Hoàn thiện khung pháp lý về đất đai – Bảo đảm minh bạch, công bằng và phát huy hiệu quả nguồn lực đặc biệt của quốc gia

Đất đai từ lâu đã được xem là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, là nền tảng vật chất và không gian sinh tồn của con người, là nguồn lực quan trọng hàng đầu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và ổn định xã hội. Trong mọi giai đoạn phát triển của đất nước, vấn đề quản lý, sử dụng đất luôn giữ vị trí trung tâm, gắn chặt với đời sống của nhân dân, với lợi ích của Nhà nước và sự phát triển của doanh nghiệp. Chính vì vậy, việc hoàn thiện khung pháp lý về sở hữu, quy hoạch và sử dụng đất trở thành yêu cầu cấp thiết, nhằm bảo đảm tính minh bạch, công bằng, hiệu quả và hài hòa lợi ích giữa các chủ thể trong xã hội.

1. Đất đai – tài nguyên đặc biệt và nguồn lực phát triển then chốt của quốc gia

Theo quy định của Hiến pháp và pháp luật Việt Nam, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Điều này phản ánh rõ bản chất chính trị, xã hội của chế độ ta: đất đai không phải là hàng hóa thông thường, mà là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành quả của hàng nghìn năm lao động, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của nhân dân.

Trong bối cảnh phát triển hiện nay, đất đai không chỉ là không gian cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh, mà còn là nguồn lực tài chính, là công cụ điều tiết phát triển vùng, phát triển đô thị và bảo vệ môi trường sinh thái. Việc quản lý, sử dụng hiệu quả đất đai sẽ tạo động lực mạnh mẽ để phát triển kết cấu hạ tầng, thu hút đầu tư, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Ngược lại, nếu buông lỏng quản lý hoặc sử dụng đất đai thiếu quy hoạch, tùy tiện, sẽ dẫn đến thất thoát nguồn lực, gây bức xúc xã hội và làm chậm tiến trình phát triển.

2. Hoàn thiện khung pháp lý – nền tảng cho quản lý và sử dụng đất đai hiệu quả

Trước yêu cầu phát triển mới của đất nước, việc hoàn thiện khung pháp lý về đất đai đã và đang được Đảng, Nhà nước quan tâm chỉ đạo quyết liệt. Luật Đất đai (sửa đổi) được Quốc hội khóa XV thông qua và sẽ có hiệu lực từ năm 2025 là bước tiến quan trọng, cụ thể hóa chủ trương, định hướng lớn của Đảng về quản lý, sử dụng đất trong giai đoạn mới.

Nội dung cốt lõi của công tác hoàn thiện pháp luật đất đai hiện nay là:

• Thứ nhất, hoàn thiện quy định về sở hữu đất đai, bảo đảm đúng nguyên tắc đất đai thuộc sở hữu toàn dân, Nhà nước là đại diện chủ sở hữu, thống nhất quản lý; đồng thời phát huy vai trò, quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất – những chủ thể trực tiếp khai thác, sử dụng nguồn lực đất đai phục vụ phát triển.

• Thứ hai, nâng cao chất lượng công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, bảo đảm việc phân bổ đất đai cho các ngành, các lĩnh vực và địa phương phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, môi trường. Quy hoạch sử dụng đất phải gắn với quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng, quy hoạch đô thị và nông thôn, tránh chồng chéo, lãng phí tài nguyên.

• Thứ ba, hoàn thiện cơ chế quản lý, giám sát và điều tiết thị trường quyền sử dụng đất, tăng cường tính minh bạch, công khai trong giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt trong việc hạn chế tiêu cực, tham nhũng, lợi ích nhóm và đảm bảo công bằng xã hội.

• Thứ tư, bảo đảm quyền tiếp cận đất đai công bằng cho người dân và doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ sản xuất nông nghiệp. Hệ thống pháp luật cần tạo điều kiện thuận lợi để người dân có thể ổn định sản xuất, an cư lạc nghiệp, còn doanh nghiệp có đủ cơ sở pháp lý để đầu tư dài hạn, khai thác hợp lý nguồn lực đất đai.

3. Đất đai – yếu tố đầu vào quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội

Trong quá trình phát triển, đất đai luôn là điểm xuất phát của hầu hết các hoạt động đầu tư, từ công nghiệp, xây dựng, giao thông, đô thị hóa đến nông nghiệp, lâm nghiệp, du lịch, năng lượng... Chính vì vậy, việc sử dụng đất đai hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả sẽ trực tiếp quyết định đến năng suất, chất lượng và tính bền vững của nền kinh tế.

Để phát huy tối đa giá trị của đất đai, cần đẩy mạnh chuyển đổi mục đích sử dụng đất phù hợp với quy hoạch và định hướng phát triển vùng, ưu tiên đất cho các dự án có hiệu quả cao, thân thiện với môi trường, có tính lan tỏa, đồng thời bảo đảm diện tích đất nông nghiệp hợp lý, giữ vững an ninh lương thực và bảo tồn môi trường sinh thái.

Bên cạnh đó, đất đai là nguồn thu lớn của ngân sách nhà nước thông qua thuế, phí, lệ phí và đấu giá quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, việc thu hồi, định giá và đấu giá đất cần được thực hiện công khai, minh bạch, tránh thất thoát nguồn lực và tạo niềm tin cho người dân.

4. Bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước – người dân – doanh nghiệp

Một trong những yêu cầu quan trọng được Đảng, Nhà nước nhấn mạnh là phải bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

• Đối với Nhà nước, cần thực hiện tốt vai trò quản lý, giám sát, bảo đảm đất đai được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả, gắn với lợi ích lâu dài của quốc gia.

• Đối với người dân, cần được bảo đảm quyền lợi hợp pháp khi Nhà nước thu hồi đất, đồng thời được tham gia, giám sát các hoạt động quy hoạch, sử dụng đất tại địa phương, qua đó phát huy tinh thần làm chủ và trách nhiệm cộng đồng.

• Đối với doanh nghiệp, cần có môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, cơ chế tiếp cận đất đai thuận lợi, chi phí hợp lý, giúp họ yên tâm đầu tư dài hạn, đóng góp cho sự phát triển chung.

Sự hài hòa lợi ích không chỉ là mục tiêu quản lý, mà còn là yếu tố bảo đảm ổn định xã hội, niềm tin của nhân dân và động lực phát triển bền vững.

5. Quản lý và sử dụng đất đai vì lợi ích chung của toàn dân

Đất đai là tài sản chung của quốc gia, vì vậy mọi hoạt động khai thác, sử dụng đất phải hướng đến lợi ích chung của toàn dân. Nhà nước với vai trò đại diện chủ sở hữu có trách nhiệm bảo đảm nguồn lực đất đai được sử dụng hiệu quả, công bằng, phục vụ cho sự phát triển bền vững của đất nước, thay vì để bị chiếm dụng, lãng phí hoặc sử dụng sai mục đích.

Đồng thời, cần tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về giá trị và trách nhiệm bảo vệ, sử dụng đất hợp lý; khuyến khích người dân tham gia vào công tác giám sát, phản biện, góp ý xây dựng chính sách đất đai, qua đó phát huy dân chủ và đồng thuận xã hội.

Tóm lại, đất đai là nguồn lực chiến lược, là tài nguyên đặc biệt và yếu tố đầu vào quan trọng của nền kinh tế. Việc hoàn thiện khung pháp lý về sở hữu, quy hoạch, quản lý và sử dụng đất đai theo hướng minh bạch, công bằng, hiệu quả, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước – người dân – doanh nghiệp là nhiệm vụ có ý nghĩa lâu dài và cấp bách. Khi công tác này được triển khai đồng bộ, khoa học và nhân văn, chắc chắn đất đai sẽ trở thành động lực phát triển mạnh mẽ, góp phần hiện thực hóa khát vọng xây dựng Việt Nam hùng cường, thịnh vượng, công bằng và bền vững.