25 NĂM “NGÀY TOÀN DÂN PHÒNG CHÁY, CHỮA CHÁY VÀ CỨU NẠN, CỨU HỘ” – CHỦ ĐỘNG PHÒNG NGỪA, BẢO VỆ CUỘC SỐNG BÌNH YÊN

Ngày 04/10/2001 đã được lựa chọn là “Ngày toàn dân phòng cháy và chữa cháy”, đánh dấu một bước quan trọng trong việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm của toàn xã hội đối với công tác phòng cháy, chữa cháy. Qua 25 năm, cùng với sự phát triển của đất nước, công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ ngày càng được quan tâm, triển khai sâu rộng, trở thành nhiệm vụ thường xuyên của các cấp, các ngành, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và mỗi người dân.

Kỷ niệm 25 năm “Ngày toàn dân phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ” (04/10/2001 - 04/10/2026) là dịp để nhìn lại những kết quả đã đạt được, nâng cao hơn nữa ý thức trách nhiệm của cộng đồng và khẳng định một yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng: phòng cháy tốt chính là biện pháp bảo vệ tính mạng, tài sản và cuộc sống bình yên của mỗi gia đình, cơ quan, doanh nghiệp và toàn xã hội.

Trong công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, lực lượng chuyên nghiệp giữ vai trò nòng cốt, nhưng sức mạnh quyết định vẫn đến từ sự chủ động của toàn dân. Một người dân biết cách phòng cháy, một gia đình có phương án thoát nạn, một cơ sở sản xuất thực hiện nghiêm quy định an toàn, một cơ quan thường xuyên kiểm tra hệ thống điện và phương tiện chữa cháy... đều có thể góp phần ngăn chặn một vụ cháy trước khi xảy ra hoặc hạn chế thấp nhất thiệt hại khi sự cố phát sinh.

Phòng cháy, chữa cháy là trách nhiệm của toàn xã hội

Cháy, nổ và các sự cố, tai nạn có thể xảy ra ở bất cứ đâu, bất cứ thời điểm nào nếu công tác phòng ngừa không được quan tâm đúng mức. Đặc biệt, trong quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa và phát triển mạnh mẽ các hoạt động sản xuất, kinh doanh, nguy cơ cháy, nổ ngày càng đa dạng.

Nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh; nhà ở nhiều tầng, nhiều căn hộ; cơ sở sản xuất, kho hàng; chợ, trung tâm thương mại; cơ sở lưu trú, vui chơi, giải trí; trường học, bệnh viện và nhiều công trình tập trung đông người đều cần được quan tâm đặc biệt đến các điều kiện an toàn phòng cháy, chữa cháy và thoát nạn.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy nguy cơ cháy không chỉ đến từ những cơ sở có quy mô lớn mà còn có thể bắt nguồn từ những bất cẩn rất nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày: sử dụng thiết bị điện quá tải, dây dẫn xuống cấp, đun nấu không có người trông coi, thắp hương, đốt vàng mã không bảo đảm an toàn, sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt tùy tiện hoặc để các vật dụng dễ cháy gần nguồn nhiệt.

Vì vậy, phòng cháy không phải là nhiệm vụ của riêng lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Đây là trách nhiệm của mọi cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, hộ gia đình và từng cá nhân.

Chủ động phòng ngừa từ những việc nhỏ nhất

Trong công tác phòng cháy, chữa cháy, phòng ngừa luôn có ý nghĩa quan trọng nhất. Một vụ cháy được ngăn chặn từ sớm sẽ không gây ra thiệt hại về người và tài sản. Một lối thoát nạn được chuẩn bị trước có thể trở thành “đường sống” khi sự cố xảy ra.

Mỗi gia đình cần thường xuyên kiểm tra hệ thống điện, thiết bị điện và các nguồn sinh nhiệt; không tự ý câu mắc điện, sử dụng dây dẫn hoặc thiết bị không bảo đảm chất lượng; không cắm quá nhiều thiết bị có công suất lớn vào cùng một ổ cắm.

Khi ra khỏi nhà hoặc trước khi đi ngủ, cần kiểm tra, tắt các thiết bị điện, nguồn lửa, nguồn nhiệt không cần thiết. Khu vực bếp phải được bố trí an toàn; các vật liệu dễ cháy cần được để cách xa nguồn nhiệt. Các gia đình cũng cần chủ động trang bị phương tiện chữa cháy phù hợp và biết cách sử dụng khi có sự cố.

Đặc biệt, mỗi gia đình cần xây dựng phương án thoát nạn cho các thành viên, nhất là tại nhà ở nhiều tầng, nhà có trẻ em, người cao tuổi hoặc người gặp khó khăn trong di chuyển. Lối thoát nạn cần được giữ thông thoáng; không để đồ đạc cản trở cửa ra vào, cầu thang hoặc các vị trí có thể sử dụng để thoát hiểm.

Phòng cháy hiệu quả không bắt đầu từ những thiết bị đắt tiền mà bắt đầu từ ý thức và thói quen an toàn của mỗi người.

Đặc biệt chú trọng nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh và nhà ở nhiều tầng

Trong những năm gần đây, loại hình nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh và nhà ở nhiều tầng, nhiều căn hộ đặt ra yêu cầu cao đối với công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.

Đặc điểm của những công trình này là thường có mật độ người sinh sống cao, chứa nhiều vật dụng, hàng hóa dễ cháy hoặc có sự kết hợp giữa khu vực sinh hoạt và sản xuất, kinh doanh. Khi cháy xảy ra, khói và khí độc có thể lan nhanh, trong khi việc thoát nạn có thể gặp nhiều khó khăn.

Chính vì vậy, chủ hộ và người đứng đầu cơ sở cần thường xuyên tự kiểm tra các điều kiện an toàn phòng cháy, chữa cháy; chủ động khắc phục những tồn tại, thiếu sót; bảo đảm lối thoát nạn và đường tiếp cận cho lực lượng chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ.

Không nên khóa, bịt kín hoặc sử dụng không đúng công năng các lối thoát hiểm. Không tích trữ quá mức các chất, vật liệu dễ cháy trong khu vực sinh hoạt. Đối với các cơ sở kinh doanh, cần đặc biệt chú ý đến việc bố trí hàng hóa, nguồn điện, nguồn nhiệt và các thiết bị phục vụ sản xuất.

Quan trọng hơn, mọi thành viên trong gia đình và người lao động tại cơ sở phải biết lối thoát nạn ở đâu, bình chữa cháy ở đâu và phải làm gì khi xảy ra cháy.

Trang bị kỹ năng để không bị động khi xảy ra sự cố

Khi xảy ra cháy, mỗi giây đều có giá trị. Vì vậy, kiến thức và kỹ năng xử lý tình huống có thể quyết định khả năng bảo vệ tính mạng của bản thân và những người xung quanh.

Mỗi người cần ghi nhớ nguyên tắc cơ bản: khi phát hiện cháy phải nhanh chóng báo động cho những người xung quanh, tìm cách báo lực lượng chức năng và tổ chức thoát nạn an toàn.

Khi có khói, cần hạn chế hít phải khói độc, giữ bình tĩnh, tìm đường thoát nạn an toàn và hỗ trợ người gặp khó khăn nếu điều kiện cho phép. Không vì cố gắng cứu tài sản mà quay trở lại khu vực đang cháy, nơi có nguy cơ sập đổ hoặc khói độc.

Đối với đám cháy mới phát sinh và khi bảo đảm an toàn, người dân có thể sử dụng phương tiện chữa cháy tại chỗ để khống chế đám cháy. Tuy nhiên, nếu đám cháy phát triển nhanh, tạo nhiều khói, nhiệt lớn hoặc có nguy cơ cháy lan thì ưu tiên hàng đầu vẫn là thoát nạn và bảo đảm an toàn tính mạng.

Đây là những kỹ năng cần được trang bị không chỉ trên lý thuyết mà phải được thực hành thường xuyên.

Xây dựng phong trào toàn dân tham gia phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ

“Ngày toàn dân phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ” không chỉ là một dịp tuyên truyền hằng năm mà cần trở thành động lực để duy trì phong trào thường xuyên trong cộng đồng.

Các cơ quan, đơn vị cần đưa nội dung phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ vào hoạt động thường xuyên; tổ chức kiểm tra điều kiện an toàn; xây dựng phương án xử lý tình huống; tổ chức thực tập, diễn tập phù hợp với đặc điểm của từng cơ sở.

Đối với doanh nghiệp và cơ sở sản xuất, kinh doanh, người đứng đầu phải xác định rõ trách nhiệm của mình trong bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy. Không vì lợi ích kinh tế trước mắt mà xem nhẹ các yêu cầu về an toàn, cắt giảm phương tiện hoặc bỏ qua những nguy cơ có thể dẫn đến cháy, nổ.

Các khu dân cư cần phát huy vai trò của tổ dân phố, thôn, xóm và các tổ liên gia trong tuyên truyền, nhắc nhở, hỗ trợ nhau xử lý tình huống. Mỗi hộ gia đình cần chủ động kiểm tra các điều kiện an toàn và tham gia các hoạt động tuyên truyền, tập huấn, thực hành kỹ năng.

Khi mỗi người đều có kiến thức và ý thức phòng cháy, cộng đồng sẽ hình thành một “mạng lưới an toàn” rộng khắp, góp phần giảm nguy cơ cháy và hạn chế thiệt hại khi sự cố xảy ra.

Phát huy vai trò nòng cốt của lực lượng phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ

Trong mọi tình huống khẩn cấp, lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ luôn giữ vai trò nòng cốt trong tổ chức chữa cháy, cứu người, cứu tài sản và xử lý các sự cố.

Để hoàn thành tốt nhiệm vụ, lực lượng chuyên nghiệp cần tiếp tục nâng cao chất lượng huấn luyện, khả năng sẵn sàng chiến đấu, năng lực chỉ huy và phối hợp; chủ động nghiên cứu các phương án xử lý những tình huống phức tạp, phù hợp với đặc điểm phát triển kinh tế - xã hội và đô thị hóa.

Cùng với đó, cần tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân, cơ quan, doanh nghiệp về kiến thức và kỹ năng phòng cháy, chữa cháy; chú trọng các địa bàn, loại hình và đối tượng có nguy cơ cao.

Công tác kiểm tra, hướng dẫn về phòng cháy, chữa cháy cũng cần được thực hiện thường xuyên, thực chất, hướng vào việc phòng ngừa và khắc phục nguy cơ. Những hành vi cố tình vi phạm, không bảo đảm an toàn, gây nguy cơ nghiêm trọng cần được xử lý theo đúng quy định.

Nâng cao ý thức phòng cháy trong cơ quan, công sở

Đối với các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp và công sở, phòng cháy, chữa cháy cần gắn với trách nhiệm của người đứng đầu và ý thức của từng cán bộ, công chức, viên chức, người lao động.

Mỗi cơ quan cần thường xuyên kiểm tra hệ thống điện, thiết bị điện, khu vực lưu trữ hồ sơ, kho, phòng làm việc và các khu vực có nguy cơ cháy. Các phương tiện chữa cháy phải được bố trí phù hợp, dễ tiếp cận và bảo đảm khả năng sử dụng khi cần thiết.

Cán bộ, công chức, viên chức và người lao động cần chủ động tìm hiểu phương án xử lý khi xảy ra cháy tại nơi làm việc; biết vị trí lối thoát hiểm, phương tiện chữa cháy và điểm tập kết an toàn.

Đặc biệt, cần hình thành thói quen không sử dụng thiết bị điện tùy tiện, không để giấy tờ, hồ sơ và vật liệu dễ cháy gần nguồn nhiệt; kiểm tra và tắt thiết bị điện khi hết giờ làm việc theo quy định.

Một cơ quan an toàn về phòng cháy, chữa cháy không chỉ bảo vệ tài sản mà còn bảo đảm môi trường làm việc an toàn cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động.

Tăng cường tuyên truyền bằng những hình thức gần gũi, thiết thực

Công tác tuyên truyền phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cần tiếp tục đổi mới, bảo đảm dễ hiểu, dễ nhớ và dễ thực hiện.

Bên cạnh các hội nghị, tài liệu tuyên truyền truyền thống, cần tận dụng hiệu quả nền tảng số, mạng xã hội, hệ thống truyền thanh cơ sở, video hướng dẫn, hình ảnh trực quan và các tình huống mô phỏng.

Nội dung tuyên truyền cần tập trung vào những kỹ năng mà người dân có thể áp dụng ngay trong cuộc sống: cách kiểm tra an toàn điện, cách sử dụng bình chữa cháy, cách xử lý khi có cháy, cách thoát nạn trong nhà nhiều tầng, cách nhận diện nguy cơ cháy và những việc cần làm để bảo đảm an toàn cho gia đình.

Đặc biệt, cần chú trọng tuyên truyền cho trẻ em, học sinh, người cao tuổi và những nhóm có nguy cơ gặp khó khăn khi thoát nạn. Hình thành kỹ năng phòng cháy từ sớm sẽ tạo ra những thói quen an toàn lâu dài.

Chủ động phòng ngừa để bảo vệ tính mạng và tài sản của Nhân dân

Sau 25 năm, “Ngày toàn dân phòng cháy, chữa cháy” đã trở thành một hoạt động có ý nghĩa thiết thực trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới ngày càng cao.

Sự phát triển của đô thị, nhà cao tầng, khu công nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh, kho hàng và các công trình tập trung đông người đòi hỏi công tác phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ phải được thực hiện chủ động hơn, chuyên nghiệp hơn và thực chất hơn.

Không thể chỉ trông chờ vào lực lượng chữa cháy khi sự cố xảy ra. Mỗi gia đình phải tự bảo vệ gia đình mình; mỗi cơ quan phải tự bảo đảm an toàn tại nơi làm việc; mỗi doanh nghiệp phải chủ động kiểm soát nguy cơ tại cơ sở; mỗi người dân phải trang bị cho mình những kiến thức và kỹ năng cần thiết.

Phòng cháy là trách nhiệm của mỗi người; chữa cháy là trách nhiệm của cả cộng đồng; cứu nạn, cứu hộ là nhiệm vụ cần sự phối hợp và tinh thần tương trợ.

Kỷ niệm 25 năm “Ngày toàn dân phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ” (04/10/2001 - 04/10/2026) là dịp để mỗi chúng ta cùng nâng cao ý thức, chủ động hành động và biến kiến thức phòng cháy thành thói quen thường xuyên.

Hãy bắt đầu từ những việc đơn giản nhất: kiểm tra hệ thống điện, sắp xếp vật dụng an toàn, chuẩn bị phương tiện chữa cháy, giữ thông thoáng lối thoát nạn, học kỹ năng thoát hiểm và hướng dẫn các thành viên trong gia đình cùng thực hiện.

Chủ động một phút hôm nay có thể bảo vệ một gia đình ngày mai.

Xây dựng phong trào toàn dân phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ chính là xây dựng một cộng đồng có trách nhiệm, chủ động và an toàn; góp phần bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhân dân, bảo đảm an ninh, trật tự và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.