộc Việt Nam.

Sức mạnh của cộng đồng và những tấm lòng nhân ái

Khắc phục hậu quả da cam không thể chỉ dựa vào ngân sách nhà nước. Sự tham gia của cộng đồng có ý nghĩa hết sức quan trọng.

Mỗi sự đóng góp, dù lớn hay nhỏ, đều có thể giúp một gia đình giảm bớt khó khăn. Một suất học bổng có thể giúp một em nhỏ tiếp tục đến trường. Một chiếc xe lăn có thể giúp người khuyết tật có thêm khả năng tự chủ. Một khoản hỗ trợ sinh kế có thể giúp một gia đình có thêm nguồn thu nhập ổn định.

Đặc biệt, cần chuyển mạnh từ hỗ trợ đơn thuần sang hỗ trợ để nạn nhân có cơ hội tự lập, học nghề, tạo việc làm phù hợp và hòa nhập xã hội.

Những mô hình dạy nghề, tạo việc làm, phục hồi chức năng và hỗ trợ sinh kế nếu được triển khai phù hợp sẽ giúp nạn nhân phát huy khả năng, giảm sự phụ thuộc và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Đó không chỉ là hỗ trợ về vật chất mà còn là trao cơ hội, trao niềm tin và trao động lực để các nạn nhân tiếp tục vươn lên.

Bạn bè quốc tế đồng hành cùng Việt Nam

Hành trình khắc phục hậu quả chất độc hóa học ở Việt Nam cũng nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của nhiều quốc gia, tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ và cá nhân trên thế giới.

Sự đồng hành quốc tế được thể hiện trên nhiều lĩnh vực: nghiên cứu khoa học, xử lý ô nhiễm, chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ người khuyết tật, phục hồi chức năng, đào tạo nhân lực và hỗ trợ cộng đồng.

Trong giai đoạn 2021 - 2025, Việt Nam đã triển khai 11 dự án hợp tác quốc tế trong tổng số 21 dự án khắc phục hậu quả bom mìn, chất độc hóa học; hợp tác quốc tế được mở rộng với 20 quốc gia và tổ chức quốc tế.

Sự hỗ trợ đó thể hiện tinh thần nhân đạo, trách nhiệm quốc tế và sự chia sẻ với những nạn nhân chịu hậu quả chiến tranh.

Đáng chú ý, trong những năm gần đây, hợp tác Việt Nam - Hoa Kỳ về khắc phục hậu quả chiến tranh tiếp tục được thúc đẩy. Phía Việt Nam nhiều lần khẳng định coi đây là một lĩnh vực hợp tác có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, góp phần củng cố lòng tin giữa hai nước.

Bên cạnh đó, nhiều tổ chức và cá nhân nước ngoài cũng đã lên tiếng ủng hộ nạn nhân chất độc da cam Việt Nam. Nghị quyết của Hạ viện Bỉ kêu gọi hỗ trợ các nạn nhân chất độc da cam Việt Nam là một ví dụ đáng ghi nhận về sự quan tâm của cộng đồng quốc tế đối với vấn đề này.

Kiên trì đấu tranh vì công lý

Bên cạnh công tác chăm sóc và khắc phục hậu quả, đấu tranh đòi công lý cho các nạn nhân chất độc da cam/dioxin là một nội dung được quan tâm trong nhiều năm qua.

Cuộc đấu tranh này được thực hiện trên nhiều phương diện: nghiên cứu khoa học, tuyên truyền, vận động dư luận quốc tế, đối thoại, hợp tác và các hoạt động pháp lý phù hợp.

Mục tiêu không chỉ là bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của các nạn nhân mà còn góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng quốc tế về hậu quả lâu dài của việc sử dụng chất độc hóa học trong chiến tranh.

Việt Nam luôn nhấn mạnh tính nhân đạo của vấn đề và mong muốn nhận được sự hợp tác, chia sẻ, trách nhiệm từ các bên liên quan để cùng giải quyết hậu quả chiến tranh.

Đấu tranh vì công lý không đồng nghĩa với khơi lại hận thù. Trái lại, đó là quá trình hướng tới sự thật, trách nhiệm, khắc phục hậu quả và hòa giải trên cơ sở tôn trọng quyền lợi chính đáng của các nạn nhân.

Đó cũng là tinh thần nhất quán: khép lại quá khứ không có nghĩa là lãng quên quá khứ; hướng tới tương lai càng cần nhìn thẳng vào những hậu quả còn tồn tại để cùng nhau giải quyết bằng trách nhiệm và lòng nhân ái.

Không để nỗi đau da cam bị lãng quên

65 năm sau ngày 10/8/1961, những hậu quả của chất độc da cam/dioxin vẫn là một vấn đề cần được quan tâm. Vì vậy, công tác tuyên truyền cần tiếp tục được đổi mới, làm cho thông tin về thảm họa da cam đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Giáo dục thế hệ trẻ về hậu quả chiến tranh không nhằm khơi dậy hận thù mà để nuôi dưỡng khát vọng hòa bình. Khi hiểu được cái giá mà nhân loại phải trả cho chiến tranh, mỗi người sẽ càng trân trọng hơn cuộc sống hòa bình hôm nay.

Thông điệp ấy càng có ý nghĩa trong bối cảnh thế giới vẫn còn nhiều xung đột và nguy cơ sử dụng các loại vũ khí hủy diệt. Việt Nam, với những trải nghiệm đau thương của mình, có cơ sở để tiếp tục ủng hộ các nỗ lực quốc tế nhằm ngăn ngừa chiến tranh, chống phổ biến vũ khí hóa học và bảo vệ con người trước những thảm họa nhân đạo.

Chung tay vì một tương lai không còn nỗi đau chiến tranh

Kỷ niệm 65 năm Thảm họa da cam ở Việt Nam là dịp để toàn xã hội cùng nhìn lại một phần đau thương của lịch sử, nhưng đồng thời cũng là dịp để khẳng định những thành quả đáng trân trọng trong hành trình khắc phục hậu quả chiến tranh.

Từ những chương trình xử lý ô nhiễm dioxin, chính sách chăm sóc người có công và nạn nhân, hoạt động của Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin, đến những món quà, những suất học bổng và những công trình hỗ trợ cộng đồng, tất cả đều góp phần làm cho hành trình xoa dịu nỗi đau da cam ngày càng có chiều sâu và sức lan tỏa.

Để tiếp tục công việc đó, cần sự vào cuộc đồng bộ và lâu dài của Đảng, Nhà nước, các cấp, các ngành; sự chủ động của các tổ chức xã hội; sự chung tay của doanh nghiệp, nhà hảo tâm và toàn thể cộng đồng; đồng thời tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế.

Mỗi người có thể góp phần bằng những hành động cụ thể: quan tâm đến nạn nhân, ủng hộ các chương trình nhân đạo, lan tỏa thông tin chính xác, chống kỳ thị người khuyết tật và cùng xây dựng môi trường sống hòa nhập, nhân ái.

65 năm đã qua, nhưng nỗi đau da cam vẫn nhắc nhở chúng ta về giá trị của hòa bình và trách nhiệm với con người. Khắc phục hậu quả chất độc hóa học không chỉ là trách nhiệm của hôm nay mà còn là trách nhiệm đối với các thế hệ mai sau.

Hành trình phía trước còn nhiều khó khăn, nhưng những kết quả đạt được đã cho thấy một điều đầy ý nghĩa: khi Nhà nước, cộng đồng, các tổ chức xã hội và bạn bè quốc tế cùng chung tay, những hậu quả tưởng như không thể khắc phục vẫn từng bước được giải quyết; những cuộc đời chịu nhiều thiệt thòi vẫn có thể tìm thấy hy vọng.

Hãy cùng chung tay xoa dịu nỗi đau da cam, chăm sóc và hỗ trợ nạn nhân, tiếp tục khắc phục hậu quả chiến tranh, kiên trì đấu tranh vì công lý và lan tỏa khát vọng hòa bình. Đó không chỉ là sự tri ân đối với những người đã chịu hậu quả của chiến tranh, mà còn là trách nhiệm của chúng ta đối với tương lai - một tương lai hòa bình, nhân ái, công bằng và không còn những thảm họa do chiến tranh hóa học gây ra.