Sinh nhật Chủ tịch Hồ Chí Minh – Những dấu mốc lặng thầm mà thiêng liêng

Những mùa sinh nhật Hồ Chủ tịch – Lặng lẽ mà thiêng liêng

Từ năm 1946 đến 1969 – suốt 24 năm trên cương vị nguyên thủ quốc gia, Chủ tịch Hồ Chí Minh đón biết bao mùa sinh nhật trong những hoàn cảnh đặc biệt. Có những năm Người đón sinh nhật giữa lòng Thủ đô trong niềm hân hoan của toàn dân, có năm trên núi rừng kháng chiến, có lúc ở nơi đất khách quê người. Nhưng điểm chung trong tất cả là sự giản dị, khiêm nhường của một lãnh tụ suốt đời dành trọn cho dân, cho nước.

Ngày 19-5 đầu tiên – một sự kiện đặc biệt giữa thời cuộc

Ngày 19 tháng 5 năm 1946, lần đầu tiên nhân dân cả nước kỷ niệm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong hồi ký “Bác Hồ viết Di chúc”, đồng chí Vũ Kỳ – người thư ký trung thành của Bác – đã viết: “Đó là một ngày cũng như bao ngày khác, cũng với nắng, với gió... Nhưng sao mà nó thiêng liêng thế!”. Và kể từ đó, ngày sinh của Bác trở thành một ngày trọng đại, một “mỹ tục” của dân tộc Việt Nam – ngày cả nước hướng về Người với lòng kính yêu vô hạn.

Sinh nhật năm 1946 của Chủ tịch Hồ Chí Minh diễn ra trong một hoàn cảnh đặc biệt. Cuộc đàm phán với Pháp đang căng thẳng, trong khi Cao ủy Đông Dương Georges D’Argenlieu – một nhân vật hiếu chiến – dự kiến ra Hà Nội vào đúng ngày 18-5. Việc tổ chức mừng sinh nhật Hồ Chủ tịch không chỉ là sự kiện cá nhân, mà còn là một thông điệp chính trị. Đó là cách để thể hiện khối đại đoàn kết toàn dân tộc, khẳng định vị thế chính danh của chính phủ non trẻ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. D’Argenlieu buộc phải đến chúc mừng Chủ tịch Hồ Chí Minh, và như vậy, thông điệp ngoại giao đã được phát đi đúng lúc, đúng cách – rất đỗi uyển chuyển và bản lĩnh.

Sáng ngày 19-5, các đồng chí trong Chính phủ, Trung ương Đảng, đại biểu thiếu nhi, đại diện nhân dân Thủ đô và Nam Bộ đã đến Phủ Chủ tịch để chúc mừng sinh nhật Người. Trước tình cảm ấy, Bác Hồ chỉ nhẹ nhàng đáp lại: “Tôi hãy còn là một thanh niên, tuổi có 56, chưa đáng được đồng bào chúc thọ... Từ trước tới nay tôi là người của đồng bào, thì từ nay về sau tôi vẫn thuộc về đồng bào”. Câu nói giản dị nhưng chứa đựng một lời thề trọn đời vì dân, vì nước.

Thiếu nhi Việt Bắc đến chúc mừng sinh nhật Bác Hồ (ngày 19-5-1950). Ảnh: TTXVN

Trên đường kháng chiến – sinh nhật lặng lẽ nhưng chan chứa nghĩa tình

Khi kháng chiến toàn quốc bùng nổ, sinh nhật của Người không còn những cuộc chào mừng rộn ràng. Nhưng trong từng bó hoa rừng, từng lời chúc mộc mạc, nhân dân vẫn hướng về Người với tất cả tình yêu thương. Năm 1947, khi được các đồng chí phục vụ mang hoa rừng chúc mừng sinh nhật, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề nghị dùng số hoa đó để viếng người cấp dưỡng Hoàng Văn Lộc – người vừa hy sinh đầu tháng 5. Hành động ấy cho thấy Bác không bao giờ đặt mình cao hơn đồng chí, đồng bào. Người luôn sống trong lòng nhân dân như một người bình thường nhất, gần gũi nhất.

Những năm tiếp theo, dù không cho phép tổ chức long trọng, Bác Hồ vẫn nhận được hàng nghìn lời chúc từ các tầng lớp nhân dân. Và điều đáng quý là năm nào Người cũng dành thời gian viết thư cảm ơn – một biểu hiện của tấm lòng trọng nghĩa tình, của cốt cách đạo đức.

Sinh nhật 60 tuổi – tổ chức đơn sơ, thắm đượm nghĩa đồng bào

Năm 1950, sau nhiều lần từ chối, Hồ Chủ tịch cuối cùng đồng ý để tổ chức sinh nhật lần thứ 60 theo đề nghị của Trung ương. Dù đơn sơ về vật chất, buổi lễ lại rất giàu cảm xúc. Linh mục Phạm Bá Trực – Phó trưởng ban Thường trực Quốc hội – thay mặt đồng bào phát biểu chúc mừng Người. Đây không chỉ là lễ mừng thọ mà còn là lời khẳng định về tinh thần đoàn kết toàn dân, không phân biệt tôn giáo, giai cấp, chính trị. Sau lễ, Bác lại viết thư cảm ơn, như một lẽ tự nhiên không thể thiếu.

Từ năm 1955 đến năm 1959, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ động tránh những hình thức chúc tụng hình thức. Vào các dịp 19-5, Người thường rời Phủ Chủ tịch đi thăm cơ sở sản xuất, chùa chiền, nhà máy. Đó không chỉ là cách để Người tránh sự tôn vinh cá nhân, mà còn là thông điệp: làm việc, gần dân, đó mới là cách mừng sinh nhật ý nghĩa nhất.

Sinh nhật xa quê – giản dị nơi đất khách

Trong khoảng từ 1960 đến 1967, trừ hai năm 1963 và 1964, Chủ tịch Hồ Chí Minh đón sinh nhật tại Trung Quốc. Đây là quãng thời gian Người vừa chữa bệnh, vừa tranh thủ làm việc, viết sách, nghiên cứu chính trị. Theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, sinh nhật không được tổ chức rình rang. Hồ Chủ tịch còn yêu cầu với phía bạn: không được tổ chức chúc thọ dưới bất cứ hình thức nào. Một lần nữa, phong cách khiêm nhường, giản dị và nguyên tắc của Người lại được thể hiện rõ ràng.

Các chiến sĩ xuất sắc đại diện các đơn vị vừa chiến thắng ở Điện Biên Phủ được cử về Việt Bắc mừng thọ Bác Hồ nhân ngày sinh của Người, 19-5-1954. Ảnh tư liệu

Sinh nhật – khởi đầu cho bản Di chúc để đời

Tháng 5 năm 1965 – ở tuổi 75, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt bút viết những dòng đầu tiên trong bản Di chúc bất hủ. Từ đó, suốt bốn năm sau, mỗi dịp tháng 5 – nhất là từ ngày 10 đến 19 – Người dành khoảng một giờ mỗi ngày để viết và chỉnh sửa. Viết Di chúc là chuẩn bị cho sự ra đi, nhưng Người lại chọn viết vào đúng dịp sinh nhật – thời khắc gợi cảm hứng sống mạnh mẽ. Trong bản thảo năm 1965, dòng đầu tiên viết rõ: “Nhân dịp mừng 75 tuổi...”.

Năm 1968, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ đang trong giai đoạn khốc liệt, Người viết thêm 6 trang Di chúc về kế hoạch tái thiết đất nước. Cũng trong ngày sinh nhật, Người tiếp thân mật các đồng chí Võ Nguyên Giáp, Phạm Văn Đồng. Dù tuổi cao, sức yếu, Người vẫn làm việc, vẫn chăm lo từng việc nhỏ nhất của đất nước.

Năm 1969 – sinh nhật cuối cùng – Người vẫn không cho tổ chức rình rang. Ngày 11-5, Người dự Hội nghị cán bộ cao cấp toàn quân, tiếp nhận lời chúc thọ giản dị nhưng chân thành. Ngày 18-5, Người gặp các đồng chí trong Bộ Chính trị, Ủy viên Trung ương. Chiều 19-5, Hồ Chủ tịch dành thời gian viết thư khen thiếu nhi Hợp tác xã Măng Non (Yên Phong, Hà Bắc) và gửi tặng Đảng bộ Nghệ An bức chân dung của mình – món quà tinh thần vô giá với quê hương.

Đại biểu học sinh Trường Trưng Vương, Hà Nội chúc mừng sinh nhật Người (19-5-1956). Ảnh: TTXVN

Một đời không màng danh vị, chỉ sống vì dân

Nhìn lại những mùa sinh nhật của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chúng ta không thấy bóng dáng của một “lễ hội” xa hoa. Tất cả đều bình dị, gần gũi, ấm áp tình người. Người từng nói: “Tháng 5 là tháng sinh nhật Bác, Bác phải làm việc nhiều hơn”. Người không bao giờ cho phép mình nghỉ ngơi, hưởng thụ – kể cả trong dịp đáng lẽ thuộc về riêng mình.

Từ những dòng Di chúc viết vào tháng 5, từ những lời cảm ơn mộc mạc, từ những chuyến đi thăm cơ sở vào dịp sinh nhật… tất cả tạo nên một hình ảnh Hồ Chí Minh không chỉ là lãnh tụ, mà còn là biểu tượng đạo đức, nhân văn sâu sắc. Người sống giản dị, đón nhận sinh nhật không phải như dịp để được tôn vinh, mà là cơ hội để yêu thương, cống hiến và nhìn lại hành trình dân tộc.

Ngày 19-5 vì thế không còn là ngày riêng của một con người. Đó là ngày đất nước cùng soi mình trong ánh sáng của tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh – vị lãnh tụ suốt đời “thuộc về đồng bào”.